दयाशतकम् १ Dayashatakam (2)

श्रीमते निगमान्तमहादेशिकाय नमः ।श्रीमान्वेङ्कटनाथार्यः कवितार्किककेसरी ।वेदान्ताचार्यवर्यो मे सन्निधत्तां सदा हृदि ॥श्रीः ।प्रपद्ये तं गिरिं प्रायः श्रीनिवासानुकम्पया ।इक्षुसारस्रवन्त्येव यन्मूर्त्या शर्करायितम् ॥ १॥

śrīmate nigamāntamahādeśikāya namaḥ |śrīmānveṅkaṭanāthāryaḥ kavitārkikakesarī |vedāntācāryavaryo me sannidhattāṃ sadā hṛdi ||śrīḥ |prapadye taṃ giriṃ prāyaḥ śrīnivāsānukampayā |ikṣusārasravantyeva yanmūrtyā śarkarāyitam || 1||

विगाहे तीर्थबहुलां शीतलां गुरुसन्ततिम् ।श्रीनिवासदयाम्भोधिपरीवाहपरम्पराम् ॥ २॥

vigāhe tīrthabahulāṃ śītalāṃ gurusantatim |śrīnivāsadayāmbhodhiparīvāhaparamparām || 2||

कृतिनः कमलावासकारुण्यैकान्तिनो भजे ।धत्ते यत्सूक्तिरूपेण त्रिवेदी सर्वयोग्यताम् ॥ ३॥

kṛtinaḥ kamalāvāsakāruṇyaikāntino bhaje |dhatte yatsūktirūpeṇa trivedī sarvayogyatām || 3||

पराशरमुखान्वन्दे भगीरथनये स्थितान् ।कमलाकान्तकारुण्यगङ्गाप्लावितमद्विधान् ॥ ४॥

parāśaramukhānvande bhagīrathanaye sthitān |kamalākāntakāruṇyagaṅgāplāvitamadvidhān || 4||

अशेषविघ्नशमनमनीकेश्वरमाश्रये ।श्रीमतः करुणाम्भोधौ शिक्षास्रोत इवोत्थितम् ॥ ५॥

aśeṣavighnaśamanamanīkeśvaramāśraye |śrīmataḥ karuṇāmbhodhau śikṣāsrota ivotthitam || 5||

समस्तजननीं वन्दे चैतन्यस्तन्यदायिनीम् ।श्रेयसीं श्रीनिवासस्य करुणामिव रूपिणीम् ॥ ६॥

samastajananīṃ vande caitanyastanyadāyinīm |śreyasīṃ śrīnivāsasya karuṇāmiva rūpiṇīm || 6||

वन्दे वृषगिरीशस्य महिषीं विश्वधारिणीम् ।तत्कृपाप्रतिघातानां क्षमया वारणं यया ॥ ७॥

vande vṛṣagirīśasya mahiṣīṃ viśvadhāriṇīm |tatkṛpāpratighātānāṃ kṣamayā vāraṇaṃ yayā || 7||

निशामयतु मां नीला यद्भोगपटलैर्ध्रुवम् ।भावितं श्रीनिवासस्य भक्तदोषेष्वदर्शनम् ॥ ८॥

niśāmayatu māṃ nīlā yadbhogapaṭalairdhruvam |bhāvitaṃ śrīnivāsasya bhaktadoṣeṣvadarśanam || 8||

कमप्यनवधिं वन्दे करुणावरुणालयम् ।वृषशैलतटस्थानां स्वयं व्यक्तिमुपागतम् ॥ ९॥

kamapyanavadhiṃ vande karuṇāvaruṇālayam |vṛṣaśailataṭasthānāṃ svayaṃ vyaktimupāgatam || 9||

अकिञ्चननिधिं सूतिमपवर्गत्रिवर्गयोः ।अञ्जनाद्रीश्वरदयामभिष्टौमि निरञ्जनाम् ॥ १०॥

akiñcananidhiṃ sūtimapavargatrivargayoḥ |añjanādrīśvaradayāmabhiṣṭaumi nirañjanām || 10||

अनुचरशक्त्यादिगुणामग्रेसरबोधविरचितालोकाम् ।स्वाधीनवृषगिरीशां स्वयं प्रभूतां प्रमाणयामि दयाम् ॥ ११॥

anucaraśaktyādiguṇāmagresarabodhaviracitālokām |svādhīnavṛṣagirīśāṃ svayaṃ prabhūtāṃ pramāṇayāmi dayām || 11||

अपि निखिललोकसुचरितमुष्टिन्धयदुरितमूर्च्छनाजुष्टम् ।सञ्जीवयतु दये मामञ्जनगिरिनाथरञ्जनी भवती ॥ १२॥

api nikhilalokasucaritamuṣṭindhayaduritamūrcchanājuṣṭam |sañjīvayatu daye māmañjanagirinātharañjanī bhavatī || 12||

भगवति दये भवत्या वृषगिरिनाथे समाप्लुते तुङ्गे ।अप्रतिघमज्जनानां हस्तालम्बो मदागसां मृग्यः ॥ १३॥

bhagavati daye bhavatyā vṛṣagirināthe samāplute tuṅge |apratighamajjanānāṃ hastālambo madāgasāṃ mṛgyaḥ || 13||

कृपणजनकल्पलतिकां कृतापराधस्य निष्क्रियामाद्याम् ।वृषगिरिनाथदये त्वां विदन्ति संसारतारिणीं विबुधाः ॥ १४॥

kṛpaṇajanakalpalatikāṃ kṛtāparādhasya niṣkriyāmādyām |vṛṣagirināthadaye tvāṃ vidanti saṃsāratāriṇīṃ vibudhāḥ || 14||

वृषगिरिगृहमेधिगुणा बोधबलैश्वर्यवीर्यशक्तिमुखाः ।दोषा भवेयुरेते यदि नाम दये त्वया विनाभूताः ॥ १५॥

vṛṣagirigṛhamedhiguṇā bodhabalaiśvaryavīryaśaktimukhāḥ |doṣā bhaveyurete yadi nāma daye tvayā vinābhūtāḥ || 15||

आसृष्टि सन्ततानामपराधानां निरोधिनीं जगतः ।पद्मासहायकरुणे प्रतिसञ्चरकेलिमाचरसि ॥ १६॥

āsṛṣṭi santatānāmaparādhānāṃ nirodhinīṃ jagataḥ |padmāsahāyakaruṇe pratisañcarakelimācarasi || 16||

अचिदविशिष्टान्प्रलये जन्तूनवलोक्य जातनिर्वेदा ।करणकलेवरयोगं वितरसि वृषशैलनाथकरुणे त्वम् ॥ १७॥

acidaviśiṣṭānpralaye jantūnavalokya jātanirvedā |karaṇakalevarayogaṃ vitarasi vṛṣaśailanāthakaruṇe tvam || 17||

अनुगुणदशार्पितेन श्रीधरकरुणे समाहितस्नेहा ।शमयसि तमः प्रजानां शास्त्रमयेन स्थिरप्रदीपेन ॥ १८॥

anuguṇadaśārpitena śrīdharakaruṇe samāhitasnehā |śamayasi tamaḥ prajānāṃ śāstramayena sthirapradīpena || 18||

रुढा वृषाचलपतेः पादे मुखकान्तिपत्रलच्छाया ।करुणे सुखयसि विनतान्कटाक्षविटपैः करापचेयफलैः ॥ १९॥

ruḍhā vṛṣācalapateḥ pāde mukhakāntipatralacchāyā |karuṇe sukhayasi vinatānkaṭākṣaviṭapaiḥ karāpaceyaphalaiḥ || 19||

नयने वृषाचलेन्दोस्तारामैत्रीं दधानया करुणे ।दृष्टस्त्वयैव जनिमानपवर्गमकृष्टपच्यमनुभवति ॥ २०॥

nayane vṛṣācalendostārāmaitrīṃ dadhānayā karuṇe |dṛṣṭastvayaiva janimānapavargamakṛṣṭapacyamanubhavati || 20||

समयोपनतैस्तव प्रवाहैरनुकम्पे कृतसम्प्लवा धरित्री ।शरणागतसस्यमालिनीयं वृषशैलेशकृषीवलं धिनोति ॥ २१॥

samayopanataistava pravāhairanukampe kṛtasamplavā dharitrī |śaraṇāgatasasyamālinīyaṃ vṛṣaśaileśakṛṣīvalaṃ dhinoti || 21||

कलशोदधिसम्पदो भवत्याः करुणे सन्मतिमन्थसंस्कृतायाः ।अमृतांशमवैमि दिव्यदेहं मृतसञ्जीवनमञ्जनाचलेन्दोः ॥ २२॥

kalaśodadhisampado bhavatyāḥ karuṇe sanmatimanthasaṃskṛtāyāḥ |amṛtāṃśamavaimi divyadehaṃ mṛtasañjīvanamañjanācalendoḥ || 22||

जलधेरिव शीतता दये त्वं वृषशैलाधिपतेस्स्वभावभूता ।प्रलयारभटीनटीं तदीक्षां प्रसभं ग्राहयसि प्रसत्तिलास्यम् ॥ २३॥

jaladheriva śītatā daye tvaṃ vṛṣaśailādhipatessvabhāvabhūtā |pralayārabhaṭīnaṭīṃ tadīkṣāṃ prasabhaṃ grāhayasi prasattilāsyam || 23||

प्रणतप्रतिकूलमूलघाती प्रतिघः कोऽपि वृषाचलेश्वरस्य ।कलमे यवसापचायनीत्या करुणे किङ्करतां तवोपयाति ॥ २४॥

praṇatapratikūlamūlaghātī pratighaḥ ko'pi vṛṣācaleśvarasya |kalame yavasāpacāyanītyā karuṇe kiṅkaratāṃ tavopayāti || 24||

अबहिष्कृतनिग्रहान्विदन्तः कमलाकान्तगुणान्स्वतन्त्रतादीन् ।अविकल्पमनुग्रहं दुहानां भवतीमेव दये भजन्ति सन्तः ॥ २५॥

abahiṣkṛtanigrahānvidantaḥ kamalākāntaguṇānsvatantratādīn |avikalpamanugrahaṃ duhānāṃ bhavatīmeva daye bhajanti santaḥ || 25||

कमलानिलयस्त्वया दयालुः करुणे निष्करुणा निरूपणे त्वम् ।अत एव हि तावकाश्रितानां दुरितानां भवति त्वदेव भीतिः ॥ २६॥

kamalānilayastvayā dayāluḥ karuṇe niṣkaruṇā nirūpaṇe tvam |ata eva hi tāvakāśritānāṃ duritānāṃ bhavati tvadeva bhītiḥ || 26||

अतिलङ्घितशासनेष्वभीक्ष्णं वृषशैलाधिपतिर्विजृम्भितोष्मा ।पुनरेव दये क्षमानिदानैर्भवतीमाद्रियते भवत्यधीनैः ॥ २७॥

atilaṅghitaśāsaneṣvabhīkṣṇaṃ vṛṣaśailādhipatirvijṛmbhitoṣmā |punareva daye kṣamānidānairbhavatīmādriyate bhavatyadhīnaiḥ || 27||

करुणे दुरितेषु मामकेषु प्रतिकारान्तरदुर्जयेषु खिन्नः ।कवचायितया त्वयैव शार्ङ्गी विजयस्थानमुपाश्रितो वृषाद्रिम् ॥ २८॥

karuṇe duriteṣu māmakeṣu pratikārāntaradurjayeṣu khinnaḥ |kavacāyitayā tvayaiva śārṅgī vijayasthānamupāśrito vṛṣādrim || 28||

मयि तिष्ठति दुष्कृतां प्रधाने मितदोषानितरान्विचिन्वती त्वम् ।अपराधगणैरपूर्णकुक्षिः कमलाकान्तदये कथं भवित्री ॥ २९॥

mayi tiṣṭhati duṣkṛtāṃ pradhāne mitadoṣānitarānvicinvatī tvam |aparādhagaṇairapūrṇakukṣiḥ kamalākāntadaye kathaṃ bhavitrī || 29||

अहमस्म्यपराधचक्रवर्ती करुणे त्वं च गुणेषु सार्वभौमी ।विदुषी स्थितिमीदृशीं स्वयं मां वृषशैलेश्वरपादसात्कुरु त्वम् ॥ ३०॥

ahamasmyaparādhacakravartī karuṇe tvaṃ ca guṇeṣu sārvabhaumī |viduṣī sthitimīdṛśīṃ svayaṃ māṃ vṛṣaśaileśvarapādasātkuru tvam || 30||

अशिथिलकरणेऽस्मिन्नक्षतश्वासवृत्तौवपुषि गमनयोग्ये वासमासादयेयम् ।वृषगिरिकटकेषु व्यञ्जयत्सु प्रतीतैर्मधुमथनदये त्वां वारिधाराविशेषैः ॥ ३१॥

aśithilakaraṇe'sminnakṣataśvāsavṛttauvapuṣi gamanayogye vāsamāsādayeyam |vṛṣagirikaṭakeṣu vyañjayatsu pratītairmadhumathanadaye tvāṃ vāridhārāviśeṣaiḥ || 31||

अविदितनिजयोगक्षेममात्मानभिज्ञंगुणलवरहितं मां गोप्तुकामा दये त्वम् ।परवति चतुरैस्ते विभ्रमैः श्रीनिवासेबहुमतिमनपायां विन्दसि श्रीधरण्योः ॥ ३२॥

aviditanijayogakṣemamātmānabhijñaṃguṇalavarahitaṃ māṃ goptukāmā daye tvam |paravati caturaiste vibhramaiḥ śrīnivāsebahumatimanapāyāṃ vindasi śrīdharaṇyoḥ || 32||

फलवितरणदक्षं पक्षपातानभिज्ञंप्रगुणमनुविधेयं प्राप्य पद्मासहायम् ।महति गुणसमाजे मानपूर्वं दये त्वंप्रतिवदसि यथार्हं पाप्मनां मामकानाम् ॥ ३३॥

phalavitaraṇadakṣaṃ pakṣapātānabhijñaṃpraguṇamanuvidheyaṃ prāpya padmāsahāyam |mahati guṇasamāje mānapūrvaṃ daye tvaṃprativadasi yathārhaṃ pāpmanāṃ māmakānām || 33||

अनुभवितुमघौघं नालमागामिकालःप्रशमयितुमशेषं निष्क्रियाभिर्न शक्यम् ।स्वयमिति हि दये त्वं स्वीकृतश्रीनिवासाशिथिलितभवभीतिः श्रेयसे जायसे नः ॥ ३४॥

anubhavitumaghaughaṃ nālamāgāmikālaḥpraśamayitumaśeṣaṃ niṣkriyābhirna śakyam |svayamiti hi daye tvaṃ svīkṛtaśrīnivāsāśithilitabhavabhītiḥ śreyase jāyase naḥ || 34||

अवतरणविशेषैरात्मलीलापदेशैरवमतिमनुकम्पे मन्दचित्तेषु विन्दन् ।वृषभशिखरिनाथस्त्वन्निदेशेन नूनंभजति शरणभाजां भाविनो जन्मभेदान् ॥ ३५॥

avataraṇaviśeṣairātmalīlāpadeśairavamatimanukampe mandacitteṣu vindan |vṛṣabhaśikharināthastvannideśena nūnaṃbhajati śaraṇabhājāṃ bhāvino janmabhedān || 35||

परहितमनुकम्पे भावयन्त्यां भवत्यांस्थिरमनुपधि हार्दं श्रीनिवासो दधानः ।ललितरुचिषु लक्ष्मीभूमिनीलासु नूनंप्रथयति बहुमानं त्वत्प्रतिच्छन्दबुद्ध्या ॥ ३६॥

parahitamanukampe bhāvayantyāṃ bhavatyāṃsthiramanupadhi hārdaṃ śrīnivāso dadhānaḥ |lalitaruciṣu lakṣmībhūminīlāsu nūnaṃprathayati bahumānaṃ tvatpraticchandabuddhyā || 36||

वृषगिरिसविधेषु व्याजतो वासभाजांदुरितकलुषितानां दूयमाना दये त्वम् ।करणविलयकाले कान्दिशीकस्मृतीनांस्मरयसि बहुलीलं माधवं सावधाना ॥ ३७॥

vṛṣagirisavidheṣu vyājato vāsabhājāṃduritakaluṣitānāṃ dūyamānā daye tvam |karaṇavilayakāle kāndiśīkasmṛtīnāṃsmarayasi bahulīlaṃ mādhavaṃ sāvadhānā || 37||

दिशि दिशि गतिविद्भिर्देशिकैर्नीयमानास्थिरतरमनुकम्पे स्त्यानलग्रा गुणैस्त्वम् ।परिगतवृषशैलं पारमारोपयन्तीभवजलधिगतानां पोतपात्री भवित्री ॥ ३८॥

diśi diśi gatividbhirdeśikairnīyamānāsthirataramanukampe styānalagrā guṇaistvam |parigatavṛṣaśailaṃ pāramāropayantībhavajaladhigatānāṃ potapātrī bhavitrī || 38||

परिमितफलसङ्गात्प्राणिनः किम्पचानानिगमविपणिमध्ये नित्यमुक्तानुषक्तम् ।प्रसदनमनुकम्पे प्राप्तवत्या भवत्यावृषगिरिहरिनीलं व्यञ्जितं निर्विशन्ति ॥ ३९॥

parimitaphalasaṅgātprāṇinaḥ kimpacānānigamavipaṇimadhye nityamuktānuṣaktam |prasadanamanukampe prāptavatyā bhavatyāvṛṣagiriharinīlaṃ vyañjitaṃ nirviśanti || 39||

त्वयि बहुमतिहीनः श्रीनिवासानुकम्पेजगति गतिमिहान्यां देवि संमन्यते यः ।स खलु विबुधसिन्धौ सन्निकर्षे वहन्त्यांशमयति मृगतृष्णावीचिकाभिः पिपासाम् ॥ ४०॥

tvayi bahumatihīnaḥ śrīnivāsānukampejagati gatimihānyāṃ devi saṃmanyate yaḥ |sa khalu vibudhasindhau sannikarṣe vahantyāṃśamayati mṛgatṛṣṇāvīcikābhiḥ pipāsām || 40||

आज्ञां ख्यातिं धनमनुचरानाधिराज्यादिकं वाकाले दृष्ट्वा कमलवसतेरप्यकिञ्चित्कराणि ।पद्माकान्तं प्रणिहितवतीं पालनेऽनन्यसाध्येसाराभिज्ञा जगति कृतिनस्संश्रयन्ते दये त्वाम् ॥ ४१॥

ājñāṃ khyātiṃ dhanamanucarānādhirājyādikaṃ vākāle dṛṣṭvā kamalavasaterapyakiñcitkarāṇi |padmākāntaṃ praṇihitavatīṃ pālane'nanyasādhyesārābhijñā jagati kṛtinassaṃśrayante daye tvām || 41||

प्राजापत्यप्रभृतिविभवं प्रेक्ष्य पर्यायदुःखंजन्माकाङ्क्षन्वृषगिरिवने जग्मुषां तस्थुषां वा ।आशासानाः कतिचन विभोस्त्वत्परिष्वङ्गधन्यैरङ्गीकारं क्षणमपि दये हार्दतुङ्गैरपाङ्गैः ॥ ४२॥

prājāpatyaprabhṛtivibhavaṃ prekṣya paryāyaduḥkhaṃjanmākāṅkṣanvṛṣagirivane jagmuṣāṃ tasthuṣāṃ vā |āśāsānāḥ katicana vibhostvatpariṣvaṅgadhanyairaṅgīkāraṃ kṣaṇamapi daye hārdatuṅgairapāṅgaiḥ || 42||

नाभीपद्मस्फुरणसुभगा नव्यनीलोत्पलाभाक्रीडाशैलं कमपि करुणे वृण्वती वेङ्कटाख्यम् ।शीता नित्यं प्रसदनवती श्रद्धधानावगाह्यादिव्या काचिज्जयति महती दीर्घिका तावकीना ॥ ४३॥

nābhīpadmasphuraṇasubhagā navyanīlotpalābhākrīḍāśailaṃ kamapi karuṇe vṛṇvatī veṅkaṭākhyam |śītā nityaṃ prasadanavatī śraddhadhānāvagāhyādivyā kācijjayati mahatī dīrghikā tāvakīnā || 43||

यस्मिन्दृष्टे तदितरसुखैर्गम्यते गोष्पदत्वंसत्यं ज्ञानं त्रिभिरवधिभिर्मुक्तमानन्दसिन्धुम् ।त्वत्स्वीकारात्तमिह कृतिनस्सूरिवृन्दानुभाव्यंनित्यापूर्वं निधिमिव दये निर्विशन्त्यञ्जनाद्रौ ॥ ४४॥

yasmindṛṣṭe taditarasukhairgamyate goṣpadatvaṃsatyaṃ jñānaṃ tribhiravadhibhirmuktamānandasindhum |tvatsvīkārāttamiha kṛtinassūrivṛndānubhāvyaṃnityāpūrvaṃ nidhimiva daye nirviśantyañjanādrau || 44||

सारं लब्ध्वा कमपि महतः श्रीनिवासाम्बुराशेःकाले काले घनरसवती कालिकेवानुकम्पे ।व्यक्तोन्मेषा मृगपतिगिरौ विश्वमाप्याययन्तीशीलोपज्ञं क्षरति भवती शीतलं सद्।ह्गुणौघम् ॥ ४५॥

sāraṃ labdhvā kamapi mahataḥ śrīnivāsāmburāśeḥkāle kāle ghanarasavatī kālikevānukampe |vyaktonmeṣā mṛgapatigirau viśvamāpyāyayantīśīlopajñaṃ kṣarati bhavatī śītalaṃ sad|hguṇaugham || 45||

भीमे नित्यं भवजलनिधौ मज्जतां मानवानामालम्बार्थं वृषगिरिपतिस्त्वन्निदेशात्प्रयुंक्ते ।प्रज्ञासारं प्रकृतिमहता मूलभागेन जुष्टंशाखाभेदैस्सुभगमनघं शाश्वतं शास्त्रपाणिम् ॥ ४६॥

bhīme nityaṃ bhavajalanidhau majjatāṃ mānavānāmālambārthaṃ vṛṣagiripatistvannideśātprayuṃkte |prajñāsāraṃ prakṛtimahatā mūlabhāgena juṣṭaṃśākhābhedaissubhagamanaghaṃ śāśvataṃ śāstrapāṇim || 46||

विद्वत्सेवाकतकनिकषैर्वीतपङ्काशयानांपद्माकान्तः प्रणयति दये दर्पणं ते स्वशास्त्रम् ।लीलादक्षां त्वदनवसरे लालयन्विप्रलिप्सांमायाशास्त्राण्यपि शमयितुं त्वत्प्रपन्नप्रतीपान् ॥ ४७॥

vidvatsevākatakanikaṣairvītapaṅkāśayānāṃpadmākāntaḥ praṇayati daye darpaṇaṃ te svaśāstram |līlādakṣāṃ tvadanavasare lālayanvipralipsāṃmāyāśāstrāṇyapi śamayituṃ tvatprapannapratīpān || 47||

दैवात्प्राप्ते वृषगिरितटं देहिनि त्वन्निदानात्स्वामिन्पाहीत्यवशवचने विन्दति स्वापमन्त्यम् ।देवः श्रीमान् दिशति करुणे दृष्टिमिच्छंस्त्वदीयामुद्घातेन श्रुतिपरिषदामुत्तरेणाभिमुख्यम् ॥ ४८॥

daivātprāpte vṛṣagiritaṭaṃ dehini tvannidānātsvāminpāhītyavaśavacane vindati svāpamantyam |devaḥ śrīmān diśati karuṇe dṛṣṭimicchaṃstvadīyāmudghātena śrutipariṣadāmuttareṇābhimukhyam || 48||

श्रेयःसूतिं सकृदपि दये सम्मतां यस्सखीं तेशीतोदारामलभत जनः श्रीनिवासस्य दृष्टिम् ।देवादीनामयमनृणतां देहवत्त्वेऽपि विन्दन्बन्धान्मुक्तो बलिभिरनघैः पूर्यते तत्प्रयुक्तैः ॥ ४९॥

śreyaḥsūtiṃ sakṛdapi daye sammatāṃ yassakhīṃ teśītodārāmalabhata janaḥ śrīnivāsasya dṛṣṭim |devādīnāmayamanṛṇatāṃ dehavattve'pi vindanbandhānmukto balibhiranaghaiḥ pūryate tatprayuktaiḥ || 49||

दिव्यापाङ्गं दिशसि करुणे येषु सद्देशिकात्माक्षिप्रं प्राप्ता वृषगिरिपतिं क्षत्रबन्ध्वादयस्ते ।विश्वाचार्या विधिशिवमुखास्स्वाधिकारोपरुद्धामन्ये माता जड इव सुते वत्सला मादृशे त्वम् ॥ ५०॥

divyāpāṅgaṃ diśasi karuṇe yeṣu saddeśikātmākṣipraṃ prāptā vṛṣagiripatiṃ kṣatrabandhvādayaste |viśvācāryā vidhiśivamukhāssvādhikāroparuddhāmanye mātā jaḍa iva sute vatsalā mādṛśe tvam || 50||

अतिकृपणोऽपि जन्तुरधिगम्य दये भवतीमशिथिलधर्मसेतुपदवीं रुचिरामचिरात् ।अमितमहोर्मिजालमतिलङ्घ्।ह्य भवाम्बुनिधिंभवति वृषाचलेशपदपत्तननित्यधनी ॥ ५१॥

atikṛpaṇo'pi janturadhigamya daye bhavatīmaśithiladharmasetupadavīṃ rucirāmacirāt |amitamahormijālamatilaṅgh|hya bhavāmbunidhiṃbhavati vṛṣācaleśapadapattananityadhanī || 51||

अभिमुखभावसम्पदभिसम्भविनां भविनांक्वचिदुपलक्षिता क्वचिदभङ्गुरगूढगतिः ।विमलरसावहा वृषगिरीशदये भवतीसपदि सरस्वतीव शमयत्यघमप्रतिघम् ॥ ५२॥

abhimukhabhāvasampadabhisambhavināṃ bhavināṃkvacidupalakṣitā kvacidabhaṅguragūḍhagatiḥ |vimalarasāvahā vṛṣagirīśadaye bhavatīsapadi sarasvatīva śamayatyaghamapratigham || 52||

अपि करुणे जनस्य तरुणेन्दुविभूषणतामपि कमलासनत्वमपि धाम वृषाद्रिपतेः ।तरतमतावशेन तनुते ननु ते विततिःपरहितवर्ष्मणा परिपचेलिमकेलिमती ॥ ५३॥

api karuṇe janasya taruṇenduvibhūṣaṇatāmapi kamalāsanatvamapi dhāma vṛṣādripateḥ |taratamatāvaśena tanute nanu te vitatiḥparahitavarṣmaṇā paripacelimakelimatī || 53||

धृतभुवना दये त्रिविधगत्यनुकूलतरावृषगिरिनाथपादपरिरम्भवती भवती ।अविदितवैभवाऽपि सुरसिन्धुरिवातनुतेसकृदवगाहमानमपतापमपापमपि ॥ ५४॥

dhṛtabhuvanā daye trividhagatyanukūlatarāvṛṣagirināthapādaparirambhavatī bhavatī |aviditavaibhavā'pi surasindhurivātanutesakṛdavagāhamānamapatāpamapāpamapi || 54||

निगमसमाश्रिता निखिललोकसमृद्धिकरीभजदघकूलमुद्रुजगतिः परितप्तहिता ।प्रकटितहंसमत्स्यकमठाद्यवतारशताविबुधसरिच्छ्रियं वृषगिरीशदये वहसि ॥ ५५॥

nigamasamāśritā nikhilalokasamṛddhikarībhajadaghakūlamudrujagatiḥ paritaptahitā |prakaṭitahaṃsamatsyakamaṭhādyavatāraśatāvibudhasaricchriyaṃ vṛṣagirīśadaye vahasi || 55||

जगति मितम्पचा त्वदितरा तु दये तरलाफलनियमोज्झिता भवति सन्तपनाय पुनः ।त्वमिह निरङ्कुशप्रशकनादिविभूतिमतीवितरसि देहिनां निरवधिं वृषशैलनिधिम् ॥ ५६॥

jagati mitampacā tvaditarā tu daye taralāphalaniyamojjhitā bhavati santapanāya punaḥ |tvamiha niraṅkuśapraśakanādivibhūtimatīvitarasi dehināṃ niravadhiṃ vṛṣaśailanidhim || 56||

सकरुणलौकिकप्रभुपरिग्रहनिग्रहयोर्नियतिमुपाधिचक्रपरिवृत्तिपरम्परया ।वृषभमहीधरेशकरुणे वितरङ्गयतांश्रुतिमितसम्पदि त्वयि कथं भविता विशयः ॥ ५७॥

sakaruṇalaukikaprabhuparigrahanigrahayorniyatimupādhicakraparivṛttiparamparayā |vṛṣabhamahīdhareśakaruṇe vitaraṅgayatāṃśrutimitasampadi tvayi kathaṃ bhavitā viśayaḥ || 57||

वृषगिरिकृष्णमेघजनितां जनितापहरांत्वदभिमतिं सुवृत्तिमुपजीव्य निवृत्ततृषः ।बहुषु जलाशयेषु बहुमानमपोह्य दयेन जहति सत्पथं जगति चातकवत्कृतिनः ॥ ५८॥

vṛṣagirikṛṣṇameghajanitāṃ janitāpaharāṃtvadabhimatiṃ suvṛttimupajīvya nivṛttatṛṣaḥ |bahuṣu jalāśayeṣu bahumānamapohya dayena jahati satpathaṃ jagati cātakavatkṛtinaḥ || 58||

त्वदुदयतूलिकाभिरमुना वृषशैलजुषास्थिरचरशिल्पिनैव परिकल्पितचित्रधियः ।यतिपतियामुनप्रभृतयः प्रथयन्ति दयेजगति हितं न नस्त्वयि भरन्यसनादधिकम् ॥ ५९॥

tvadudayatūlikābhiramunā vṛṣaśailajuṣāsthiracaraśilpinaiva parikalpitacitradhiyaḥ |yatipatiyāmunaprabhṛtayaḥ prathayanti dayejagati hitaṃ na nastvayi bharanyasanādadhikam || 59||

मृदुहृदये दये मृदितकामहिते महितेधृतविबुधे बुधेषु विततात्मधुरे मधुरे ।वृषगिरिसार्वभौमदयिते मयि ते महतींभवुकनिधे निधेहि भवमूलहरां लहरीम् ॥ ६०॥

mṛduhṛdaye daye mṛditakāmahite mahitedhṛtavibudhe budheṣu vitatātmadhure madhure |vṛṣagirisārvabhaumadayite mayi te mahatīṃbhavukanidhe nidhehi bhavamūlaharāṃ laharīm || 60||

अकूपारैरेकोदकसमयवैतण्डिकजवैरनिर्वाप्यां क्षिप्रं क्षपयितुमविद्याख्यबडवाम् ।कृपे त्वं तत्तादृक्प्रथिमवृषपृथ्वीधरपतिस्वरूपद्वैगुण्यद्विगुणनिजबिन्दुः प्रवहसि ॥ ६१॥

akūpārairekodakasamayavaitaṇḍikajavairanirvāpyāṃ kṣipraṃ kṣapayitumavidyākhyabaḍavām |kṛpe tvaṃ tattādṛkprathimavṛṣapṛthvīdharapatisvarūpadvaiguṇyadviguṇanijabinduḥ pravahasi || 61||

विवित्सावेतालीविगमपरिशुद्धेऽपि हृदयेपटुप्रत्याहारप्रभृतिपुटपाकप्रचकिताः ।नमन्तस्त्वां नारायणशिखरिकूटस्थकरुणेनिरुद्धत्वद्दोहा नृपतिसुतनीतिं न जहति ॥ ६२॥

vivitsāvetālīvigamapariśuddhe'pi hṛdayepaṭupratyāhāraprabhṛtipuṭapākapracakitāḥ |namantastvāṃ nārāyaṇaśikharikūṭasthakaruṇeniruddhatvaddohā nṛpatisutanītiṃ na jahati || 62||

अनन्याधीनस्सन्भवति परतन्त्रः प्रणमतांकृपे सर्वद्रष्टा न गणयति तेषामपकृतिम् ।पतिस्त्वत्पारार्थ्यं प्रथयति वृषक्ष्माधरपतिर्व्यवस्थां वैयात्यादिति विघटयन्ती विहरसि ॥ ६३॥

ananyādhīnassanbhavati paratantraḥ praṇamatāṃkṛpe sarvadraṣṭā na gaṇayati teṣāmapakṛtim |patistvatpārārthyaṃ prathayati vṛṣakṣmādharapatirvyavasthāṃ vaiyātyāditi vighaṭayantī viharasi || 63||

अपां पत्युश्शत्रूनसहनमुनेर्धर्मनिगलंकृपे काकस्यैकं हितमिति हिनस्ति स्म नयनम् ।विलीनस्वातन्त्र्यो वृषगिरिपतिस्त्वद्विहृतिभिर्दिशत्येवं देवो जनितसुगतिं दण्डनगतिम् ॥ ६४॥

apāṃ patyuśśatrūnasahanamunerdharmanigalaṃkṛpe kākasyaikaṃ hitamiti hinasti sma nayanam |vilīnasvātantryo vṛṣagiripatistvadvihṛtibhirdiśatyevaṃ devo janitasugatiṃ daṇḍanagatim || 64||

निषादानां नेता कपिकुलपतिः कापि शबरीकुचेलः कुब्जा सा व्रजयुवतयो माल्यकृदिति ।अमीषां निम्नत्वं वृषगिरिपतेरुन्नतिमपिप्रभूतैः स्रोतोभिः प्रसभमनुकम्पे समयसि ॥ ६५॥

niṣādānāṃ netā kapikulapatiḥ kāpi śabarīkucelaḥ kubjā sā vrajayuvatayo mālyakṛditi |amīṣāṃ nimnatvaṃ vṛṣagiripaterunnatimapiprabhūtaiḥ srotobhiḥ prasabhamanukampe samayasi || 65||

त्वया दृष्टस्तुष्टिं भजति परमेष्ठी निजपदेवहन्मूर्तिरष्टौ विहरति मृडानीपरिवृढः ।बिभर्ति स्वाराज्यं वृषशिखरिशृङ्गारिकरुणेशुनासीरो देवासुरसमरनासीरसुभटः ॥ ६६॥

tvayā dṛṣṭastuṣṭiṃ bhajati parameṣṭhī nijapadevahanmūrtiraṣṭau viharati mṛḍānīparivṛḍhaḥ |bibharti svārājyaṃ vṛṣaśikhariśṛṅgārikaruṇeśunāsīro devāsurasamaranāsīrasubhaṭaḥ || 66||

दये दुग्धोदन्वद्व्यतियुतसुधासिन्धुनयतस्त्वदाश्लेषान्नित्यं जनितमृतसंजीवनदशाः ।स्वदन्ते दान्तेभ्यः श्रुतिवदनकर्पूरगुलिकाविषुण्वन्तश्चित्तं वृषशिखरिविश्वम्भरगुणाः ॥ ६७॥

daye dugdhodanvadvyatiyutasudhāsindhunayatastvadāśleṣānnityaṃ janitamṛtasaṃjīvanadaśāḥ |svadante dāntebhyaḥ śrutivadanakarpūragulikāviṣuṇvantaścittaṃ vṛṣaśikhariviśvambharaguṇāḥ || 67||

जगज्जन्मस्थेमप्रलयरचनाकेलिरसिकोविमुक्त्येकद्वारं विघटितकवाटं प्रणयिनाम् ।इति त्वय्यायत्तं द्वितयमुपधीकृत्य करुणेविशुद्धानां वाचां वृषशिखरिनाथः स्तुतिपदम् ॥ ६८॥

jagajjanmasthemapralayaracanākelirasikovimuktyekadvāraṃ vighaṭitakavāṭaṃ praṇayinām |iti tvayyāyattaṃ dvitayamupadhīkṛtya karuṇeviśuddhānāṃ vācāṃ vṛṣaśikharināthaḥ stutipadam || 68||

कलिक्षोभोन्मीलत्क्षितिकलुषकूलङ्कषजवैरनुच्छेदै रेतैरवटतटवैषम्यरहितैः ।प्रवाहैस्ते पद्मासहचरपरिष्कारिणि कृपेविकल्पन्तेऽनल्पा वृषशिखरिणो निर्झरगुणाः ॥ ६९॥ विकल्प्यन्ते

kalikṣobhonmīlatkṣitikaluṣakūlaṅkaṣajavairanucchedai retairavaṭataṭavaiṣamyarahitaiḥ |pravāhaiste padmāsahacarapariṣkāriṇi kṛpevikalpante'nalpā vṛṣaśikhariṇo nirjharaguṇāḥ || 69|| vikalpyante

खिलं चेतोवृत्तेः किमिदमिति विस्मेरभुवनंकृपे सिंहक्ष्माभृत्कृतमुखचमत्कारकरणम् ।भरन्यासच्छन्नप्रबलवृजिनप्राभृतभृतांप्रतिप्रस्थानं ते श्रुतिनगरशृङ्गाटकजुषः ॥ ७०॥

khilaṃ cetovṛtteḥ kimidamiti vismerabhuvanaṃkṛpe siṃhakṣmābhṛtkṛtamukhacamatkārakaraṇam |bharanyāsacchannaprabalavṛjinaprābhṛtabhṛtāṃpratiprasthānaṃ te śrutinagaraśṛṅgāṭakajuṣaḥ || 70||

त्रिविधचिदचित्सत्तास्थेमप्रवृत्तिनियामिकावृषगिरिविभोरिच्छा सा त्वं परैरपराहता ।कृपणभरभृत्किङ्कुर्वाणप्रभूतगुणान्तरावहसि करुणे वैचक्षण्यं मदीक्षणसाहसे ॥ ७१॥

trividhacidacitsattāsthemapravṛttiniyāmikāvṛṣagirivibhoricchā sā tvaṃ parairaparāhatā |kṛpaṇabharabhṛtkiṅkurvāṇaprabhūtaguṇāntarāvahasi karuṇe vaicakṣaṇyaṃ madīkṣaṇasāhase || 71||

वृषगिरिपतेर्हृद्या विश्वावतारसहायिनीक्षपितनिखिलावद्या देवि क्षमादिनिषेविता ।भुवनजननी पुंसां भोगापवर्गविधायिनीवितमसि पदे व्यक्तिं नित्यां बिभर्षि दये स्वयम् ॥ ७२॥

vṛṣagiripaterhṛdyā viśvāvatārasahāyinīkṣapitanikhilāvadyā devi kṣamādiniṣevitā |bhuvanajananī puṃsāṃ bhogāpavargavidhāyinīvitamasi pade vyaktiṃ nityāṃ bibharṣi daye svayam || 72||

स्वयमुदयिनस्सिद्धाद्याविष्कृताश्च शुभालयाविविधविभवव्यूहावासाः परं च पदं विभोः ।वृषगिरिमुखेष्वेतेष्विच्छावधि प्रतिलब्धयेदृढविनिहिता निश्रेणिस्त्वं दये निजपर्वभिः ॥ ७३॥

svayamudayinassiddhādyāviṣkṛtāśca śubhālayāvividhavibhavavyūhāvāsāḥ paraṃ ca padaṃ vibhoḥ |vṛṣagirimukheṣveteṣvicchāvadhi pratilabdhayedṛḍhavinihitā niśreṇistvaṃ daye nijaparvabhiḥ || 73||

हितमिति जगद्।ह्दृष्ट्या कॢप्तैरकॢप्तफलान्तरैरमतिविहितैरन्यैर्धर्मायितैश्च यदृच्छया ।परिणतबहुच्छद्मा पद्मासहायदये स्वयंप्रदिशसि निजाभिप्रेतं नः प्रशाम्यदपत्रपा ॥ ७४॥

hitamiti jagad|hdṛṣṭyā kḷptairakḷptaphalāntarairamativihitairanyairdharmāyitaiśca yadṛcchayā |pariṇatabahucchadmā padmāsahāyadaye svayaṃpradiśasi nijābhipretaṃ naḥ praśāmyadapatrapā || 74||

अतिविधिशिवैरैश्वर्यात्मानुभूतिरसैर्जनान्अहृदयमिहोपच्छन्द्यैषामसङ्गदशार्थिनी ।तृषितजनतातीर्थस्नानक्रमक्षपितैनसांवितरसि दये वीतातङ्का वृषाद्रिपतेः पदम् ॥ ७५॥

atividhiśivairaiśvaryātmānubhūtirasairjanānahṛdayamihopacchandyaiṣāmasaṅgadaśārthinī |tṛṣitajanatātīrthasnānakramakṣapitainasāṃvitarasi daye vītātaṅkā vṛṣādripateḥ padam || 75||

वृषगिरिसुधासिन्धौ जन्तुर्दये निहितस्त्वयाभवभयपरीतापच्छित्त्यै भजन्नघमर्षणम् ।मुषितकलुषो मुक्तेरग्रेसरैरभिपूर्यतेस्वयमुपनतैस्स्वात्मानन्दप्रभृत्यनुबन्धिभिः ॥ ७६॥

vṛṣagirisudhāsindhau janturdaye nihitastvayābhavabhayaparītāpacchittyai bhajannaghamarṣaṇam |muṣitakaluṣo mukteragresarairabhipūryatesvayamupanataissvātmānandaprabhṛtyanubandhibhiḥ || 76||

अनितरजुषामन्तर्मूलेऽप्यपायपरिप्लवेकृतविदनघा विच्छिद्यैषां कृपे यमवश्यताम् ।प्रपदनफलप्रत्यादेशप्रसङ्गविवर्जितंप्रतिविधिमुपाधत्से सार्धं वृषाद्रिहितैषिणा ॥ ७७॥

anitarajuṣāmantarmūle'pyapāyapariplavekṛtavidanaghā vicchidyaiṣāṃ kṛpe yamavaśyatām |prapadanaphalapratyādeśaprasaṅgavivarjitaṃpratividhimupādhatse sārdhaṃ vṛṣādrihitaiṣiṇā || 77||

क्षणविलयिनां शास्त्रार्थानां फलाय निवेशितेपितृसुरगणे निर्वेशात्प्रागपि प्रलयं गते । सुरपितृगणेअधिगतवृषक्ष्माभृन्नाथामकालवशंवदांप्रतिभुवमिह व्याचख्युस्त्वां कृपे निरुपप्लवाम् ॥ ७८॥

kṣaṇavilayināṃ śāstrārthānāṃ phalāya niveśitepitṛsuragaṇe nirveśātprāgapi pralayaṃ gate | surapitṛgaṇeadhigatavṛṣakṣmābhṛnnāthāmakālavaśaṃvadāṃpratibhuvamiha vyācakhyustvāṃ kṛpe nirupaplavām || 78||

त्वदुपसदनादद्य श्वो वा महाप्रलयेऽपि वावितरति निजं पादाम्भोजं वृषाचलशेखरः ।तदिह करुणे तत्तत्क्रीडातरङ्गपरम्परातरतमतया जुष्टायास्ते दुरत्ययतां विदुः ॥ ७९॥

tvadupasadanādadya śvo vā mahāpralaye'pi vāvitarati nijaṃ pādāmbhojaṃ vṛṣācalaśekharaḥ |tadiha karuṇe tattatkrīḍātaraṅgaparamparātaratamatayā juṣṭāyāste duratyayatāṃ viduḥ || 79||

प्रणिहितधियां त्वत्सम्पृक्ते वृषाद्रिशिखामणौप्रसृमरसुधाधाराकारा प्रसीदति भावना ।दृढमिति दये दत्तास्वादं विमुक्तिवलाहकंनिभृतगरुतो निध्यायन्ति स्थिराशयचातकाः ॥ ८०॥

praṇihitadhiyāṃ tvatsampṛkte vṛṣādriśikhāmaṇauprasṛmarasudhādhārākārā prasīdati bhāvanā |dṛḍhamiti daye dattāsvādaṃ vimuktivalāhakaṃnibhṛtagaruto nidhyāyanti sthirāśayacātakāḥ || 80||

कृपे विगतवेलया कृतसमग्रपोषैस्त्वयाकलिज्वलनदुर्गते जगति कालमेघायितम् ।वृषक्षितिधरादिषु स्थितिपदेषु सानुप्लवैर्वृषाद्रिपतिविग्रहैर्व्यपगताखिलावग्रहैः ॥ ८१॥

kṛpe vigatavelayā kṛtasamagrapoṣaistvayākalijvalanadurgate jagati kālameghāyitam |vṛṣakṣitidharādiṣu sthitipadeṣu sānuplavairvṛṣādripativigrahairvyapagatākhilāvagrahaiḥ || 81||

प्रसूय विविधं जगत्तदभिवृद्धये त्वं दयेसमीक्षणविचिन्तनप्रभृतिभिस्स्वयं तादृशैः ।विचित्रगुणचित्रितां विविधदोषवैदेशिकींवृषाचलपतेस्तनुं विशसि मत्स्यकूर्मादिकाम् ॥ ८२॥

prasūya vividhaṃ jagattadabhivṛddhaye tvaṃ dayesamīkṣaṇavicintanaprabhṛtibhissvayaṃ tādṛśaiḥ |vicitraguṇacitritāṃ vividhadoṣavaideśikīṃvṛṣācalapatestanuṃ viśasi matsyakūrmādikām || 82||

युगान्तसमयोचितं भजति योगनिद्रारसंवृषक्षितिभृदीश्वरे विहरणक्रमाज्जाग्रति ।उदीर्णचतुरर्णवीकदनवेदिनीं मेदिनींसमुद्धृतवती दये त्वदभिजुष्टया दंष्ट्रया ॥ ८३॥

yugāntasamayocitaṃ bhajati yoganidrārasaṃvṛṣakṣitibhṛdīśvare viharaṇakramājjāgrati |udīrṇacaturarṇavīkadanavedinīṃ medinīṃsamuddhṛtavatī daye tvadabhijuṣṭayā daṃṣṭrayā || 83||

सटापटलभीषणे सरभसाट्टहासोद्भटेस्फुरत्कुधि परिस्फुटद्भ्रुकुटिकेऽपि वक्त्रे कृते ।दये वृषगिरीशितुर्दनुजडिम्भदत्तस्तनासरोजसदृशा दृशा समुदिताकृतिर्दृश्यसे ॥ ८४॥

saṭāpaṭalabhīṣaṇe sarabhasāṭṭahāsodbhaṭesphuratkudhi parisphuṭadbhrukuṭike'pi vaktre kṛte |daye vṛṣagirīśiturdanujaḍimbhadattastanāsarojasadṛśā dṛśā samuditākṛtirdṛśyase || 84||

प्रसक्तमधुना विधिप्रणिहितैः सपर्योदकैःसमस्तदुरितच्छिदा निगमगन्धिना त्वं दये ।अशेषमविशेषतस्त्रिजगदञ्जनाद्रीशितुश्चराचरमचीकरश्चरणपङ्कजेनाङ्कितम् ॥ ८५॥

prasaktamadhunā vidhipraṇihitaiḥ saparyodakaiḥsamastaduritacchidā nigamagandhinā tvaṃ daye |aśeṣamaviśeṣatastrijagadañjanādrīśituścarācaramacīkaraścaraṇapaṅkajenāṅkitam || 85||

परश्वधतपोधनप्रथनसत्क्रतूपाकृतक्षितीश्वरपशुक्षरत्क्षतजकुङ्कुमस्थासकैः ।वृषाचलदयालुना ननु विहर्तुमालिप्यथाःनिधाय हृदये दये निहतरक्षितानां हितम् ॥ ८६॥

paraśvadhatapodhanaprathanasatkratūpākṛtakṣitīśvarapaśukṣaratkṣatajakuṅkumasthāsakaiḥ |vṛṣācaladayālunā nanu vihartumālipyathāḥnidhāya hṛdaye daye nihatarakṣitānāṃ hitam || 86||

कृपे कृतजगद्धिते कृपणजन्तुचिन्तामणेरमासहचरं क्षितौ रघुधुरीणयन्त्या त्वया ।व्यभज्यत सरित्पतिस्सकृदवेक्षणात्तत्क्षणात्प्रकृष्टबहुपातकप्रशमहेतुना सेतुना ॥ ८७॥

kṛpe kṛtajagaddhite kṛpaṇajantucintāmaṇeramāsahacaraṃ kṣitau raghudhurīṇayantyā tvayā |vyabhajyata saritpatissakṛdavekṣaṇāttatkṣaṇātprakṛṣṭabahupātakapraśamahetunā setunā || 87||

कृपे परवतस्त्वया वृषगिरीशितुः क्रीडितंजगद्धितमशेषतस्तदिदमित्थमर्थाप्यते ।मदच्छलपरिच्युतप्रणतदुष्कृतप्रेक्षितैर्हतप्रबलदानवैर्हलधरस्य हेलाशतैः ॥ ८८॥

kṛpe paravatastvayā vṛṣagirīśituḥ krīḍitaṃjagaddhitamaśeṣatastadidamitthamarthāpyate |madacchalaparicyutapraṇataduṣkṛtaprekṣitairhataprabaladānavairhaladharasya helāśataiḥ || 88||

प्रभूतविबुधद्विषद्भरणखिन्नविश्वम्भराभरापनयनच्छलात्त्वमवतार्य लक्ष्मीधरम् ।निराकृतवती दये निगमसौधदीपश्रियाविपश्चिदविगीतया जगति गीतयाऽन्धं तमः ॥ ८९॥

prabhūtavibudhadviṣadbharaṇakhinnaviśvambharābharāpanayanacchalāttvamavatārya lakṣmīdharam |nirākṛtavatī daye nigamasaudhadīpaśriyāvipaścidavigītayā jagati gītayā'ndhaṃ tamaḥ || 89||

वृषाद्रिहयसादिनः प्रबलदोर्मरुत्प्रेङ्खितस्त्विषा स्फुटतटिद्गुणस्त्वदवसेकसंस्कारवान् ।करिष्यति दये कलिप्रबलघर्मनिर्मूलनःपुनः कृतयुगाङ्कुरं भुवि कृपाणधाराधरः ॥ ९०॥

vṛṣādrihayasādinaḥ prabaladormarutpreṅkhitastviṣā sphuṭataṭidguṇastvadavasekasaṃskāravān |kariṣyati daye kaliprabalagharmanirmūlanaḥpunaḥ kṛtayugāṅkuraṃ bhuvi kṛpāṇadhārādharaḥ || 90||

विश्वोपकारमिति नाम सदा दुहानामद्यापि देवि भवतीमवधीरयन्तम् ।नाथे निवेशय वृषाद्रिपतौ दये त्वं वर् पतेर्दयेन्यस्तस्वरक्षणभरं त्वयि मां त्वयैव ॥ ९१॥

viśvopakāramiti nāma sadā duhānāmadyāpi devi bhavatīmavadhīrayantam |nāthe niveśaya vṛṣādripatau daye tvaṃ var paterdayenyastasvarakṣaṇabharaṃ tvayi māṃ tvayaiva || 91||

नैसर्गिकेण तरसा करुणे नियुक्तानिम्नेतरेऽपि मयि ते विततिर्यदि स्यात् ।विस्मापयेद्वृषगिरीश्वरमप्यवार्यावेलातिलङ्घनदशेव महाम्बुराशेः ॥ ९२॥

naisargikeṇa tarasā karuṇe niyuktānimnetare'pi mayi te vitatiryadi syāt |vismāpayedvṛṣagirīśvaramapyavāryāvelātilaṅghanadaśeva mahāmburāśeḥ || 92||

विज्ञातशासनगतिर्विपरीतवृत्त्यावृत्रादिभिः परिचितां पदवीं भजामि ।एवं विधे वृषगिरीशदये मयि त्वंदीने विभोश्शमय दण्डधरत्वलीलाम् ॥ ९३॥

vijñātaśāsanagatirviparītavṛttyāvṛtrādibhiḥ paricitāṃ padavīṃ bhajāmi |evaṃ vidhe vṛṣagirīśadaye mayi tvaṃdīne vibhośśamaya daṇḍadharatvalīlām || 93||

मासाहसोक्तिघनकञ्चुकवञ्चितान्यःपश्यत्सु तेषु विदधाम्यतिसाहसानि ।पद्मासहायकरुणे न रुणत्सि किं त्वंघोरं कुलिङ्गशकुनेरिव चेष्टितं मे ॥ ९४॥

māsāhasoktighanakañcukavañcitānyaḥpaśyatsu teṣu vidadhāmyatisāhasāni |padmāsahāyakaruṇe na ruṇatsi kiṃ tvaṃghoraṃ kuliṅgaśakuneriva ceṣṭitaṃ me || 94||

विक्षेपमर्हसि दये विपलायितेऽपिव्याजं विभाव्य वृषशैलपतेर्विहारम् ।स्वाधीनसत्वसरणिस्स्वयमत्र जन्तौद्राघीयसी दृढतरा गुणवागुरा त्वम् ॥ ९५॥

vikṣepamarhasi daye vipalāyite'pivyājaṃ vibhāvya vṛṣaśailapatervihāram |svādhīnasatvasaraṇissvayamatra jantaudrāghīyasī dṛḍhatarā guṇavāgurā tvam || 95||

सन्तन्यमानमपराधगणं विचिन्त्यत्रस्यामि हन्त भवतीं च विभावयामि ।अह्नाय मे वृषगिरीशदये जहीमामाशीविषग्रहणकेलिनिभामवस्थाम् ॥ ९६॥

santanyamānamaparādhagaṇaṃ vicintyatrasyāmi hanta bhavatīṃ ca vibhāvayāmi |ahnāya me vṛṣagirīśadaye jahīmāmāśīviṣagrahaṇakelinibhāmavasthām || 96||

औत्सुक्यपूर्वमुपहृत्य महापराधान्मातः प्रसादयितुमिच्छति मे मनस्त्वाम् ।आलिह्य तान्निरवशेषमलब्धतृप्तिस्ताम्यस्यहो वृषगिरीशधृता दये त्वम् ॥ ९७॥

autsukyapūrvamupahṛtya mahāparādhānmātaḥ prasādayitumicchati me manastvām |ālihya tānniravaśeṣamalabdhatṛptistāmyasyaho vṛṣagirīśadhṛtā daye tvam || 97||

जह्याद्वृषाचलपतिः प्रतिघेऽपि न त्वांघर्मोपतप्त इव शीतलतामुदन्वान् ।सा मामरुन्तुदभरन्यसनानुवृत्तिस्तद्वीक्षणैः स्पृश दये तव केलिपद्मैः ॥ ९८॥

jahyādvṛṣācalapatiḥ pratighe'pi na tvāṃgharmopatapta iva śītalatāmudanvān |sā māmaruntudabharanyasanānuvṛttistadvīkṣaṇaiḥ spṛśa daye tava kelipadmaiḥ || 98||

दृष्टेऽपि दुर्बलधियं दमनेऽपि दृप्तंस्नात्वाऽपि धूलिरसिकं भजनेऽपि भीमम् ।बद्ध्वा गृहाण वृषशैलपतेर्दये मांत्वद्वारणं स्वयमनुग्रहशृङ्खलाभिः ॥ ९९॥

dṛṣṭe'pi durbaladhiyaṃ damane'pi dṛptaṃsnātvā'pi dhūlirasikaṃ bhajane'pi bhīmam |baddhvā gṛhāṇa vṛṣaśailapaterdaye māṃtvadvāraṇaṃ svayamanugrahaśṛṅkhalābhiḥ || 99||

नातः परं किमपि मे त्वयि नाथनीयंमातर्दये मयि कुरुष्व तथा प्रसादम् ।बद्धादरो वृषगिरिप्रणयी यथाऽसौमुक्तानुभूतिमिह दास्यति मे मुकुन्दः ॥ १००॥

nātaḥ paraṃ kimapi me tvayi nāthanīyaṃmātardaye mayi kuruṣva tathā prasādam |baddhādaro vṛṣagiripraṇayī yathā'saumuktānubhūtimiha dāsyati me mukundaḥ || 100||

निस्सीमवैभवजुषां मिषतां गुणानांस्तोतुर्दये वृषगिरीशगुणेश्वरीं त्वाम् ।तैरेव नूनमवशैरभिनन्दितं मेसत्यापितं तव बलादकुतोभयत्वम् ॥ १०१॥

nissīmavaibhavajuṣāṃ miṣatāṃ guṇānāṃstoturdaye vṛṣagirīśaguṇeśvarīṃ tvām |taireva nūnamavaśairabhinanditaṃ mesatyāpitaṃ tava balādakutobhayatvam || 101||

अद्यापि तद्वृषगिरीशदये भवत्यामारम्भमात्रमनिदं प्रथमस्तुतीनाम् ।सन्दर्शितस्वपरनिर्वहणा सहेथामन्दस्य साहसमिदं त्वयि वन्दिनो मे ॥ १०२॥

adyāpi tadvṛṣagirīśadaye bhavatyāmārambhamātramanidaṃ prathamastutīnām |sandarśitasvaparanirvahaṇā sahethāmandasya sāhasamidaṃ tvayi vandino me || 102||

प्रायो दये त्वदनुभावमहाम्बुराशौप्राचेतसप्रभृतयोऽपि परं तटस्थाः ।तत्रावतीर्णमतलस्पृशमाप्लुतं मांपद्मापतेः प्रहसनोचितमाद्रियेथाः ॥ १०३॥

prāyo daye tvadanubhāvamahāmburāśauprācetasaprabhṛtayo'pi paraṃ taṭasthāḥ |tatrāvatīrṇamatalaspṛśamāplutaṃ māṃpadmāpateḥ prahasanocitamādriyethāḥ || 103||

वेदान्तदेशिकपदे विनिवेश्य बालंदेवो दयाशतकमेतदवादयन्माम् ।वैहारिकेण विधिना समये गृहीतंवीणाविशेषमिव वेङ्कटशैलनाथः ॥ १०४॥

vedāntadeśikapade viniveśya bālaṃdevo dayāśatakametadavādayanmām |vaihārikeṇa vidhinā samaye gṛhītaṃvīṇāviśeṣamiva veṅkaṭaśailanāthaḥ || 104||

अनवधिमधिकृत्य श्रीनिवासानुकम्पामवितथविषयत्वाद्विश्वमव्रीडयन्ती ।विविधकुशलनीवी वेङ्कटेशप्रसूतास्तुतिरियमनवद्या शोभते सत्वभाजाम् ॥ १०५॥

anavadhimadhikṛtya śrīnivāsānukampāmavitathaviṣayatvādviśvamavrīḍayantī |vividhakuśalanīvī veṅkaṭeśaprasūtāstutiriyamanavadyā śobhate satvabhājām || 105||

शतकमिदमुदारं सम्यगभ्यस्यमानान्वृषगिरिमधिरुह्य व्यक्तमालोकयन्ती ।अनितरशरणानामाधिराज्येऽभिषिञ्चेच्छमितविमतपक्षा शार्ङ्गधन्वानुकम्पा ॥ १०६॥

śatakamidamudāraṃ samyagabhyasyamānānvṛṣagirimadhiruhya vyaktamālokayantī |anitaraśaraṇānāmādhirājye'bhiṣiñcecchamitavimatapakṣā śārṅgadhanvānukampā || 106||

विश्वानुग्रहमातरं व्यतिषजत्स्वर्गापवर्गां सुधासध्रीचीमिति वेङ्कटेश्वरकविर्भक्त्या दयामस्तुत ।पद्मानामिह यद्विधेयभगवत्सङ्कल्पकल्पद्रुमात् वर् पद्यानामिहझंझामारुतधूतचूतनयतस्साम्पातिकोऽयं क्रमः ॥ १०७॥

viśvānugrahamātaraṃ vyatiṣajatsvargāpavargāṃ sudhāsadhrīcīmiti veṅkaṭeśvarakavirbhaktyā dayāmastuta |padmānāmiha yadvidheyabhagavatsaṅkalpakalpadrumāt var padyānāmihajhaṃjhāmārutadhūtacūtanayatassāmpātiko'yaṃ kramaḥ || 107||

कामं सन्तु मिथः करम्बितगुणावद्यानि पद्यानि नःकस्यास्मिञ्छतके सदम्बुकतके दोषश्रुतिं क्षाम्यति ।निष्प्रत्यूहवृषाद्रिनिर्झरझरत्कारच्छलेनोच्चलन् वर् नोञ्चलन्दीनालम्बनदिव्यदम्पतिदयाकल्लोलकोलाहलः ॥ १०८॥

kāmaṃ santu mithaḥ karambitaguṇāvadyāni padyāni naḥkasyāsmiñchatake sadambukatake doṣaśrutiṃ kṣāmyati |niṣpratyūhavṛṣādrinirjharajharatkāracchalenoccalan var noñcalandīnālambanadivyadampatidayākallolakolāhalaḥ || 108||

॥ इति कवितार्किकसिंहस्य सर्वतन्त्रस्वतन्त्रस्य श्रीमद्वेङ्कटनाथस्यवेदान्ताचार्यस्य कृतिषु दयाशतकं सम्पूर्णम् ॥कवितार्किकसिंहाय कल्याणगुणशालिने ।श्रीमते वेङ्कटेशाय वेदान्तगुरवे नमः ॥॥ श्रीरस्तु ॥

|| iti kavitārkikasiṃhasya sarvatantrasvatantrasya śrīmadveṅkaṭanāthasyavedāntācāryasya kṛtiṣu dayāśatakaṃ sampūrṇam ||kavitārkikasiṃhāya kalyāṇaguṇaśāline |śrīmate veṅkaṭeśāya vedāntagurave namaḥ |||| śrīrastu ||