स्कन्दोपनिषत् Skanda Upanishad

यत्रासंभवतां याति स्वातिरिक्तभिदाततिः । ।संविन्मात्रं परं ब्रह्म तत्स्वमात्रं विजृम्भते ॥ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै ।तेजस्वि नावधीतमस्तु मा विद्विषावहै ॥ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥अच्युतोऽस्मि महादेव तव कारुण्यलेशतः ।विज्ञानघन एवास्मि शिवोऽस्मि किमतः परम् ॥ १॥न निजं निजवद्भाति अन्तःकरणजृम्भणात् ।अन्तःकरणनाशेन संविन्मात्रस्थितो हरिः ॥ २॥संविन्मात्रस्थितश्चाहमजोऽस्मि किमतः परम् ।व्यतिरिक्तं जडं सर्वं स्वप्नवच्च विनश्यति ॥ ३॥चिज्जडानां तु यो द्रष्टा सोऽच्युतो ज्ञानविग्रहः ।स एव हि महादेवः स एव हि महाहरिः ॥ ४॥स एव हि ज्योतिषां ज्योतिः स एव परमेश्वरः ।स एव हि परं ब्रह्म तद्ब्रह्माहं न संशयः ॥ ५॥जीवः शिवः शिवो जीवः स जीवः केवलः शिवः ।तुषेण बद्धो व्रीहिः स्यात्तुषाभावेन तण्डुलः ॥ ६॥एवं बद्धस्तथा जीवः कर्मनाशे सदाशिवः ।पाशबद्धस्तथा जीवः पाशमुक्तः सदाशिवः ॥ ७॥शिवाय विष्णुरूपाय शिवरूपाय विष्णवे ।शिवस्य हृदयं विष्णुः विष्णोश्च हृदयं शिवः ॥ ८॥यथा शिवमयो विष्णुरेवं विष्णुमयः शिवः ।यथान्तरं न पश्यामि तथा मे स्वस्तिरायुषि ॥ ९॥यथान्तरं न भेदाः स्युः शिवकेशवयोस्तथा ।देहो देवालयः प्रोक्तः स जीवः केवलः शिवः ॥ १०॥त्यजेदज्ञाननिर्माल्यं सोऽहंभावेन पूजयेत् ।अभेददर्शनं ज्ञानं ध्यानं निर्विषयं मनः ।स्नानं मनोमलत्यागः शौचमिन्द्रियनिग्रहः ॥ ११॥ब्रह्मामृतं पिबेद्भैक्ष्यमाचरेद्देहरक्षणे ।वसेदेकान्तिको भूत्वा चैकान्ते द्वैतवर्जिते ।इत्येवमाचरेद्धीमान्स एवं मुक्तिमाप्नुयात् ॥ १२॥श्रीपरमधाम्ने स्वस्ति चिरायुष्योन्नम इति ।विरिञ्चिनारायणशङ्करात्मकं नृसिंह देवेश तवप्रसादतः ।अचिन्त्यमव्यक्तमनन्तमव्ययं वेदात्मकं ब्रह्म निजं विजानते॥ १३॥तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यन्ति सूरयः ।दिवीव चक्षुराततम् ॥ १४॥तद्विप्रासो विपन्यवो जागृवांसः समिन्धते । विष्णोर्यत्परमंपदम् ।इत्येतन्निर्वाणानुशासनमिति वेदानुशासनमितिवेदानुशासनमित्युपनिषत् ॥ १५॥॥ इति कृष्णयजुर्वेदीय स्कन्दोपनिषत्समाप्ता ॥

yatrāsaṃbhavatāṃ yāti svātiriktabhidātatiḥ | |saṃvinmātraṃ paraṃ brahma tatsvamātraṃ vijṛmbhate ||oṃ saha nāvavatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai |tejasvi nāvadhītamastu mā vidviṣāvahai ||oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||acyuto'smi mahādeva tava kāruṇyaleśataḥ |vijñānaghana evāsmi śivo'smi kimataḥ param || 1||na nijaṃ nijavadbhāti antaḥkaraṇajṛmbhaṇāt |antaḥkaraṇanāśena saṃvinmātrasthito hariḥ || 2||saṃvinmātrasthitaścāhamajo'smi kimataḥ param |vyatiriktaṃ jaḍaṃ sarvaṃ svapnavacca vinaśyati || 3||cijjaḍānāṃ tu yo draṣṭā so'cyuto jñānavigrahaḥ |sa eva hi mahādevaḥ sa eva hi mahāhariḥ || 4||sa eva hi jyotiṣāṃ jyotiḥ sa eva parameśvaraḥ |sa eva hi paraṃ brahma tadbrahmāhaṃ na saṃśayaḥ || 5||jīvaḥ śivaḥ śivo jīvaḥ sa jīvaḥ kevalaḥ śivaḥ |tuṣeṇa baddho vrīhiḥ syāttuṣābhāvena taṇḍulaḥ || 6||evaṃ baddhastathā jīvaḥ karmanāśe sadāśivaḥ |pāśabaddhastathā jīvaḥ pāśamuktaḥ sadāśivaḥ || 7||śivāya viṣṇurūpāya śivarūpāya viṣṇave |śivasya hṛdayaṃ viṣṇuḥ viṣṇośca hṛdayaṃ śivaḥ || 8||yathā śivamayo viṣṇurevaṃ viṣṇumayaḥ śivaḥ |yathāntaraṃ na paśyāmi tathā me svastirāyuṣi || 9||yathāntaraṃ na bhedāḥ syuḥ śivakeśavayostathā |deho devālayaḥ proktaḥ sa jīvaḥ kevalaḥ śivaḥ || 10||tyajedajñānanirmālyaṃ so'haṃbhāvena pūjayet |abhedadarśanaṃ jñānaṃ dhyānaṃ nirviṣayaṃ manaḥ |snānaṃ manomalatyāgaḥ śaucamindriyanigrahaḥ || 11||brahmāmṛtaṃ pibedbhaikṣyamācareddeharakṣaṇe |vasedekāntiko bhūtvā caikānte dvaitavarjite |ityevamācareddhīmānsa evaṃ muktimāpnuyāt || 12||śrīparamadhāmne svasti cirāyuṣyonnama iti |viriñcinārāyaṇaśaṅkarātmakaṃ nṛsiṃha deveśa tavaprasādataḥ |acintyamavyaktamanantamavyayaṃ vedātmakaṃ brahma nijaṃ vijānate|| 13||tadviṣṇoḥ paramaṃ padaṃ sadā paśyanti sūrayaḥ |divīva cakṣurātatam || 14||tadviprāso vipanyavo jāgṛvāṃsaḥ samindhate | viṣṇoryatparamaṃpadam |ityetannirvāṇānuśāsanamiti vedānuśāsanamitivedānuśāsanamityupaniṣat || 15|||| iti kṛṣṇayajurvedīya skandopaniṣatsamāptā ||