शिवसहस्रनामस्तोत्रम् (शिवरहस्यान्तर्गतम् हिरण्यबाहुः सेनानीः) Shri Shivasahasranama Shtotram

ॐ श्रीगणेशाय नमः ।पूर्वपीठिकाॐ ओंकारनिलयं देवं गजवक्त्रं चतुर्भुजम् ।पिचण्डिलमहं वन्दे सर्वविघ्नोपशान्तये ॥ १॥ (स्कन्दपुराणं शङ्करसंहिता शिवरहस्य खण्ड)

oṃ śrīgaṇeśāya namaḥ |pūrvapīṭhikāoṃ oṃkāranilayaṃ devaṃ gajavaktraṃ caturbhujam |picaṇḍilamahaṃ vande sarvavighnopaśāntaye || 1|| (skandapurāṇaṃ śaṅkarasaṃhitā śivarahasya khaṇḍa)

श्रुतिस्मृतिपुराणानामालयं करुणालयम् ।नमामि भगवत्पादशङ्करं लोकशङ्करम् ॥ २॥

śrutismṛtipurāṇānāmālayaṃ karuṇālayam |namāmi bhagavatpādaśaṅkaraṃ lokaśaṅkaram || 2||

शङ्करं शङ्कराचार्यं केशवं बादरायणम् ।सूत्रभाष्यकृतौ वन्दे भगवन्तौ पुनःपुनः ॥ ३॥ (तोटकाष्टकम्)

śaṅkaraṃ śaṅkarācāryaṃ keśavaṃ bādarāyaṇam |sūtrabhāṣyakṛtau vande bhagavantau punaḥpunaḥ || 3|| (toṭakāṣṭakam)

वन्दे शम्भुमुमापतिं सुरगुरुं वन्दे जगत्कारणंवन्दे पन्नगभूषणं मृगधरं वन्दे पशूनाम्पतिम् ।वन्दे सूर्यशशाङ्कवह्निनयनं वन्दे मुकुन्दप्रियंवन्दे भक्तजनाश्रयं च वरदं वन्दे शिवं शङ्करम् ॥ ४॥

vande śambhumumāpatiṃ suraguruṃ vande jagatkāraṇaṃvande pannagabhūṣaṇaṃ mṛgadharaṃ vande paśūnāmpatim |vande sūryaśaśāṅkavahninayanaṃ vande mukundapriyaṃvande bhaktajanāśrayaṃ ca varadaṃ vande śivaṃ śaṅkaram || 4||

तव तत्त्वं न जानामि कीदृशोऽसि महेश्वर ।यादृशोऽसि महादेव तादृशाय नमो नमः ॥ ५॥ (शिवमहिम्नस्तोत्रम्)

tava tattvaṃ na jānāmi kīdṛśo'si maheśvara |yādṛśo'si mahādeva tādṛśāya namo namaḥ || 5|| (śivamahimnastotram)

ऋषय ऊचुःसूत वेदार्थतत्त्वज्ञ शिवध्यानपरायण ।मुक्त्युपायं वदास्मभ्यं कृपालो मुनिसत्तम ॥ १॥ (शिवरहस्य ७\।१\।१-६\।१)

ṛṣaya ūcuḥsūta vedārthatattvajña śivadhyānaparāyaṇa |muktyupāyaṃ vadāsmabhyaṃ kṛpālo munisattama || 1|| (śivarahasya 7\|1\|1-6\|1)

कः सेव्यः सर्वदेवेषु को वा जप्यो मनुः सदा ।स्थातव्यं कुत्र वा नित्यं किं वा सर्वार्थसाधकम् ॥ २॥

kaḥ sevyaḥ sarvadeveṣu ko vā japyo manuḥ sadā |sthātavyaṃ kutra vā nityaṃ kiṃ vā sarvārthasādhakam || 2||

श्रीसूत उवाचधन्यान्मन्यामहे नूनमनन्यशरणान्मुनीन् ।वन्याशिनो वनेवासान् न्यस्तमानुष्यकल्मषान् ॥ ३॥

śrīsūta uvācadhanyānmanyāmahe nūnamananyaśaraṇānmunīn |vanyāśino vanevāsān nyastamānuṣyakalmaṣān || 3||

भवद्भिः सर्ववेदार्थतत्त्वं ज्ञातमतन्द्रितैः ।भवद्भिः सर्ववेदार्थो ज्ञात एवास्ति यद्यपि ॥ ४॥

bhavadbhiḥ sarvavedārthatattvaṃ jñātamatandritaiḥ |bhavadbhiḥ sarvavedārtho jñāta evāsti yadyapi || 4||

तथापि किञ्चिद्वक्ष्यामि यथा ज्ञातं मया तथा ।पुरा कैलासशिखरे सुखासीनं जगत्प्रभुम् ॥ ५॥

tathāpi kiñcidvakṣyāmi yathā jñātaṃ mayā tathā |purā kailāsaśikhare sukhāsīnaṃ jagatprabhum || 5||

वेदान्तवेद्यमीशानं शङ्करं लोकशङ्करम् । (शिवरहस्य ७\।१\।६\।१)विलोक्यातीव सन्तुष्टः षण्मुखः साम्बमीश्वरम् ॥ ६॥ (शिवरहस्य ७\।१\।१३१७)

vedāntavedyamīśānaṃ śaṅkaraṃ lokaśaṅkaram | (śivarahasya 7\|1\|6\|1)vilokyātīva santuṣṭaḥ ṣaṇmukhaḥ sāmbamīśvaram || 6|| (śivarahasya 7\|1\|1317)

मत्वा कृतार्थमात्मानं प्रणिपत्य सदाशिवम् ।पप्रच्छ सर्वलोकानां मुक्त्युपायं कृताञ्जलिः ॥ ७॥

matvā kṛtārthamātmānaṃ praṇipatya sadāśivam |papraccha sarvalokānāṃ muktyupāyaṃ kṛtāñjaliḥ || 7||

श्रीस्कन्द उवाचविश्वेश्वर महादेव विष्णुब्रह्मादिवन्दित ।देवानां मानवानां च किं मोक्षस्यास्ति साधनम् ॥ ८॥

śrīskanda uvācaviśveśvara mahādeva viṣṇubrahmādivandita |devānāṃ mānavānāṃ ca kiṃ mokṣasyāsti sādhanam || 8||

तव नामान्यनन्तानि सन्ति यद्यपि शङ्कर ।तथापि तानि दिव्यानि न ज्ञायन्ते मयाधुना ॥ ९॥

tava nāmānyanantāni santi yadyapi śaṅkara |tathāpi tāni divyāni na jñāyante mayādhunā || 9||

प्रियाणि शिवनामानि सर्वाणि शिव यद्यपि ।तथापि कानि रम्याणि तेषु प्रियतमानि ते ॥तानि सर्वार्थदान्यद्य कृपया वक्तुमर्हसि ॥ १०॥ (शिवरहस्य ७\।१\।१७)

priyāṇi śivanāmāni sarvāṇi śiva yadyapi |tathāpi kāni ramyāṇi teṣu priyatamāni te ||tāni sarvārthadānyadya kṛpayā vaktumarhasi || 10|| (śivarahasya 7\|1\|17)

श्रीसूत उवाचकुमारोदीरितां वाचं सर्वलोकहितावहाम् ।श्रुत्वा प्रसन्नवदनस्तमुवाच सदाशिवः ॥ ११॥ (शिवरहस्य ७\।१\।३२४६)

śrīsūta uvācakumārodīritāṃ vācaṃ sarvalokahitāvahām |śrutvā prasannavadanastamuvāca sadāśivaḥ || 11|| (śivarahasya 7\|1\|3246)

श्रीसदाशिव उवाचसाधु साधु महाप्राज्ञ सम्यक्पृष्ठं त्वयाधुना ।यदिदानीं त्वया पृष्टं तद्वक्ष्ये शृणु सादरम् ॥ १२॥

śrīsadāśiva uvācasādhu sādhu mahāprājña samyakpṛṣṭhaṃ tvayādhunā |yadidānīṃ tvayā pṛṣṭaṃ tadvakṣye śṛṇu sādaram || 12||

एवमेव पुरा गौर्या पृष्टः काश्यामहं तदा ।समाख्यातं मया सम्यक्सर्वेषां मोक्षसाधनम् ॥ १३॥

evameva purā gauryā pṛṣṭaḥ kāśyāmahaṃ tadā |samākhyātaṃ mayā samyaksarveṣāṃ mokṣasādhanam || 13||

दिव्यान्यनन्तनामानि सन्ति तन्मध्यगं परम् ।अष्टोत्तरसहस्रं तु नाम्नां प्रियतरं मम ॥ १४॥

divyānyanantanāmāni santi tanmadhyagaṃ param |aṣṭottarasahasraṃ tu nāmnāṃ priyataraṃ mama || 14||

एकैकमेव तन्मध्ये नाम सर्वार्थसाधकम् ।मयापि नाम्नां सर्वेषां फलं वक्तुं न शक्यते ॥ १५॥

ekaikameva tanmadhye nāma sarvārthasādhakam |mayāpi nāmnāṃ sarveṣāṃ phalaṃ vaktuṃ na śakyate || 15||

तिलाक्षतैर्बिल्वपत्रैः कमलैः कोमलैर्नवैः ।पूजयिष्यति मां भक्त्या यस्त्वेतन्नामसङ्ख्यया ॥ १६॥

tilākṣatairbilvapatraiḥ kamalaiḥ komalairnavaiḥ |pūjayiṣyati māṃ bhaktyā yastvetannāmasaṅkhyayā || 16||

स पापेभ्यः संसृतेश्च मुच्यते नात्र संशयः ।ततो ममान्तिकं याति पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ १७॥

sa pāpebhyaḥ saṃsṛteśca mucyate nātra saṃśayaḥ |tato mamāntikaṃ yāti punarāvṛttidurlabham || 17||

एकैकेनैव नाम्ना मामर्चयित्वा दृढव्रताः ।स्वेष्टं फलं प्राप्नुवन्ति सत्यमेवोच्यते मया ॥ १८॥

ekaikenaiva nāmnā māmarcayitvā dṛḍhavratāḥ |sveṣṭaṃ phalaṃ prāpnuvanti satyamevocyate mayā || 18||

एतन्नामावलीं यस्तु पठन्मां प्रणमेत्सदा ।स याति मम सायुज्यं स्वेष्टं बन्धुसमन्वितः ॥ १९॥

etannāmāvalīṃ yastu paṭhanmāṃ praṇametsadā |sa yāti mama sāyujyaṃ sveṣṭaṃ bandhusamanvitaḥ || 19||

स्पृष्ट्वा मल्लिङ्गममलमेतन्नामानि यः पठेत् । (मां लिङ्ग)स पातकेभ्यः सर्वेभ्यः सत्यमेव प्रमुच्यते ॥ २०॥

spṛṣṭvā malliṅgamamalametannāmāni yaḥ paṭhet | (māṃ liṅga)sa pātakebhyaḥ sarvebhyaḥ satyameva pramucyate || 20||

यस्त्वेतन्नामभिः सम्यक् त्रिकालं वत्सरावधि ।मामर्चयति निर्दम्भः स देवेन्द्रो भविष्यति ॥ २१॥

yastvetannāmabhiḥ samyak trikālaṃ vatsarāvadhi |māmarcayati nirdambhaḥ sa devendro bhaviṣyati || 21||

एतन्नामानुसन्धाननिरतः सर्वदामुना ।मम प्रियकरस्तस्मान्निवसाम्यत्र सादरम् ॥ २२॥

etannāmānusandhānanirataḥ sarvadāmunā |mama priyakarastasmānnivasāmyatra sādaram || 22||

तत्पूजया पूजितोऽहं स एवाहं मतो मम ।तस्मात्प्रियतरं स्थानमन्यन्नैव हि दृश्यते ॥ २३॥

tatpūjayā pūjito'haṃ sa evāhaṃ mato mama |tasmātpriyataraṃ sthānamanyannaiva hi dṛśyate || 23||

हिरण्यबाहुरित्यादिनाम्नां शम्भुरहं ऋषिः ।देवताप्यहमेवात्र शक्तिर्गौरी मम प्रिया ॥ २४॥

hiraṇyabāhurityādināmnāṃ śambhurahaṃ ṛṣiḥ |devatāpyahamevātra śaktirgaurī mama priyā || 24||

महेश एव संसेव्यः सर्वैरिति हि कीलकम् ।धर्माद्यर्थाः फलं ज्ञेयं फलदायी सदाशिवः ॥ २५॥ (शिवरहस्य ७\।१\।४६)

maheśa eva saṃsevyaḥ sarvairiti hi kīlakam |dharmādyarthāḥ phalaṃ jñeyaṃ phaladāyī sadāśivaḥ || 25|| (śivarahasya 7\|1\|46)

ॐसौरमण्डलमध्यस्थं साम्बं संसारभेषजम् ।नीलग्रीवं विरूपाक्षं नमामि शिवमव्ययम् ॥॥ न्यासः ॥ॐ अस्य श्रीशिवसहस्रनामस्तोत्रमहामन्त्रस्य शम्भुरृषिः ।अनुष्टुप् छन्दः । परमात्मा श्रीसदाशिवो देवता ।महेश्वर इति बीजम् । गौरी शक्तिः ।महेश एव संसेव्यः सर्वैरिति कीलकम् ।श्रीसाम्बसदाशिव प्रीत्यर्थे मुख्यसहस्रनामजपे विनियोगः ।॥ ध्यानम् ॥शान्तं पद्मासनस्थं शशिधरमकुटं पञ्चवक्त्रं त्रिनेत्रंशूलं वज्रं च खड्गं परशुमभयदं दक्षभागे वहन्तम् ।नागं पाशं च घण्टां वरडमरुयुतं चाङ्कुशं वामभागेनानालङ्कारयुक्तं स्फटिकमणिनिभं पार्वतीशं नमामि ॥ॐ नमो भगवते रुद्राय ।ॐ हिरण्यबाहुः सेनानीर्दिक्पतिस्तरुराट् हरः ।हरिकेशः पशुपतिर्महान् सस्पिञ्जरो मृडः ॥ १॥ (शिवरहस्य ७\।१\।४७)

oṃsauramaṇḍalamadhyasthaṃ sāmbaṃ saṃsārabheṣajam |nīlagrīvaṃ virūpākṣaṃ namāmi śivamavyayam |||| nyāsaḥ ||oṃ asya śrīśivasahasranāmastotramahāmantrasya śambhurṛṣiḥ |anuṣṭup chandaḥ | paramātmā śrīsadāśivo devatā |maheśvara iti bījam | gaurī śaktiḥ |maheśa eva saṃsevyaḥ sarvairiti kīlakam |śrīsāmbasadāśiva prītyarthe mukhyasahasranāmajape viniyogaḥ ||| dhyānam ||śāntaṃ padmāsanasthaṃ śaśidharamakuṭaṃ pañcavaktraṃ trinetraṃśūlaṃ vajraṃ ca khaḍgaṃ paraśumabhayadaṃ dakṣabhāge vahantam |nāgaṃ pāśaṃ ca ghaṇṭāṃ varaḍamaruyutaṃ cāṅkuśaṃ vāmabhāgenānālaṅkārayuktaṃ sphaṭikamaṇinibhaṃ pārvatīśaṃ namāmi ||oṃ namo bhagavate rudrāya |oṃ hiraṇyabāhuḥ senānīrdikpatistarurāṭ haraḥ |harikeśaḥ paśupatirmahān saspiñjaro mṛḍaḥ || 1|| (śivarahasya 7\|1\|47)

विव्याधी बभ्लुशः श्रेष्ठः परमात्मा सनातनः ।सर्वान्नराट् जगत्कर्ता पुष्टेशो नन्दिकेश्वरः ॥ २॥

vivyādhī babhluśaḥ śreṣṭhaḥ paramātmā sanātanaḥ |sarvānnarāṭ jagatkartā puṣṭeśo nandikeśvaraḥ || 2||

आततावी महारुद्रः संसारास्त्रः सुरेश्वरः ।उपवीतिरहन्त्यात्मा क्षेत्रेशो वननायकः ॥ ३॥

ātatāvī mahārudraḥ saṃsārāstraḥ sureśvaraḥ |upavītirahantyātmā kṣetreśo vananāyakaḥ || 3||

रोहितः स्थपतिः सूतो वाणिजो मन्त्रिरुन्नतः । (सूतो वागीशो)वृक्षेशो हुतभुग्देवो भुवन्तिर्वारिवस्कृतः ॥ ४॥

rohitaḥ sthapatiḥ sūto vāṇijo mantrirunnataḥ | (sūto vāgīśo)vṛkṣeśo hutabhugdevo bhuvantirvārivaskṛtaḥ || 4||

उच्चैर्घोषो घोररूपः पत्तीशः पाशमोचकः ।ओषधीशः पञ्चवक्त्रः कृत्स्नवीतो भयानकः ॥ ५॥

uccairghoṣo ghorarūpaḥ pattīśaḥ pāśamocakaḥ |oṣadhīśaḥ pañcavaktraḥ kṛtsnavīto bhayānakaḥ || 5||

सहमानः स्वर्णरेताः निव्याधिर्निरुपप्लवः । (विव्याधि)आव्याधिनीशः ककुभो निषङ्गी स्तेनरक्षकः ॥ ६॥ (अव्याधि)

sahamānaḥ svarṇaretāḥ nivyādhirnirupaplavaḥ | (vivyādhi)āvyādhinīśaḥ kakubho niṣaṅgī stenarakṣakaḥ || 6|| (avyādhi)

मन्त्रात्मा तस्कराध्यक्षो वञ्चकः परिवञ्चकः ।अरण्येशः परिचरो निचेरुः स्तायुरक्षकः ॥ ७॥

mantrātmā taskarādhyakṣo vañcakaḥ parivañcakaḥ |araṇyeśaḥ paricaro niceruḥ stāyurakṣakaḥ || 7||

प्रकृन्तेशो गिरिचरः कुलुञ्चेशो गुहेष्टदः । (प्रकृतीश्, कुलिञ्चेशो, ग्रहेष्टकः)भवः शर्वो नीलकण्ठः कपर्दी त्रिपुरान्तकः ॥ ८॥

prakṛnteśo giricaraḥ kuluñceśo guheṣṭadaḥ | (prakṛtīś, kuliñceśo, graheṣṭakaḥ)bhavaḥ śarvo nīlakaṇṭhaḥ kapardī tripurāntakaḥ || 8||

व्युप्तकेशो गिरिशयः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।शिपिविष्टश्चन्द्रमौलिर्ह्रस्वो मीढुष्टमोऽनघः ॥ ९॥

vyuptakeśo giriśayaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |śipiviṣṭaścandramaulirhrasvo mīḍhuṣṭamo'naghaḥ || 9||

वामनो व्यापकः शूली वर्षीयानजडोऽनणुः ।ऊर्व्यः सूर्म्योऽग्रियः शीभ्यः प्रथमः पावकाकृतिः ॥ १०॥ (ऊर्म्यः, सूर्म्यप्रियः)

vāmano vyāpakaḥ śūlī varṣīyānajaḍo'naṇuḥ |ūrvyaḥ sūrmyo'griyaḥ śībhyaḥ prathamaḥ pāvakākṛtiḥ || 10|| (ūrmyaḥ, sūrmyapriyaḥ)

आचारस्तारकस्तारोऽवस्वन्योऽनन्तविग्रहः । (कुचेरस्तारकस्तारो)द्वीप्यः स्रोतस्य ईशानो धुर्यो गव्ययनो यमः ॥ ११॥ (दीप्यः)

ācārastārakastāro'vasvanyo'nantavigrahaḥ | (kucerastārakastāro)dvīpyaḥ srotasya īśāno dhuryo gavyayano yamaḥ || 11|| (dīpyaḥ)

पूर्वजोऽपरजो ज्येष्ठः कनिष्ठो विश्वलोचनः ।अपगल्भो मध्यमोर्म्यो जघन्यो बुध्नियः प्रभुः ॥ १२॥ (अपगल्भ्यो मध्यमौर्व्यो जघन्यो)

pūrvajo'parajo jyeṣṭhaḥ kaniṣṭho viśvalocanaḥ |apagalbho madhyamormyo jaghanyo budhniyaḥ prabhuḥ || 12|| (apagalbhyo madhyamaurvyo jaghanyo)

प्रतिसर्योऽनन्तरूपः सोभ्यो याम्यो सुराश्रयः । (प्रतिसूर्यो)खल्योर्वर्योऽभयः क्षेम्यः श्लोक्यः पथ्यो नभोऽग्रणीः ॥ १३॥ (खल्योर्वर्यो भवच्छेद्यः)

pratisaryo'nantarūpaḥ sobhyo yāmyo surāśrayaḥ | (pratisūryo)khalyorvaryo'bhayaḥ kṣemyaḥ ślokyaḥ pathyo nabho'graṇīḥ || 13|| (khalyorvaryo bhavacchedyaḥ)

वन्योऽवसान्यः पूतात्मा श्रवः कक्ष्यः प्रतिश्रवः ।आशुषेणो महासेनो महावीरो महारथः ॥ १४॥

vanyo'vasānyaḥ pūtātmā śravaḥ kakṣyaḥ pratiśravaḥ |āśuṣeṇo mahāseno mahāvīro mahārathaḥ || 14||

शूरोऽतिघातको वर्मी वरूथी बिल्मिरुद्यतः ।श्रुतसेनः श्रुतः साक्षी कवची वशकृद्वशी ॥ १५॥ (वशकृद्धशी)

śūro'tighātako varmī varūthī bilmirudyataḥ |śrutasenaḥ śrutaḥ sākṣī kavacī vaśakṛdvaśī || 15|| (vaśakṛddhaśī)

आहनन्योऽनन्यनाथो दुन्दुभ्योऽरिष्टनाशकः ।धृष्णुः प्रमृश इत्यात्मा वदान्यो वेदसम्मतः ॥ १६॥ (शृष्णुः)

āhananyo'nanyanātho dundubhyo'riṣṭanāśakaḥ |dhṛṣṇuḥ pramṛśa ityātmā vadānyo vedasammataḥ || 16|| (śṛṣṇuḥ)

तीक्ष्णेषुपाणिः प्रहितः स्वायुधः शस्त्रवित्तमः । (शास्त्रवित्तमः)सुधन्वा सुप्रसन्नात्मा विश्ववक्त्रः सदागतिः ॥ १७॥

tīkṣṇeṣupāṇiḥ prahitaḥ svāyudhaḥ śastravittamaḥ | (śāstravittamaḥ)sudhanvā suprasannātmā viśvavaktraḥ sadāgatiḥ || 17||

स्रुत्यः पथ्यो विश्वबाहुः काट्यो नीप्यो शुचिस्मितः । (स्तुत्यः)सूद्यः सरस्यो वैशन्तो नाद्यः कूप्यो ऋषिर्मनुः ॥ १८॥

srutyaḥ pathyo viśvabāhuḥ kāṭyo nīpyo śucismitaḥ | (stutyaḥ)sūdyaḥ sarasyo vaiśanto nādyaḥ kūpyo ṛṣirmanuḥ || 18||

सर्वो वर्ष्यो वर्षरूपः कुमारः कुशलोऽमलः ।मेघ्योऽवर्ष्योऽमोघशक्तिः विद्युत्योऽमोघविक्रमः ॥ १९॥

sarvo varṣyo varṣarūpaḥ kumāraḥ kuśalo'malaḥ |meghyo'varṣyo'moghaśaktiḥ vidyutyo'moghavikramaḥ || 19||

दुरासदो दुराराध्यो निर्द्वन्द्वो दुःसहर्षभः ।ईध्रियः क्रोधशमनो जातुकर्णः पुरुष्टुतः ॥ २०॥

durāsado durārādhyo nirdvandvo duḥsaharṣabhaḥ |īdhriyaḥ krodhaśamano jātukarṇaḥ puruṣṭutaḥ || 20||