सुब्रह्मण्य षोडशनामस्तोत्रम् १ सव्याख्या 16 Names Of Lord Shubrahmanya

ज्ञानशक्तिधरः स्कन्दः देवसेनापतिस्तथा ।सुब्रह्मण्यो गजारूढः शरकाननसम्भवः ॥ १॥कार्तिकेयः कुमारश्च षण्मुखस्तारकान्तकः ।सेनानीर्ब्रह्मशास्ता च वल्लीकल्याणसुन्दरः ॥ २॥बालश्च क्रौञ्चभेत्ता च शिखिवाहन एव च ।एतानि स्वामिनामानि षोडश प्रत्यहः नरः ।यः पठेत् सर्वपापेभ्यः स मुच्यते महामुने ॥ ३॥

jñānaśaktidharaḥ skandaḥ devasenāpatistathā |subrahmaṇyo gajārūḍhaḥ śarakānanasambhavaḥ || 1||kārtikeyaḥ kumāraśca ṣaṇmukhastārakāntakaḥ |senānīrbrahmaśāstā ca vallīkalyāṇasundaraḥ || 2||bālaśca krauñcabhettā ca śikhivāhana eva ca |etāni svāmināmāni ṣoḍaśa pratyahaḥ naraḥ |yaḥ paṭhet sarvapāpebhyaḥ sa mucyate mahāmune || 3||

(५) ळ्ष् – ळलित सहस्रनमम्।

(5) ḷṣ – ḷalita sahasranamam|

प्रतत्ते अद्य शिपिविष्ट नामार्यः शंसामि वयुनानि विद्वान् ।तं त्वा गृणामि तव समतवीयान् क्षयन्तमस्य रजसः पराके ॥य इदं शृणुयान्नित्यं यश्चापि परिकीर्तयेत् ।नाशुभं प्राप्नुयात् किञ्चित् सोऽमुत्रेह च मानवः ॥यः शतरुद्रीयमधीते सोऽग्निपूतो भवति।सुरापानात्पूतो भवति।ब्रह्महत्यात्पूतो भवति। कृत्याकृत्यात्पूतो भवति।

pratatte adya śipiviṣṭa nāmāryaḥ śaṃsāmi vayunāni vidvān |taṃ tvā gṛṇāmi tava samatavīyān kṣayantamasya rajasaḥ parāke ||ya idaṃ śṛṇuyānnityaṃ yaścāpi parikīrtayet |nāśubhaṃ prāpnuyāt kiñcit so'mutreha ca mānavaḥ ||yaḥ śatarudrīyamadhīte so'gnipūto bhavati|surāpānātpūto bhavati|brahmahatyātpūto bhavati| kṛtyākṛtyātpūto bhavati|

इदं हि पुंसस्तपसः श्रुतस्य वा स्विष्टस्य सूक्तस्य च बुद्धिदत्तयोः ।अविच्युतोऽर्थः कविभिर्निरूपितो यदुत्तमश्लोकगुणानुवर्णनम् ॥

idaṃ hi puṃsastapasaḥ śrutasya vā sviṣṭasya sūktasya ca buddhidattayoḥ |avicyuto'rthaḥ kavibhirnirūpito yaduttamaślokaguṇānuvarṇanam ||

पार्वत्युवाचकेनोपायेन लघुना विष्णोर्नामसहस्रकम् ।पठ्यते पण्डितैर्नित्यं श्रोतुमिच्छम्यहं प्रभो ॥ईश्वरोवाचश्रीराम रामरामेति रमे रामे मनोरमे ।सहस्रनाम तत्तुल्यं रामनाम वरानने ॥आश्चर्ये वा भये शोके क्षुते वा मम नाम यः ।व्याजेन वा स्मरेद्यस्तु स याति परमां गतिम् ॥एष मे सर्वधर्माणां धर्मोऽधिकतमो मतः ।यद्भक्त्या पुण्डरीकाक्षं स्तवैरर्चेन्नरः सदा ॥

pārvatyuvācakenopāyena laghunā viṣṇornāmasahasrakam |paṭhyate paṇḍitairnityaṃ śrotumicchamyahaṃ prabho ||īśvarovācaśrīrāma rāmarāmeti rame rāme manorame |sahasranāma tattulyaṃ rāmanāma varānane ||āścarye vā bhaye śoke kṣute vā mama nāma yaḥ |vyājena vā smaredyastu sa yāti paramāṃ gatim ||eṣa me sarvadharmāṇāṃ dharmo'dhikatamo mataḥ |yadbhaktyā puṇḍarīkākṣaṃ stavairarcennaraḥ sadā ||

सर्वः सर्व स्वरूपः । क्षितिसलिलहुतवहपवनगगनहिमकरदिनमणियजमानात्मभिर्मूर्तिभिः सर्वं व्याप्य व्यवस्थितः ॥सर्वो वै रुद्र इति श्रुतिः । ष्ष्(८०२)अणोरणीयान्महतो महीयान् आत्माऽस्य जन्तोर्निहितं गुहायाम् ।तमक्रतुः पश्यति वीतशोको धातुप्रसादान्महिमानमात्मनः ॥गुहः स्कन्दः\, तद्रूपत्वात्। यद्वा गुहा बुद्धिः\,साऽस्याभिव्यक्तिस्थानत्वेनास्तीति मत्वर्थीयाच्प्रत्ययान्तः शब्दः ।यो वेद निहितं गुहाया मिति श्रुतिः ।यो वै रुद्रः स भगवान्यश्च स्कन्द इति श्रुतिः ॥

sarvaḥ sarva svarūpaḥ | kṣitisalilahutavahapavanagaganahimakaradinamaṇiyajamānātmabhirmūrtibhiḥ sarvaṃ vyāpya vyavasthitaḥ ||sarvo vai rudra iti śrutiḥ | ṣṣ(802)aṇoraṇīyānmahato mahīyān ātmā'sya jantornihitaṃ guhāyām |tamakratuḥ paśyati vītaśoko dhātuprasādānmahimānamātmanaḥ ||guhaḥ skandaḥ\, tadrūpatvāt| yadvā guhā buddhiḥ\,sā'syābhivyaktisthānatvenāstīti matvarthīyācpratyayāntaḥ śabdaḥ |yo veda nihitaṃ guhāyā miti śrutiḥ |yo vai rudraḥ sa bhagavānyaśca skanda iti śrutiḥ ||

भक्तश्च यः कार्तिकेये काकुत्स्थ भुवि मानवः ।आयुष्मान् पुत्रपौत्रैश्च स्कन्दसालोक्यतां व्रजेत् ॥

bhaktaśca yaḥ kārtikeye kākutstha bhuvi mānavaḥ |āyuṣmān putrapautraiśca skandasālokyatāṃ vrajet ||

ब्रह्मरूपाणं ज्ञानिनां हितकारी ब्रह्मण्यः ।तस्यैव आत्मा विवृणोति तनूम् । इति श्रुतिः ।ज्ञानीत्वात्मैव मे मतमिति भगवद्वचनाच्च । (ग़ित-७-१८)यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत ।अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम् ॥ ७॥परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् ।धर्मसंस्थापनार्थाय संभवामि युगे युगे ॥ ८॥मुनीनामुताहो नृणां भक्तिभाजामभीष्टप्रदाः सन्ति सर्वत्र देवताः ।नृणामन्त्यजानामपि स्वार्थदाने गुहाद्देवमन्यं न जाने न जाने ॥

brahmarūpāṇaṃ jñānināṃ hitakārī brahmaṇyaḥ |tasyaiva ātmā vivṛṇoti tanūm | iti śrutiḥ |jñānītvātmaiva me matamiti bhagavadvacanācca | (ग़ita-7-18)yadā yadā hi dharmasya glānirbhavati bhārata |abhyutthānamadharmasya tadātmānaṃ sṛjāmyaham || 7||paritrāṇāya sādhūnāṃ vināśāya ca duṣkṛtām |dharmasaṃsthāpanārthāya saṃbhavāmi yuge yuge || 8||munīnāmutāho nṛṇāṃ bhaktibhājāmabhīṣṭapradāḥ santi sarvatra devatāḥ |nṛṇāmantyajānāmapi svārthadāne guhāddevamanyaṃ na jāne na jāne ||

॥ ॐ तत्सत्॥

|| oṃ tatsat||