श्रीनिवासगुणाकर Shrinivasagunakarah

श्रीःअथ श्रीवरदाचार्यविरचितः श्रीनिवासगुणकरः ।वादिकण्ठीरवश्रीमद्वरदार्येण धीमता ।व्याख्या श्रीवासकाव्यस्य लिख्यते पदयोजनी ॥श्रीवेङ्कटेश्वरस्तोत्रमारभतेश्रीभृत्सद्।ह्वृषगोत्रशेखरमणे वेदप्रवक्तः शुचेलोकास्वाद्यचरित्र सुन्दरतनो धीवारिभिः क्षालिते ।सस्वैतद्वरदक्षिणा शुभगुणा सालङ्।ह्कृतिर्विस्फुरत्सद्।ह्वृत्ता कविता मया तव पदे दासेन भाव्याऽर्प्यते ॥ १॥

śrīḥatha śrīvaradācāryaviracitaḥ śrīnivāsaguṇakaraḥ |vādikaṇṭhīravaśrīmadvaradāryeṇa dhīmatā |vyākhyā śrīvāsakāvyasya likhyate padayojanī ||śrīveṅkaṭeśvarastotramārabhateśrībhṛtsad|hvṛṣagotraśekharamaṇe vedapravaktaḥ śucelokāsvādyacaritra sundaratano dhīvāribhiḥ kṣālite |sasvaitadvaradakṣiṇā śubhaguṇā sālaṅ|hkṛtirvisphuratsad|hvṛttā kavitā mayā tava pade dāsena bhāvyā'rpyate || 1||

वाण्यास्योऽसमदृक् सहस्रवदनो द्योसत्पुरोधाःस्वभूहृज्जादात्तवरः पुराणवरकृत् तत्पुत्रकस्तत्सुतः ।सेनेशो वरभाष्यकृत् तव परा घण्टाऽहमल्पं परंयौष्माकीनगुणादिकं कथयितुं लक्ष्मीश शक्तो न किम् ॥ २॥

vāṇyāsyo'samadṛk sahasravadano dyosatpurodhāḥsvabhūhṛjjādāttavaraḥ purāṇavarakṛt tatputrakastatsutaḥ |seneśo varabhāṣyakṛt tava parā ghaṇṭā'hamalpaṃ paraṃyauṣmākīnaguṇādikaṃ kathayituṃ lakṣmīśa śakto na kim || 2||

व्योमाब्जायितसीमभूमिकमपि श्रीभृद्भवद्वैभवंतावच्चित्सुलभं धृतामृतरसम् सञ्जीवनैकौषधम् ।यावच्छक्ति वदामि यामि सुसुखं तेनैव कार्त्स्न्येन कःपानाशक्त इति प्रभुञ्चति पयो गाङ्गं सतृट्।ह्चेतनः ॥ ३॥

vyomābjāyitasīmabhūmikamapi śrībhṛdbhavadvaibhavaṃtāvaccitsulabhaṃ dhṛtāmṛtarasam sañjīvanaikauṣadham |yāvacchakti vadāmi yāmi susukhaṃ tenaiva kārtsnyena kaḥpānāśakta iti prabhuñcati payo gāṅgaṃ satṛṭ|hcetanaḥ || 3||

वाणीनाथमुखामरर्षिशठजिद्रामानुजार्यादिवाग्जाले सत्यपि शब्दशक्यशुभतायुक्ते त्रयीभाविनि ।काङ्।ह्क्षेथे पितरौ ममैव मधुरं शब्दं युवां श्रीहरीलोकेऽग्र्यात्मजवाक्।ह्चये सति शिशोरव्यक्तशक्यं [ब्दं] यथा ॥ ४॥

vāṇīnāthamukhāmararṣiśaṭhajidrāmānujāryādivāgjāle satyapi śabdaśakyaśubhatāyukte trayībhāvini |kāṅ|hkṣethe pitarau mamaiva madhuraṃ śabdaṃ yuvāṃ śrīharīloke'gryātmajavāk|hcaye sati śiśoravyaktaśakyaṃ [bdaṃ] yathā || 4||

अघटितघटनायां त्वत्समोऽस्मि प्रसिद्धावृषधरधव सा ते पण्डितंमन्यतेद्धः ।नुतिकृतिभरभारी दुर्घटं शास्त्रदृष्ट्यापरमिह घटयामि श्रीश शब्दार्थजालम् ॥ ५॥

aghaṭitaghaṭanāyāṃ tvatsamo'smi prasiddhāvṛṣadharadhava sā te paṇḍitaṃmanyateddhaḥ |nutikṛtibharabhārī durghaṭaṃ śāstradṛṣṭyāparamiha ghaṭayāmi śrīśa śabdārthajālam || 5||

पूर्वं व्यासमनुप्रविश्य महितानुच्चार्य शब्दान् स्वयंतं पूजास्पदमातनोरसुपदे त्वं चौर्य [र] वत् कौतुकात् ।अद्यैनं समनुप्रविश्य कुटिलान् शब्दानिमानुच्चरन्मां हास्यास्पदमातनोष्यपि तथा शेषः कृतार्थोऽस्मि हि ॥ ६॥

pūrvaṃ vyāsamanupraviśya mahitānuccārya śabdān svayaṃtaṃ pūjāspadamātanorasupade tvaṃ caurya [ra] vat kautukāt |adyainaṃ samanupraviśya kuṭilān śabdānimānuccaranmāṃ hāsyāspadamātanoṣyapi tathā śeṣaḥ kṛtārtho'smi hi || 6||

निशामुखनटन्महानटकिरीटकोटिस्फुरत्सुधानिधिगलत्सुधामिलितगाङ्गभङ्गोपमम् ।कवित्वमिह मे भुवि त्वदनुषक्तिमद्युक्तिमद्विधेहि कमलानिधे युवनिपीतबालास्यवत् ॥ ७॥

niśāmukhanaṭanmahānaṭakirīṭakoṭisphuratsudhānidhigalatsudhāmilitagāṅgabhaṅgopamam |kavitvamiha me bhuvi tvadanuṣaktimadyuktimadvidhehi kamalānidhe yuvanipītabālāsyavat || 7||

इच्छा सिद्धे न भजति जनिं किन्तु साध्ये ममेदंचित्रं चित्तं स्वसहजतया शेषतामेव सिद्धाम् ।लिङ्गद्वन्द्वस्फुरदजडिमत्वत्स्वरूपाभिनुत्यैवाञ्छत्युच्चैर्वृषधरशिरोनीलकल्पक्षमाज ॥ ८॥

icchā siddhe na bhajati janiṃ kintu sādhye mamedaṃcitraṃ cittaṃ svasahajatayā śeṣatāmeva siddhām |liṅgadvandvasphuradajaḍimatvatsvarūpābhinutyaivāñchatyuccairvṛṣadharaśironīlakalpakṣamāja || 8||

रमाऽपि कुसुमाधिकम्रदिमपाणिना सेवतेप्रमादरहितैव यत्तव तदङ्।ह्घ्रियुग्मं परम् ।ममापि कठिने हृदि स्थिततयैव रक्तीकृतंक्षमामिह कुरु प्रभो वृषधरेडशक्ते मयि ॥ ९॥

ramā'pi kusumādhikamradimapāṇinā sevatepramādarahitaiva yattava tadaṅ|hghriyugmaṃ param |mamāpi kaṭhine hṛdi sthitatayaiva raktīkṛtaṃkṣamāmiha kuru prabho vṛṣadhareḍaśakte mayi || 9||

कठिने ते मम चित्ते वृत्तिः शक्या न चेच्छुभं कुर्वेतत् ।कुर्वन्ति तथा लोके नेदं त्याज्यं विभो किमायासेन ॥ १०॥

kaṭhine te mama citte vṛttiḥ śakyā na cecchubhaṃ kurvetat |kurvanti tathā loke nedaṃ tyājyaṃ vibho kimāyāsena || 10||

विष्णो त्वत्पदभाक्तरुव्रजमितो ध्वान्तच्छलान्निष्पिबन्धूमालि विबुधव्रजं शुचिमुखं शुद्धाः कलाः प्रापयन् ।स्वाः पीयूषमयीर्व्रतात्तक्रशिमाधिक्यो विशुद्धस्फुरत्सत्सङ्गोऽङ्।ह्घ्रिरुहश्रियै चरति ते श्रीश द्विजेन्द्रस्तपः ॥ ११॥

viṣṇo tvatpadabhāktaruvrajamito dhvāntacchalānniṣpibandhūmāli vibudhavrajaṃ śucimukhaṃ śuddhāḥ kalāḥ prāpayan |svāḥ pīyūṣamayīrvratāttakraśimādhikyo viśuddhasphuratsatsaṅgo'ṅ|hghriruhaśriyai carati te śrīśa dvijendrastapaḥ || 11||

अरुणतरुणतरणि[किरण] विकसज्जलवर्तिजलजगर्भाभम् ।वृषगिरिधव तव चरणं शरणं करवाण्यनर्घशातार्थम् ॥ १२॥

aruṇataruṇataraṇi[kiraṇa] vikasajjalavartijalajagarbhābham |vṛṣagiridhava tava caraṇaṃ śaraṇaṃ karavāṇyanarghaśātārtham || 12||

अम्भस्सम्भरितालवालबलवद्विश्वम्भरारम्भवद्रम्भास्तम्भविभञ्जकः करिकरः शेषाद्रिचूडामणेस्सारंस्मारमुरुप्रभं म्रदिमभागूरुद्वयं ते ह्वियासङ्कोचं मुहुरेति कन्दरमुखं पीत्वा विषं यातिं च ॥ १३॥

ambhassambharitālavālabalavadviśvambharārambhavadrambhāstambhavibhañjakaḥ karikaraḥ śeṣādricūḍāmaṇessāraṃsmāramuruprabhaṃ mradimabhāgūrudvayaṃ te hviyāsaṅkocaṃ muhureti kandaramukhaṃ pītvā viṣaṃ yātiṃ ca || 13||

नाभिर्नी लिमनीरनिम्नसरसी यत्पद्ममासीत्ततःत्वच्छ्।ह्वासानिललौल्यभाजि युवयोः पित्रोः पुरः पश्यतोः ।यत्रानेकमुखार्भको मधुरसव्यासाङ्गिभृङ्गीच्छटासङ्गीताब्धितरङ्गसङ्गतमनाः प्राश्नाति डोलारसम् ॥ १४॥

nābhirnī limanīranimnasarasī yatpadmamāsīttataḥtvacch|hvāsānilalaulyabhāji yuvayoḥ pitroḥ puraḥ paśyatoḥ |yatrānekamukhārbhako madhurasavyāsāṅgibhṛṅgīcchaṭāsaṅgītābdhitaraṅgasaṅgatamanāḥ prāśnāti ḍolārasam || 14||

श्वासो मन्दमरुन्मणिस्तु मुकुरो मन्दस्मितं चन्द्रिकावेश्मोरो वनमालिका वृषधरेङ्ङोला तनुत्विण्णदी ।मध्वास्वादमदोत्पतन्मधुकरश्रेण्यम्बुबिन्दूत्किरद्वार्यन्त्रं तव नाभिवारिजमिदं लीलाभिक्लप्त्यै श्रियः ॥ १५॥

śvāso mandamarunmaṇistu mukuro mandasmitaṃ candrikāveśmoro vanamālikā vṛṣadhareṅṅolā tanutviṇṇadī |madhvāsvādamadotpatanmadhukaraśreṇyambubindūtkiradvāryantraṃ tava nābhivārijamidaṃ līlābhiklaptyai śriyaḥ || 15||

कुक्षिस्थत्रैलोक्यगलोकौघविमर्दप्राप्तोच्छूनत्वोदयभाजो वलयस्ते ।तत्सीमाकारा वलिसन्ध्यञ्चितरेखाः शेषक्ष्माक्षोणिभृद्धवलक्ष्मीश विभान्ति ॥ १६॥

kukṣisthatrailokyagalokaughavimardaprāptocchūnatvodayabhājo valayaste |tatsīmākārā valisandhyañcitarekhāḥ śeṣakṣmākṣoṇibhṛddhavalakṣmīśa vibhānti || 16||

कुक्षिन्यस्तजगत्रयीजनघटासंमर्दजोच्छूनतासम्भूतावलयश्च सन्धय इमास्तत्सीमरेखा इव ।सद्धीरोदरबन्धनं विजयते तद्धारणादक्षतासन्देहारचितं वृषाचलशिरश्चूडामणे श्रीनिधे ॥ १७॥

kukṣinyastajagatrayījanaghaṭāsaṃmardajocchūnatāsambhūtāvalayaśca sandhaya imāstatsīmarekhā iva |saddhīrodarabandhanaṃ vijayate taddhāraṇādakṣatāsandehāracitaṃ vṛṣācalaśiraścūḍāmaṇe śrīnidhe || 17||

श्रीवत्सचिह्नवक्षाः श्रीवत्सलतातिशायिवात्सल्यः ।श्रीवत्ससक्तचित्तः श्रीवस्तजिदाकृतिर्हरिर्जीयात् ॥ १८॥

śrīvatsacihnavakṣāḥ śrīvatsalatātiśāyivātsalyaḥ |śrīvatsasaktacittaḥ śrīvastajidākṛtirharirjīyāt || 18||

तटित्पटुकुटीरभापटलहेमपेटीरमाघटीकुचतटीलसत्तरपटीरपङ्काङ्कितम् ।नमद्धृदय पश्यतोहरतरं तवोरस्स्थलंधगद्धगितसद्।ह्दृषद्वृषधरेश चित्तेऽस्तु मे ॥ १९॥

taṭitpaṭukuṭīrabhāpaṭalahemapeṭīramāghaṭīkucataṭīlasattarapaṭīrapaṅkāṅkitam |namaddhṛdaya paśyatoharataraṃ tavorassthalaṃdhagaddhagitasad|hdṛṣadvṛṣadhareśa citte'stu me || 19||

फुल्लेन्दीवरगुच्छसुन्दरशिखा प्रान्तस्फुटाब्जाततोऽधस्ताद्।ह्गुच्छयुगाञ्चिताग्रन्त विलसन्मल्ल्यग्रसत्पल्लवा ।अप्राप्तोपमगन्धकान्तिमृदुताव्योमाम्बुजम्लानता न्यस्ताचम्पकमालिकोरसि विभो केनापि शुद्धेन ते ॥ २०॥

phullendīvaragucchasundaraśikhā prāntasphuṭābjātato'dhastād|hgucchayugāñcitāgranta vilasanmallyagrasatpallavā |aprāptopamagandhakāntimṛdutāvyomāmbujamlānatā nyastācampakamālikorasi vibho kenāpi śuddhena te || 20||

एका त्वत्पदजा समुद्रमगमत्सिन्धुः परा वार्धिजा त्वांशेषद्रिगृहं श्रिता चकचकन्नीरा लसच्छैवला ।स्वब्जेन्दीवरशङ्खचक्रमिथुनावर्ता स्फुरत्सैकतास्मृत्याऽप्यर्थितजीवनादिफलदा पापापनोदक्षमा ॥ २१॥

ekā tvatpadajā samudramagamatsindhuḥ parā vārdhijā tvāṃśeṣadrigṛhaṃ śritā cakacakannīrā lasacchaivalā |svabjendīvaraśaṅkhacakramithunāvartā sphuratsaikatāsmṛtyā'pyarthitajīvanādiphaladā pāpāpanodakṣamā || 21||

त्वद्।ह्दृक्।ह्पुष्पवदंशुजार्धहसनस्वापंमधुध्राड्।ह्मासोपानैर्वलिभिस्समेत्य शिशवे नाभीजुषे चारुजे ।दातुं स्वौषधिकाज्यमब्जमनिशं हस्ते वहन्ती भवद्वक्षस्थाभवरोगिणे दिशति मे किं नामृतं सत्कृपा ॥ २२॥

tvad|hdṛk|hpuṣpavadaṃśujārdhahasanasvāpaṃmadhudhrāḍ|hmāsopānairvalibhissametya śiśave nābhījuṣe cāruje |dātuṃ svauṣadhikājyamabjamaniśaṃ haste vahantī bhavadvakṣasthābhavarogiṇe diśati me kiṃ nāmṛtaṃ satkṛpā || 22||

श्रीस्त्वल्लोचनपुष्पवत्करचयैरर्धप्रबोधं मधुभ्राज्यब्जं तव नाभिपद्मशिशवे वल्याख्यसोपानकैः ।गत्वा दातुमिवौषधोज्ज्वलघृतं शङ्खं वहन्ती भवद्वक्षस्स्था भवरोगिणे दिशति मे किं नामृतं वत्सला ॥ २३॥

śrīstvallocanapuṣpavatkaracayairardhaprabodhaṃ madhubhrājyabjaṃ tava nābhipadmaśiśave valyākhyasopānakaiḥ |gatvā dātumivauṣadhojjvalaghṛtaṃ śaṅkhaṃ vahantī bhavadvakṣassthā bhavarogiṇe diśati me kiṃ nāmṛtaṃ vatsalā || 23||

पश्चाद्वाहुयुगेन पद्मयुगले लक्ष्म्या समीपं स्वकंनीते तावकमीक्षणं दिनकरश्चन्द्रश्च गोव्यापनैः ।एकं विस्फुटयन् परं मुकुलयन्नित्यं सभृङ्गस्वनंतस्या वक्त्ररुचिं कलां कुचरुचिं किं प्रापयत्यच्युत ॥ २४॥

paścādvāhuyugena padmayugale lakṣmyā samīpaṃ svakaṃnīte tāvakamīkṣaṇaṃ dinakaraścandraśca govyāpanaiḥ |ekaṃ visphuṭayan paraṃ mukulayannityaṃ sabhṛṅgasvanaṃtasyā vaktraruciṃ kalāṃ kucaruciṃ kiṃ prāpayatyacyuta || 24||

चञ्चल्लोकजयेच्छपञ्चविशिखज्यावाहरावावलीस्वादुत्वापहमाधुरीरसपिबद्वाचासुधाशीकरैः ।जन्यान्धोमहतीसमुद्गतकलादेशैस्त्वदीशश्रुतिंमातस्सिञ्चसि मा कथं मम कृते वीक्ष्यापि मे भद्दशाम् ॥ २५॥

cañcallokajayecchapañcaviśikhajyāvāharāvāvalīsvādutvāpahamādhurīrasapibadvācāsudhāśīkaraiḥ |janyāndhomahatīsamudgatakalādeśaistvadīśaśrutiṃmātassiñcasi mā kathaṃ mama kṛte vīkṣyāpi me bhaddaśām || 25||

भोगी चन्दनगन्धसङ्गमृदुतावृत्तायतत्वैर्भवद्बाहुश्रीजयदीधीरितो वृषगिरिं मत्वा जगद्रक्षणात् ।बाहोः पोष्यघनाच्च भक्षितजगत्प्राणं घनद्वेषयुक्स्वं न्यूनं तव वीक्ष्य केतनमगाद्वल्मीकरन्ध्रं भयात् ॥ २६॥

bhogī candanagandhasaṅgamṛdutāvṛttāyatatvairbhavadbāhuśrījayadīdhīrito vṛṣagiriṃ matvā jagadrakṣaṇāt |bāhoḥ poṣyaghanācca bhakṣitajagatprāṇaṃ ghanadveṣayuksvaṃ nyūnaṃ tava vīkṣya ketanamagādvalmīkarandhraṃ bhayāt || 26||

वाराशिजादिनिजनारीसमूहकुचनीरोत्थकुड्।ह्मलगणेतारेट्।ह्कलानिकरमूरीकृतोल्लसनभीरञ्चितं कृतवती ।स्फाराङ्।ह्गुलिव्रततिसारप्रसूनततिराराद्धृताङ्।ह्कुशदशाक्रूरासुरेट्।ह्करिणि हा राजते नखरपारम्परी तव हरे ॥ २७॥

vārāśijādinijanārīsamūhakucanīrotthakuḍ|hmalagaṇetāreṭ|hkalānikaramūrīkṛtollasanabhīrañcitaṃ kṛtavatī |sphārāṅ|hgulivratatisāraprasūnatatirārāddhṛtāṅ|hkuśadaśākrūrāsureṭ|hkariṇi hā rājate nakharapāramparī tava hare || 27||

अन्यावार्यातिभीमप्रतिकलरहितापारपाप्मास्मदीक्षादोषार्तौ पुष्पवन्तावरिदरकपटौ त्वन्मुखेनेक्षणोत्कौ ।इच्छन्तौ साक्षितां स्वां मदितरविषयां पापनुत्ति नुनात्तप्रत्युक्ती त्वत्कुतो वा परमिह वसतः किं वृषक्ष्माधरेश ॥ २८॥

anyāvāryātibhīmapratikalarahitāpārapāpmāsmadīkṣādoṣārtau puṣpavantāvaridarakapaṭau tvanmukhenekṣaṇotkau |icchantau sākṣitāṃ svāṃ maditaraviṣayāṃ pāpanutti nunāttapratyuktī tvatkuto vā paramiha vasataḥ kiṃ vṛṣakṣmādhareśa || 28||

धराधरधराधरं तव सुधाझरीमाधुरीनिराकृतिधुरन्धरं दृढतरं निपीयाहवे ।दरस्तव सुहृद्।ह्द्विषोर्ध्वनिमिषेण हि श्रोत्रयोःसुधागरलवृष्टिकृद्भवति पुष्टिनष्ट्योः कृते ॥ २९॥

dharādharadharādharaṃ tava sudhājharīmādhurīnirākṛtidhurandharaṃ dṛḍhataraṃ nipīyāhave |darastava suhṛd|hdviṣordhvanimiṣeṇa hi śrotrayoḥsudhāgaralavṛṣṭikṛdbhavati puṣṭinaṣṭyoḥ kṛte || 29||

स्यालं श्रीश दिनेदिनेऽक्षतजलध्युत्पत्तिमस्तोपमत्वद्वक्त्राभिभवेच्छयाऽऽगतमथ त्वत्पन्नखेन क्षतम् ।हीतं पीतकलङ्कदुर्भरगरं हा कालचक्रे विधुंविन्यस्य भ्रमयस्यजेन विगरं कर्तुं रवात्तत्पितुः ॥ ३०॥

syālaṃ śrīśa dinedine'kṣatajaladhyutpattimastopamatvadvaktrābhibhavecchayā''gatamatha tvatpannakhena kṣatam |hītaṃ pītakalaṅkadurbharagaraṃ hā kālacakre vidhuṃvinyasya bhramayasyajena vigaraṃ kartuṃ ravāttatpituḥ || 30||

मत्वाऽऽस्याक्रमणोत्कमक्षियुगलं त्वच्छ्।ह्मश्रुरेखा नतातन्मध्यं तव चोन्नतानुनयनेकृत्नासा जगाम श्रुतिः ।स्वानुल्लङ्घनधीः समीपमलिकं भ्रूसीमलोलीकृतेमूर्धन्यञ्च कचं स भागमपरं भीत्या किमु श्रीनिधे ॥ ३१॥

matvā''syākramaṇotkamakṣiyugalaṃ tvacch|hmaśrurekhā natātanmadhyaṃ tava connatānunayanekṛtnāsā jagāma śrutiḥ |svānullaṅghanadhīḥ samīpamalikaṃ bhrūsīmalolīkṛtemūrdhanyañca kacaṃ sa bhāgamaparaṃ bhītyā kimu śrīnidhe || 31||

न्यक्कृतकमलोल्लसितं श्रुत्यन्तनिषक्तमस्तमिथ्यादृष्टिक् ।दृष्ट्।ह्वेव भक्तवृन्दं दृग्द्वयमासीत्तथा वृषाद्रीश ॥ ३२॥

nyakkṛtakamalollasitaṃ śrutyantaniṣaktamastamithyādṛṣṭik |dṛṣṭ|hveva bhaktavṛndaṃ dṛgdvayamāsīttathā vṛṣādrīśa || 32||

आघ्रातुं मुखमीश किन्नु भवता कुन्दव्रजः प्रापितःकिं कारुण्यसुधाब्धिफेनपटली चित्ताद्।ह्बहिर्निर्गता ।लग्ना त्वद्वदनेन्दुपानसमये माधुर्यलोभाद्वरात्किं लक्ष्मीरथवा [रदभा] मुकुन्द किमिदं मन्दस्मितं तेऽथवा ॥ ३३॥

āghrātuṃ mukhamīśa kinnu bhavatā kundavrajaḥ prāpitaḥkiṃ kāruṇyasudhābdhiphenapaṭalī cittād|hbahirnirgatā |lagnā tvadvadanendupānasamaye mādhuryalobhādvarātkiṃ lakṣmīrathavā [radabhā] mukunda kimidaṃ mandasmitaṃ te'thavā || 33||

बन्धूकाम्बुजकुन्दचम्पकसुमान्योष्ठाक्षिदन्तावलीघ्राणं मुख्यरुचीहया समभवन् युग्मं तु सारङ्गयोः ।शाख्यन्तस्पृहयाल्वदभ्रमहिमश्रीदृक्।ह्त्वमाश्रित्य किंतत्र श्रीप्रिय सर्वगन्धरससल्लब्ध्या सदा मोदते ॥ ३४॥

bandhūkāmbujakundacampakasumānyoṣṭhākṣidantāvalīghrāṇaṃ mukhyarucīhayā samabhavan yugmaṃ tu sāraṅgayoḥ |śākhyantaspṛhayālvadabhramahimaśrīdṛk|htvamāśritya kiṃtatra śrīpriya sarvagandharasasallabdhyā sadā modate || 34||

आराध्याराधन[क]परिशोधकवेदावलीधियै भवतः ।छन्दःप्रवक्तुरास्ये विमले रदमालिके भवतः ॥ ३५॥

ārādhyārādhana[ka]pariśodhakavedāvalīdhiyai bhavataḥ |chandaḥpravakturāsye vimale radamālike bhavataḥ || 35||

अघटितघटनालक्ष्यं वक्त्रेन्दौ श्मश्रुतिमिरमेतत्ते ।नासाचम्पकनिकटे भ्रूभृङ्गश्रेणिकेव लक्ष्मीश ॥ ३६॥

aghaṭitaghaṭanālakṣyaṃ vaktrendau śmaśrutimirametatte |nāsācampakanikaṭe bhrūbhṛṅgaśreṇikeva lakṣmīśa || 36||

जित्वा प्राकृतसाधनैर्जगदथो साध्येतरांस्तैर्मुनीन्दिव्ये ते धनुषी भ्रुवौ रतियुतस्तूण्यौ च जङ्घे स्मरः ।वर्ष्भेन्दीवरजालमङ्।ह्घ्रिकरदृग्वक्त्रं च पद्मान्यहोयत्नैः प्राप्य चकार पूरुषमणे तैर्वल्लवीस्त्वद्विटाः ॥ ३७॥

jitvā prākṛtasādhanairjagadatho sādhyetarāṃstairmunīndivye te dhanuṣī bhruvau ratiyutastūṇyau ca jaṅghe smaraḥ |varṣbhendīvarajālamaṅ|hghrikaradṛgvaktraṃ ca padmānyahoyatnaiḥ prāpya cakāra pūruṣamaṇe tairvallavīstvadviṭāḥ || 37||

साराचिरद्युतिकनीराभिरामतरधाराधराधिपघटादोराहवप्रचयधीरानुशासितभगोराशिजायुततनोस्वाराण्मुखाग्रिमुखहीरालियुङ्।ह्मकुटभाराजिदीपपटलीनीराजिताङ्।ह्घ्रियुग नारायणाद्यपरमारादशर्म हर मे ॥ ३८॥

sārāciradyutikanīrābhirāmataradhārādharādhipaghaṭādorāhavapracayadhīrānuśāsitabhagorāśijāyutatanosvārāṇmukhāgrimukhahīrāliyuṅ|hmakuṭabhārājidīpapaṭalīnīrājitāṅ|hghriyuga nārāyaṇādyaparamārādaśarma hara me || 38||

वृन्दीभूततमिस्रबुद्धिकलयच्चण्डांशुभामण्डलीशङ्कामङ्।ह्कुरयत्सुरत्नरुचिरं शेषाचलाधीश्वर ।बद्धं मूर्द्धजकुड्।ह्मलं कबलयन्नम्राधराश्यागिरत्त्वत्कारुण्यकलामिव प्रकटयत्येतत् किरीटं तव ॥ ३९॥

vṛndībhūtatamisrabuddhikalayaccaṇḍāṃśubhāmaṇḍalīśaṅkāmaṅ|hkurayatsuratnaruciraṃ śeṣācalādhīśvara |baddhaṃ mūrddhajakuḍ|hmalaṃ kabalayannamrādharāśyāgirattvatkāruṇyakalāmiva prakaṭayatyetat kirīṭaṃ tava || 39||

अलिजलधरबलभिदुपलतिमिरलघिमकलनसबलकबररुचः ।जनदृगगुणपरिहृतिमतिकृतपरिवृतिभवति तव नु सुम मकुटम् ॥ ४०॥

alijaladharabalabhidupalatimiralaghimakalanasabalakabararucaḥ |janadṛgaguṇaparihṛtimatikṛtaparivṛtibhavati tava nu suma makuṭam || 40||

श्रीभृद्रुद्धकचं श्रमैकफलदं किं ते किरीटं महत्चित्रं मन्मकुटं शिरस्स्थमपि मे बिभ्रद्भरं भासयत् ।सद्गम्यं परमं पदं त्ववति ते प्राचीनमप्युत्तरंसर्वस्मात्परिपूरयत्युरुतराः स्वाशा महद्वर्ण्यते ॥ ४१॥

śrībhṛdruddhakacaṃ śramaikaphaladaṃ kiṃ te kirīṭaṃ mahatcitraṃ manmakuṭaṃ śirassthamapi me bibhradbharaṃ bhāsayat |sadgamyaṃ paramaṃ padaṃ tvavati te prācīnamapyuttaraṃsarvasmātparipūrayatyurutarāḥ svāśā mahadvarṇyate || 41||

साक्षिण्याप्ततमा दयां तव गता सर्वार्थविन्माधुरीयुक्श्रुत्यन्तपदाभिरामनिनदा सर्वैस्त्वदीयैस्सह ।त्वद्घण्टैव सहस्रधा निकटभाग्ब्रूते जगद्धूर्वहंत्वद्।ह्भृन्मन्मकुटप्रसिद्धिमधिकां श्रीवल्लभ श्रूयताम् ॥ ४२॥

sākṣiṇyāptatamā dayāṃ tava gatā sarvārthavinmādhurīyukśrutyantapadābhirāmaninadā sarvaistvadīyaissaha |tvadghaṇṭaiva sahasradhā nikaṭabhāgbrūte jagaddhūrvahaṃtvad|hbhṛnmanmakuṭaprasiddhimadhikāṃ śrīvallabha śrūyatām || 42||

शेषत्वेन निरूपितं गुरुवरैस्तच्छेषतामाश्रितैःस्वामित्वं निरुपाधिकं भजदहो निर्दोषमत्स्वत्वभाक् ।लक्ष्मीभागधरीकृतं तु भवता लोकानुकूलं पुरात्वामुद्वास्य तव प्रभुत्वमकरोन्नो वेत्सि किं तत्प्रभो ॥ ४३॥

śeṣatvena nirūpitaṃ guruvaraistaccheṣatāmāśritaiḥsvāmitvaṃ nirupādhikaṃ bhajadaho nirdoṣamatsvatvabhāk |lakṣmībhāgadharīkṛtaṃ tu bhavatā lokānukūlaṃ purātvāmudvāsya tava prabhutvamakaronno vetsi kiṃ tatprabho || 43||

गावो यत्र निरूप्यमाणविलसद्रूपानुगच्छध्दृदःसोत्कण्ठा विचरन्त्यहो सुमनसां पद्वाऽप्यजानां गवाम् ।शीर्षेषु प्रतिभाति निर्मलदृशाम् त्वद्गत्युपायात्मतायस्मिन्नेव विभाति तेन सदृशं लक्ष्मीश किं वर्तते ॥ ४४॥

gāvo yatra nirūpyamāṇavilasadrūpānugacchadhdṛdaḥsotkaṇṭhā vicarantyaho sumanasāṃ padvā'pyajānāṃ gavām |śīrṣeṣu pratibhāti nirmaladṛśām tvadgatyupāyātmatāyasminneva vibhāti tena sadṛśaṃ lakṣmīśa kiṃ vartate || 44||

गेहादेर्मनुजास्त्रिविष्टपसदस्तेषां पयोजासनःतेषां तस्य च वेङ्कटाचलपते श्रीशस्य ते श्रीश पादद्वयम् ।यत्तस्यापि हि पादुकामणिमयं संरक्षकं पुंमणिव्याकीर्णंतदनन्यरक्षककथं मां सर्वदा रक्षतु ॥ ४५॥

gehādermanujāstriviṣṭapasadasteṣāṃ payojāsanaḥteṣāṃ tasya ca veṅkaṭācalapate śrīśasya te śrīśa pādadvayam |yattasyāpi hi pādukāmaṇimayaṃ saṃrakṣakaṃ puṃmaṇivyākīrṇaṃtadananyarakṣakakathaṃ māṃ sarvadā rakṣatu || 45||

स्तोत्रं गोत्रापतीनां न कुरु मुख मुधा स्वाय ते ज्ञा यदि स्युःनो जानन्त्युक्तिशक्तिं त्रिचतुरपदधीलोलवाचो यदि स्युः ।दुर्वाराखर्वगर्वाः परिभवचतुरास्सिद्धयो यद्यलभ्याःनात्मश्लाघां सहन्ते न तव फललवस्तद्भज श्रीनिवासम् ॥ ४६॥

stotraṃ gotrāpatīnāṃ na kuru mukha mudhā svāya te jñā yadi syuḥno jānantyuktiśaktiṃ tricaturapadadhīlolavāco yadi syuḥ |durvārākharvagarvāḥ paribhavacaturāssiddhayo yadyalabhyāḥnātmaślāghāṃ sahante na tava phalalavastadbhaja śrīnivāsam || 46||

नो गच्छेः कविते सुते क्षितिपतिं त्वं चन्दनद्रुं धनेगन्धे लोलतया ससंशयबुधक्रूराहयस्तत्र हि ।अन्योन्यैक्यगलत्कुदूषणविषाः साध्वोषधिस्पर्शतोऽप्येग्रेत्वां बत मारयेयुरचिरात् तत् पत्रिपत्रं भज ॥ ४७॥

no gaccheḥ kavite sute kṣitipatiṃ tvaṃ candanadruṃ dhanegandhe lolatayā sasaṃśayabudhakrūrāhayastatra hi |anyonyaikyagalatkudūṣaṇaviṣāḥ sādhvoṣadhisparśato'pyegretvāṃ bata mārayeyuracirāt tat patripatraṃ bhaja || 47||

बोद्धारोऽपि समिद्धमत्सरतया नाद्धावहित्थाचणाःशुद्धोक्तिष्वविशुद्धबुद्धिजननश्रद्धालुतात्युद्धताः ।मद्धीकानपि विद्धयन्ति कविते श्रद्धत्स्व तेमेऽद्धावचोऽबद्धक्ष्मेशगुणा जगद्धवपदे नद्धा ममृद्धा भव ॥ ४८॥

boddhāro'pi samiddhamatsaratayā nāddhāvahitthācaṇāḥśuddhoktiṣvaviśuddhabuddhijananaśraddhālutātyuddhatāḥ |maddhīkānapi viddhayanti kavite śraddhatsva teme'ddhāvaco'baddhakṣmeśaguṇā jagaddhavapade naddhā mamṛddhā bhava || 48||

विद्वद्।ह्द्वेषभृतो मुधापदगणाः प्रोच्चैस्स्वरा निस्त्रपाःसङ्केतेन परस्परं स्वविजये साक्षित्वमप्याश्रिताः ।सद्।ह्बुद्धीनपि वञ्चयन्ति विबुधान् भूपान्तिके नास्तिकाविद्यावित्तविघातुका भुवि कृते लक्ष्मीशमेवाश्रय ॥ ४९॥

vidvad|hdveṣabhṛto mudhāpadagaṇāḥ proccaissvarā nistrapāḥsaṅketena parasparaṃ svavijaye sākṣitvamapyāśritāḥ |sad|hbuddhīnapi vañcayanti vibudhān bhūpāntike nāstikāvidyāvittavighātukā bhuvi kṛte lakṣmīśamevāśraya || 49||

गौर्गां गवा गवे गोर्गोर्गवि गौर्यस्य पाति यः ।वराय पीडकान् व्याप्तान् दत्ते तं श्रीनिधिं भज ॥ ५०॥

gaurgāṃ gavā gave gorgorgavi gauryasya pāti yaḥ |varāya pīḍakān vyāptān datte taṃ śrīnidhiṃ bhaja || 50||