स्कन्दलहरी Skandalahari

ॐ श्रीगणेशाय नमः ।श्रीः ।श्रियै भूयाः श्रीमच्छरवणभव त्वं शिवसुतःप्रियप्राप्त्यै भूयाः प्रतनगजवक्त्रस्य सहज ।त्वयि प्रेमोद्रेकात्प्रकटवचसा स्तोतुमनसामयाऽऽरब्धं स्तोतुं तदिदमनुमन्यस्व भगवन् ॥ १॥

oṃ śrīgaṇeśāya namaḥ |śrīḥ |śriyai bhūyāḥ śrīmaccharavaṇabhava tvaṃ śivasutaḥpriyaprāptyai bhūyāḥ pratanagajavaktrasya sahaja |tvayi premodrekātprakaṭavacasā stotumanasāmayā''rabdhaṃ stotuṃ tadidamanumanyasva bhagavan || 1||

निराबाधं राजच्छरदुदितराकाहिमकरप्ररूढज्योत्स्नाभास्मितवदनषट्कस्त्रिणयनः ।पुरः प्रादुर्भूय स्फुरतु करुणापूर्णहृदयःकरोतु स्वास्थ्यं वै कमलदलबिन्दूपमहृदि ॥ २॥

nirābādhaṃ rājaccharaduditarākāhimakaraprarūḍhajyotsnābhāsmitavadanaṣaṭkastriṇayanaḥ |puraḥ prādurbhūya sphuratu karuṇāpūrṇahṛdayaḥkarotu svāsthyaṃ vai kamaladalabindūpamahṛdi || 2||

न लोकेऽन्यं देवं नतजनकृतप्रत्ययविधिं वर् नतजनपरित्राण निपुणंविलोके भीतानां निखिलभयभीतैकशरणम् । वर् विध्वंसनचणम् ।कलौ कालेऽप्यन्तर्हरसि तिमिरं भास्कर इवप्रलुब्धानां भोगेष्वपि निखिलभोगान्वितरसि ॥ ३॥

na loke'nyaṃ devaṃ natajanakṛtapratyayavidhiṃ var natajanaparitrāṇa nipuṇaṃviloke bhītānāṃ nikhilabhayabhītaikaśaraṇam | var vidhvaṃsanacaṇam |kalau kāle'pyantarharasi timiraṃ bhāskara ivapralubdhānāṃ bhogeṣvapi nikhilabhogānvitarasi || 3||

शिव स्वामिन् देव श्रितकलुषनिःशेषण गुरो वर् शेषण विभोभवध्वान्तध्वंसे मिहिरशतकोटिप्रतिभट ।शिवप्राप्त्यै सम्यक्फलितसदुपायप्रकटनध्रुवं त्वत्कारुण्ये कलिरपि कृती भूपविभवः ॥ ४॥

śiva svāmin deva śritakaluṣaniḥśeṣaṇa guro var śeṣaṇa vibhobhavadhvāntadhvaṃse mihiraśatakoṭipratibhaṭa |śivaprāptyai samyakphalitasadupāyaprakaṭanadhruvaṃ tvatkāruṇye kalirapi kṛtī bhūpavibhavaḥ || 4||

अशक्तानां कर्मस्वपि निखिलनिःश्रेयसकृतौपशुत्वग्रस्तानां पतिरसि विपाशत्वकलने ।प्रशस्तानां भूम्नां निधिरसि निरोद्धा निजशुचांअशक्तानां कर्ता जगति धृतशक्तिः किल भवान् ॥ ५॥

aśaktānāṃ karmasvapi nikhilaniḥśreyasakṛtaupaśutvagrastānāṃ patirasi vipāśatvakalane |praśastānāṃ bhūmnāṃ nidhirasi niroddhā nijaśucāṃaśaktānāṃ kartā jagati dhṛtaśaktiḥ kila bhavān || 5||

वर् जगत्कर्ता भर्ता भवसि विनिहर्ताऽन्तसमयेरुषाऽऽर्तानां हर्ता विषयिविषयाणां घटयितातृषाऽऽर्तानां काले परममृतवर्षी घन इव ।मृषाज्ञानार्तानां निखिलविचिकित्सापरिहरोविषग्रस्तानां त्वं सकलभयहर्ता विलससि ॥ ६॥

var jagatkartā bhartā bhavasi vinihartā'ntasamayeruṣā''rtānāṃ hartā viṣayiviṣayāṇāṃ ghaṭayitātṛṣā''rtānāṃ kāle paramamṛtavarṣī ghana iva |mṛṣājñānārtānāṃ nikhilavicikitsāpariharoviṣagrastānāṃ tvaṃ sakalabhayahartā vilasasi || 6||

रसाधिक्यं भक्तैरधिकमधिकं वर्षय विभोप्रसीद त्वं भूयः प्रकटय चिदानन्दलहरीम् ।असारे संसारे सदसति न लिप्तं मम मनः वर् सदसति न सङ्गो भवतु मेकुसीदं भूयान्मे कुशलवति निःश्रेयसपथे ॥ ७॥

rasādhikyaṃ bhaktairadhikamadhikaṃ varṣaya vibhoprasīda tvaṃ bhūyaḥ prakaṭaya cidānandalaharīm |asāre saṃsāre sadasati na liptaṃ mama manaḥ var sadasati na saṅgo bhavatu mekusīdaṃ bhūyānme kuśalavati niḥśreyasapathe || 7||

महामोहारण्ये विचरति मनस्तन्नियमयन्अहन्तां निश्शेषीकुरु करुणया त्वं स्नपय माम् ।महीयो माहात्म्यं तव मननमार्गे स्फुरतु मेमहस्स्तोमाकारे त्वयि मतिजुषि स्यात्क्व नु तमः ॥ ८॥

mahāmohāraṇye vicarati manastanniyamayanahantāṃ niśśeṣīkuru karuṇayā tvaṃ snapaya mām |mahīyo māhātmyaṃ tava mananamārge sphuratu memahasstomākāre tvayi matijuṣi syātkva nu tamaḥ || 8||

वलक्षाभं स्निग्धं वदनकमलेभ्यः प्रसृमरंमिलत्कारुण्यार्द्रं मृदितभुवनार्ति स्मितपदम् ।पुलिन्दापत्यस्य प्रकटपुलकोद्रेकजनकंदलद्दैन्यं खेदं हरतु सततं नः सुरगुरो ॥ ९॥ वर् नः शरजने

valakṣābhaṃ snigdhaṃ vadanakamalebhyaḥ prasṛmaraṃmilatkāruṇyārdraṃ mṛditabhuvanārti smitapadam |pulindāpatyasya prakaṭapulakodrekajanakaṃdaladdainyaṃ khedaṃ haratu satataṃ naḥ suraguro || 9|| var naḥ śarajane

अतीतो ब्रह्मादीन् कृतिमुखकृतः कारणपतीन्क्षितिस्तोयं वह्निर्मरुदसि वियत्तत्त्वमखिलम् ।पतिः कृत्यानां त्वं परिणतचिदात्मेक्षणवतांधृतिस्त्वं ध्यातः सन् दिशसि निजसायुज्यपदवीम् ॥ १०॥

atīto brahmādīn kṛtimukhakṛtaḥ kāraṇapatīnkṣitistoyaṃ vahnirmarudasi viyattattvamakhilam |patiḥ kṛtyānāṃ tvaṃ pariṇatacidātmekṣaṇavatāṃdhṛtistvaṃ dhyātaḥ san diśasi nijasāyujyapadavīm || 10||

त्वदात्मा त्वच्चित्तस्त्वदनुभवबुद्धिस्मृतिपथःत्वया व्याप्तं सर्वं जगदिदमशेषं स्थिरचरम् । वर् त्वया व्याप्त्वदलोकःसदा योगी साक्षाद्भजति तव सारूप्यममलंत्वदायत्तानां किं न हि सुलभमष्टौ च विभवाः२॥ ११॥ वर् भवति दुरवापं त्रिजगति ॥

tvadātmā tvaccittastvadanubhavabuddhismṛtipathaḥtvayā vyāptaṃ sarvaṃ jagadidamaśeṣaṃ sthiracaram | var tvayā vyāptvadalokaḥsadā yogī sākṣādbhajati tava sārūpyamamalaṃtvadāyattānāṃ kiṃ na hi sulabhamaṣṭau ca vibhavāḥ2|| 11|| var bhavati duravāpaṃ trijagati ||

कति ब्रह्मणो वा कति कमलनेत्राः कति हराःकति ब्रह्माण्डानां कति च शतकोटिष्वधिकृताः ।कृताज्ञाः सन्तस्ते विविधकृतिरक्षाभृतिकराःअतः सर्वैश्वर्यं तव यदपरिच्छेद्यविभवम् ॥ १२॥

kati brahmaṇo vā kati kamalanetrāḥ kati harāḥkati brahmāṇḍānāṃ kati ca śatakoṭiṣvadhikṛtāḥ |kṛtājñāḥ santaste vividhakṛtirakṣābhṛtikarāḥataḥ sarvaiśvaryaṃ tava yadaparicchedyavibhavam || 12||

नमस्ते स्कन्दाय त्रिदशपरिपालाय महतेनमः क्रौञाभिख्यासुरदलनदक्षाय भवते ।नमः शूरक्रूरत्रिदशरिपुदण्डाध्वरकृते वर् नमः प्रष्ठ क्रूरनमो भूयो भूयो नतिकृदवने जागरवते ॥ १३॥

namaste skandāya tridaśaparipālāya mahatenamaḥ krauñābhikhyāsuradalanadakṣāya bhavate |namaḥ śūrakrūratridaśaripudaṇḍādhvarakṛte var namaḥ praṣṭha krūranamo bhūyo bhūyo natikṛdavane jāgaravate || 13||

शिवस्त्वं शक्तिस्त्वं तदुभयतमैक्यं पृथगसिवर् शिवस्त्वं शक्तिस्त्वं प्रथयसि तदैक्यं गुह विभोस्तवे ध्याने पूजाजपनियममुख्येष्वभिरताः ।भुवि स्थित्वा भोगान् सुचिरमुपभुज्य प्रमुदिताःभवन्ति स्थाने तत् तदनु पुनरावृत्तिविमुखाः ॥ १४॥ वर् भवन्ति त्वत्स्थाने

śivastvaṃ śaktistvaṃ tadubhayatamaikyaṃ pṛthagasivar śivastvaṃ śaktistvaṃ prathayasi tadaikyaṃ guha vibhostave dhyāne pūjājapaniyamamukhyeṣvabhiratāḥ |bhuvi sthitvā bhogān suciramupabhujya pramuditāḥbhavanti sthāne tat tadanu punarāvṛttivimukhāḥ || 14|| var bhavanti tvatsthāne

गुरोर्विद्यां लब्ध्वा सकलभयहन्त्रीं जपपराःपुरश्चर्यामुख्यक्रमविधिजुषो ध्याननिपुणाः ।व्रतस्थैः कामौघैरभिलषितवाञ्छां प्रियभुजःचिरं जीवन्मुक्ता जगति विजयन्ते सुकृतिनः ॥ १५॥

gurorvidyāṃ labdhvā sakalabhayahantrīṃ japaparāḥpuraścaryāmukhyakramavidhijuṣo dhyānanipuṇāḥ |vratasthaiḥ kāmaughairabhilaṣitavāñchāṃ priyabhujaḥciraṃ jīvanmuktā jagati vijayante sukṛtinaḥ || 15||

शरज्ज्योत्स्नाशुभ्रं स्फटिकनिकुरुम्बाभरुचिरं वर् स्फटिकनिकुरुम्बान्तिविमलंस्फुरन्मुक्ताहारं धवलवसनं भावयति यः ।प्ररोहत्कारुण्यामृतबहुलधाराभिरभितःचिरं सिक्तात्मा वै स भवति च विच्छिन्ननिगडः ॥ १६॥

śarajjyotsnāśubhraṃ sphaṭikanikurumbābharuciraṃ var sphaṭikanikurumbāntivimalaṃsphuranmuktāhāraṃ dhavalavasanaṃ bhāvayati yaḥ |prarohatkāruṇyāmṛtabahuladhārābhirabhitaḥciraṃ siktātmā vai sa bhavati ca vicchinnanigaḍaḥ || 16||

वृधा कर्तुं दुष्टान् विविधविषवेगान् शमयितुंसुधारोचिष्कोटि प्रतिभटरुचिं भावयति यः ।अधः कर्तुं साक्षाद्भवति विनतासूनुमचिरात् वर् कर्तुं भक्तो भवतिविधत्ते सर्पाणां विविधविषदर्पापहरणम् ॥ १७॥

vṛdhā kartuṃ duṣṭān vividhaviṣavegān śamayituṃsudhārociṣkoṭi pratibhaṭaruciṃ bhāvayati yaḥ |adhaḥ kartuṃ sākṣādbhavati vinatāsūnumacirāt var kartuṃ bhakto bhavatividhatte sarpāṇāṃ vividhaviṣadarpāpaharaṇam || 17||

प्रवालाभापूरे प्रसरति महस्ते जगदिदंदिवं भूमिं काष्ठाः सकलमपि सञ्चिन्तयति यः ।द्रवीकुर्याच्चेतस्त्रिदशनिवहानामपि सुखाद्भुवि स्त्रीणां पुंसां वशयति तिरश्चामपि मनः ॥ १८॥

pravālābhāpūre prasarati mahaste jagadidaṃdivaṃ bhūmiṃ kāṣṭhāḥ sakalamapi sañcintayati yaḥ |dravīkuryāccetastridaśanivahānāmapi sukhādbhuvi strīṇāṃ puṃsāṃ vaśayati tiraścāmapi manaḥ || 18||

नवाम्भोदश्यामं मरकतमणिप्रख्यमथ वाभवन्तं ध्यायेद्यो भवति निपुणो मोहनविधौ ।दिविष्ठानां भूमावपि विविधदेशेषु वसतांनृणां देवानां वा वियति चरतां पत्रिफणिनाम् ॥ १९॥

navāmbhodaśyāmaṃ marakatamaṇiprakhyamatha vābhavantaṃ dhyāyedyo bhavati nipuṇo mohanavidhau |diviṣṭhānāṃ bhūmāvapi vividhadeśeṣu vasatāṃnṛṇāṃ devānāṃ vā viyati caratāṃ patriphaṇinām || 19||

वर् ध्रुवं पक्षीणां वा भुजगवनितानां सपदि सः ॥ १९कुमार श्रीमंस्त्वां कनकसदृशाभं स्मरति यःसमारब्धस्तम्भे सकलजगतां वा प्रभवति ।समस्तद्युःस्थानां प्रबलपृतनानां सवयसांप्रमत्तव्याघ्राणां किटिहयगजानां च सपदि ॥ २०॥

var dhruvaṃ pakṣīṇāṃ vā bhujagavanitānāṃ sapadi saḥ || 19kumāra śrīmaṃstvāṃ kanakasadṛśābhaṃ smarati yaḥsamārabdhastambhe sakalajagatāṃ vā prabhavati |samastadyuḥsthānāṃ prabalapṛtanānāṃ savayasāṃpramattavyāghrāṇāṃ kiṭihayagajānāṃ ca sapadi || 20||

घटात्कारैः साकं सहकृतमहाधूमपटल वर् छटात्कारैः साकंस्फुटाकारं साक्षात्स्मरति यदि मन्त्री सकृदपि ।हठादुच्चाटाय प्रभवति मृगाणां स पततांपटुर्विद्वेषे स्याद्विधिरचितपाशं विघटयन् ॥ २१॥

ghaṭātkāraiḥ sākaṃ sahakṛtamahādhūmapaṭala var chaṭātkāraiḥ sākaṃsphuṭākāraṃ sākṣātsmarati yadi mantrī sakṛdapi |haṭhāduccāṭāya prabhavati mṛgāṇāṃ sa patatāṃpaṭurvidveṣe syādvidhiracitapāśaṃ vighaṭayan || 21||

स्मरन्घोराकारं तिमिरनिकुरुम्बस्य सदृशंजपन्मन्त्रान् मर्त्यः सकलरिपुदर्पक्षपयिता ।स रुद्रेणौपम्यं भजति परमात्मन् गुह विभोवरिष्ठः साधूनामपि च नितरां त्वद्भजनवान् ॥ २२॥

smaranghorākāraṃ timiranikurumbasya sadṛśaṃjapanmantrān martyaḥ sakalaripudarpakṣapayitā |sa rudreṇaupamyaṃ bhajati paramātman guha vibhovariṣṭhaḥ sādhūnāmapi ca nitarāṃ tvadbhajanavān || 22||

महाभूतव्याप्तं कलयति च यो ध्याननिपुणःस भूतैः सन्त्यक्तस्त्रिजगति च योगेन सरसः ।गुह स्वामिन्नन्तर्दहरयति यस्त्वां तु कलयन्जहन्मायो जीवन्भवति स विमुक्तः पटुमतिः ॥ २३॥

mahābhūtavyāptaṃ kalayati ca yo dhyānanipuṇaḥsa bhūtaiḥ santyaktastrijagati ca yogena sarasaḥ |guha svāminnantardaharayati yastvāṃ tu kalayanjahanmāyo jīvanbhavati sa vimuktaḥ paṭumatiḥ || 23||

शिवस्वामिन् गौरीप्रियसुत मयूरासन गुहेत्यमून्युक्त्वा नामान्यखिलदुरितौघान् क्षपयति ।इहासौ लोके तु प्रबलविभवस्सन् सुविचरन्विमानारूढोऽन्ते तव भजति लोकं निरुपमम् ॥ २४॥

śivasvāmin gaurīpriyasuta mayūrāsana guhetyamūnyuktvā nāmānyakhiladuritaughān kṣapayati |ihāsau loke tu prabalavibhavassan suvicaranvimānārūḍho'nte tava bhajati lokaṃ nirupamam || 24||

तव श्रीमन्मूर्तिं कलयितुमनीशोऽहमधुनाभवत्पादाम्भोजं भवभयहरं नौमि शरणम् ।अतः सत्याद्रीश प्रमथगणनाथात्मज विभोगुह स्वामिन् दीने वितनु मयि कारुण्यमनिशम् ॥ २५॥

tava śrīmanmūrtiṃ kalayitumanīśo'hamadhunābhavatpādāmbhojaṃ bhavabhayaharaṃ naumi śaraṇam |ataḥ satyādrīśa pramathagaṇanāthātmaja vibhoguha svāmin dīne vitanu mayi kāruṇyamaniśam || 25||

भवायानन्दाब्धे श्रुतिनिकरमूलार्थमखिलंनिगृह्य व्याहर्तुं कमलजमसक्तं तु सहसा ।ब्रुवाणस्त्वं स्वामिक्षितिधरपते देशिकगुरो वर् स्वामिक्षितिधरपते स्वामिमलैगुह स्वामिन्दीने मयि वितनु कारुण्यमनिशम् ॥ २६॥

bhavāyānandābdhe śrutinikaramūlārthamakhilaṃnigṛhya vyāhartuṃ kamalajamasaktaṃ tu sahasā |bruvāṇastvaṃ svāmikṣitidharapate deśikaguro var svāmikṣitidharapate svāmimalaiguha svāmindīne mayi vitanu kāruṇyamaniśam || 26||

अगस्त्यप्रष्ठानाममलहृदयाब्जैकनिलयंसकृद्वा न ध्यातं पदकमलयुग्मं तव मया ।तथापि श्रीजन्ति स्थलनिलय देवेश वरद वर् श्रीजन्ति तिरुछेन्दूर् ??गुह स्वामिन्दीने मयि वितनु कारुण्यमनिशम् ॥ २७॥

agastyapraṣṭhānāmamalahṛdayābjaikanilayaṃsakṛdvā na dhyātaṃ padakamalayugmaṃ tava mayā |tathāpi śrījanti sthalanilaya deveśa varada var śrījanti tiruchendūr ??guha svāmindīne mayi vitanu kāruṇyamaniśam || 27||

रणे हत्वा शक्त्या सकलदनुजांस्तारकमुखान्हरिब्रह्मेन्द्राणामपि सुरमुनीनां भुवि नृणाम् ।मुदं कुर्वाणः श्रीशिवशिखरिनाथ त्वमखिलांआ वर् शिवशिखरिनाथ शिवगिरिगुह स्वामिन् दीने मयि वितनु कारुण्यमनिशम् ॥ २८॥

raṇe hatvā śaktyā sakaladanujāṃstārakamukhānharibrahmendrāṇāmapi suramunīnāṃ bhuvi nṛṇām |mudaṃ kurvāṇaḥ śrīśivaśikharinātha tvamakhilāṃā var śivaśikharinātha śivagiriguha svāmin dīne mayi vitanu kāruṇyamaniśam || 28||

शरद्राकाजैवातृक विमलषड्वक्त्रविलसद्द्विषड्बाहो शक्त्या विदलितमहाक्रौञ्चशिखरिन् ।हृदावास श्रीहल्लकगिरिपते सर्वविदुषांगुह स्वामिन्दीने मयि वितनु कारुण्यमनिशम् ॥ २९॥

śaradrākājaivātṛka vimalaṣaḍvaktravilasaddviṣaḍbāho śaktyā vidalitamahākrauñcaśikharin |hṛdāvāsa śrīhallakagiripate sarvaviduṣāṃguha svāmindīne mayi vitanu kāruṇyamaniśam || 29||

महान्तं केकीन्द्रं वरद सहसाऽऽरुह्य दिविषद्गणानां सर्वेषामभयद मुनीनां च भजताम् ।बलारातेः कन्यारमण बहुपुण्याचलपतेगुह स्वामिन्दीने मयि वितनु कारुण्यमनिशम् ॥ ३०॥

mahāntaṃ kekīndraṃ varada sahasā''ruhya diviṣadgaṇānāṃ sarveṣāmabhayada munīnāṃ ca bhajatām |balārāteḥ kanyāramaṇa bahupuṇyācalapateguha svāmindīne mayi vitanu kāruṇyamaniśam || 30||

महद्ब्रह्मानन्दं परशिवगुरुं सन्ततलसत्तटित्कोटिप्रख्यं सकलदुरितार्तिघ्नममलम् ।हरिब्रह्मेन्द्रामरगणनमस्कार्यचरणंगुहं श्रीसङ्गीतप्रियमहमन्तर्हृदि भजे ॥ ३१॥

mahadbrahmānandaṃ paraśivaguruṃ santatalasattaṭitkoṭiprakhyaṃ sakaladuritārtighnamamalam |haribrahmendrāmaragaṇanamaskāryacaraṇaṃguhaṃ śrīsaṅgītapriyamahamantarhṛdi bhaje || 31||

नमःस्कन्ददेवाय ।इति श्रीस्कन्दलहरी समाप्ता ।

namaḥskandadevāya |iti śrīskandalaharī samāptā |