शिवलिङ्गप्रदक्षिणविध्युपदेशम् Rishi Agastyaproktam Shivalingapradakshinavidhyupadesham

(शिवरहस्यान्तर्गते उग्राख्ये)अगस्त्यः (उवाच)प्रदक्षिणविधिं वक्ष्ये शृणु सम्यग्द्विजोत्तम ।नमस्कारविधिं चात्र वक्ष्ये वैदिकमार्गतः ॥ ५०॥

(śivarahasyāntargate ugrākhye)agastyaḥ (uvāca)pradakṣiṇavidhiṃ vakṣye śṛṇu samyagdvijottama |namaskāravidhiṃ cātra vakṣye vaidikamārgataḥ || 50||

प्रदक्षिणप्रकारस्तु द्विविधो वेदसम्मतः ।सव्यापसव्यः सव्यश्च तत्राद्यविधिरुच्यते ॥ ५१॥

pradakṣiṇaprakārastu dvividho vedasammataḥ |savyāpasavyaḥ savyaśca tatrādyavidhirucyate || 51||

वृषं चण्डं वृषं चैव सोमसूत्रं पुनर्वृषम् ।चण्डं च सोमसूत्रं च पुनश्चण्डं पुनर्वृषम ॥ ५२॥

vṛṣaṃ caṇḍaṃ vṛṣaṃ caiva somasūtraṃ punarvṛṣam |caṇḍaṃ ca somasūtraṃ ca punaścaṇḍaṃ punarvṛṣama || 52||

एतत्प्रदक्षिणोक्तानि स्थानानि नव सत्तम ।न तान्युल्लङ्घनीयानि वेदमार्गरतैर्द्विजैः ॥ ५३॥

etatpradakṣiṇoktāni sthānāni nava sattama |na tānyullaṅghanīyāni vedamārgaratairdvijaiḥ || 53||

प्राग्द्वारे देवदेवस्य वृषस्थानं प्रकीर्तितम् ।पश्चिमाभिमुखे लिङ्गे स्थानमेतदुदीरितम् ॥ ५४॥

prāgdvāre devadevasya vṛṣasthānaṃ prakīrtitam |paścimābhimukhe liṅge sthānametadudīritam || 54||

प्राङ्मुखे शिवलिङ्गे तु चण्डस्थानं द्विजोत्तम ।ईशानभागे विज्ञेयभन्यत्र तु न सर्वथा ॥ ५५॥

prāṅmukhe śivaliṅge tu caṇḍasthānaṃ dvijottama |īśānabhāge vijñeyabhanyatra tu na sarvathā || 55||

महेशस्योत्तरं स्थानं सोमसूत्रस्थलं स्मृतम् ।पूर्वाभिमुखलिङ्गे तु नियमोऽयं प्रकीर्तितः ॥ ५६॥

maheśasyottaraṃ sthānaṃ somasūtrasthalaṃ smṛtam |pūrvābhimukhaliṅge tu niyamo'yaṃ prakīrtitaḥ || 56||

पश्चिमाभिमुखे लिङ्गे सोमसूत्रं शिवस्य तु ।पूर्वस्थानं तु विज्ञेयमन्यत्र तु न सर्वथा ॥ ५७॥

paścimābhimukhe liṅge somasūtraṃ śivasya tu |pūrvasthānaṃ tu vijñeyamanyatra tu na sarvathā || 57||

त्रीण्येतानि स्थलान्येव नव स्थानानि सत्तम ।एतेष्वेव त्रिरावृत्त्या नवस्थानप्रकल्पनम् ॥ ५८॥

trīṇyetāni sthalānyeva nava sthānāni sattama |eteṣveva trirāvṛttyā navasthānaprakalpanam || 58||

तेष्वेवैकैकमावृत्त्या तान्येवात्र पुनः पुनः ।यत्नेनावर्तनीयानि नवतां यान्ति तान्यतः ॥ ५९॥

teṣvevaikaikamāvṛttyā tānyevātra punaḥ punaḥ |yatnenāvartanīyāni navatāṃ yānti tānyataḥ || 59||

उपविश्य वृषस्थाने सङ्कल्प्य विधिपूर्वकम् ।कृताञ्जलिपुटो मौनी चण्डस्थानं व्रजेत्ततः ॥ ६०॥

upaviśya vṛṣasthāne saṅkalpya vidhipūrvakam |kṛtāñjalipuṭo maunī caṇḍasthānaṃ vrajettataḥ || 60||

पुनर्वृषेशमागत्य चण्डस्थानं व्रजेत्ततः ।ततो वृषेशमप्राप्य सोमसूत्रं व्रजेत्ततः ॥ ६१॥

punarvṛṣeśamāgatya caṇḍasthānaṃ vrajettataḥ |tato vṛṣeśamaprāpya somasūtraṃ vrajettataḥ || 61||

सोमसूत्रमनुल्लङ्घ्य चण्डस्थानावृषं व्रजेत् ।स्थानान्येवं समावृत्त्य वृषभेशं पुनर्यदा ॥ ६२॥

somasūtramanullaṅghya caṇḍasthānāvṛṣaṃ vrajet |sthānānyevaṃ samāvṛttya vṛṣabheśaṃ punaryadā || 62||

प्राप्नुयान्नियतो भूत्वा तदेकं स्यात्प्रदक्षिणम् ।सव्यापसव्यरूपेऽस्मिन् वैदिके तु प्रदक्षिणे ॥ ६३॥

prāpnuyānniyato bhūtvā tadekaṃ syātpradakṣiṇam |savyāpasavyarūpe'smin vaidike tu pradakṣiṇe || 63||

प्रदक्षिणविधिः प्रोक्तो जाबालैरयमेव हि ।एवं प्रदक्षिणं कार्यं प्रत्यहं शङ्करालये ॥ ६४॥

pradakṣiṇavidhiḥ prokto jābālairayameva hi |evaṃ pradakṣiṇaṃ kāryaṃ pratyahaṃ śaṅkarālaye || 64||

यद्यत्र मोहाद्व्यत्यासस्तदा स्यादन्यथा ध्रुवम् ।दिवासन्ध्यासु कर्तव्यमेवमेतत्प्रदक्षिणम् ॥ ६५॥

yadyatra mohādvyatyāsastadā syādanyathā dhruvam |divāsandhyāsu kartavyamevametatpradakṣiṇam || 65||

इदं प्रदक्षिणं नित्यं द्विजमात्रस्य सत्तम ।प्रदक्षिणत्रयं कार्य एकं पञ्चदशाथ वा ॥ ६६॥

idaṃ pradakṣiṇaṃ nityaṃ dvijamātrasya sattama |pradakṣiṇatrayaṃ kārya ekaṃ pañcadaśātha vā || 66||

अष्टौ द्वादश वा कार्याण्यधिकान्यपि शक्तितः ।सव्यं सव्येन कर्तव्यं तदपि श्रुतिचोदितम् ॥ ६७॥

aṣṭau dvādaśa vā kāryāṇyadhikānyapi śaktitaḥ |savyaṃ savyena kartavyaṃ tadapi śruticoditam || 67||

तदपि द्विजमात्रस्य नित्यमेव न संशयः ।शक्तैस्तु सर्वदा कार्यं सव्यासव्यप्रदक्षिणम् ॥ ६८॥

tadapi dvijamātrasya nityameva na saṃśayaḥ |śaktaistu sarvadā kāryaṃ savyāsavyapradakṣiṇam || 68||

इदं कार्यं प्रदोषेषु शक्तिहीनैरपि द्विज ।सव्यासव्यविधानेन प्रदोषे शङ्करालये ॥ ६९॥

idaṃ kāryaṃ pradoṣeṣu śaktihīnairapi dvija |savyāsavyavidhānena pradoṣe śaṅkarālaye || 69||

प्रदक्षिणत्रयं वापि कर्तव्यं नियमाद्विजैः ।शिवालये तु यः कुर्यात्सव्यासव्यप्रदक्षिणम् ॥ ७०॥

pradakṣiṇatrayaṃ vāpi kartavyaṃ niyamādvijaiḥ |śivālaye tu yaḥ kuryātsavyāsavyapradakṣiṇam || 70||

स फलं वाजपेयस्य सम्प्राप्नोति पदे पदे ।कृताञ्जलिपुटैरेव शिवध्यानपुरःसरम् ॥ ७१॥

sa phalaṃ vājapeyasya samprāpnoti pade pade |kṛtāñjalipuṭaireva śivadhyānapuraḥsaram || 71||

प्रदक्षिणं सदा कार्य महादेवालये द्विज ।अष्टाङ्गसहितः कार्यः प्रणामः पार्वतीपतेः ॥ ७२॥

pradakṣiṇaṃ sadā kārya mahādevālaye dvija |aṣṭāṅgasahitaḥ kāryaḥ praṇāmaḥ pārvatīpateḥ || 72||

सर्वकालेषु यत्नेन शिवध्यानपुरःसरम् ।जानुबाहुशिरोवक्षोगण्डानामष्टकं यदा ॥ ७३॥

sarvakāleṣu yatnena śivadhyānapuraḥsaram |jānubāhuśirovakṣogaṇḍānāmaṣṭakaṃ yadā || 73||

दण्डवत्प्रणतासक्तं तदष्टाङ्गनतिर्भवेत् ।एतदष्टाङ्ग संयुक्ताः प्रणामाः पार्वतीपतेः ॥ ७४॥

daṇḍavatpraṇatāsaktaṃ tadaṣṭāṅganatirbhavet |etadaṣṭāṅga saṃyuktāḥ praṇāmāḥ pārvatīpateḥ || 74||

प्रयत्नेनान्वहं कार्याः सावधानं द्विजातिभिः ।प्रणामाः पार्वतीशस्य कर्तव्या एकविंशतिः ॥ ७५॥

prayatnenānvahaṃ kāryāḥ sāvadhānaṃ dvijātibhiḥ |praṇāmāḥ pārvatīśasya kartavyā ekaviṃśatiḥ || 75||

एकादशाऽथवाष्टौ वा नातो न्यूनाः कदाचन ।प्रातः शिवार्चनं कृत्वा दश कुर्यात्प्रदक्षिणाः ॥ ७६॥

ekādaśā'thavāṣṭau vā nāto nyūnāḥ kadācana |prātaḥ śivārcanaṃ kṛtvā daśa kuryātpradakṣiṇāḥ || 76||

मध्याह्ने द्वादश स्युः सायमेकादशोदिताः ।समुद्धूलितदेहेन महादेवप्रदक्षिणम् ॥ ७७॥

madhyāhne dvādaśa syuḥ sāyamekādaśoditāḥ |samuddhūlitadehena mahādevapradakṣiṇam || 77||

कर्तव्यं नातिवेगेन धृत्वा रुद्राक्षमालिकाः ।सोमसूत्रमनुल्लङ्घ्य गर्भे कार्याः प्रदक्षिणाः ॥ ७८॥

kartavyaṃ nātivegena dhṛtvā rudrākṣamālikāḥ |somasūtramanullaṅghya garbhe kāryāḥ pradakṣiṇāḥ || 78||

वृषो यदि भवेद्गर्भे नो चेत्तत्र न सर्वथा ।सोमसूत्रमनुल्लङ्घ्य गर्भे सवृषभेऽपि च ॥ ७९॥

vṛṣo yadi bhavedgarbhe no cettatra na sarvathā |somasūtramanullaṅghya garbhe savṛṣabhe'pi ca || 79||

विहितं वास्त्वविहितं सोमसूत्रं न लङ्घयेत् ।बहिश्चापि हि तं सूत्रमुल्लङ्घय नैव सर्वथा ॥ ८०॥

vihitaṃ vāstvavihitaṃ somasūtraṃ na laṅghayet |bahiścāpi hi taṃ sūtramullaṅghaya naiva sarvathā || 80||

मोहादपि तं सूत्रमुल्लङ्घ्याप्नोति यातनाः ।उत्तराभिमुखैः कार्यं श्रीमहादेवपूजनम् ॥ ८१॥

mohādapi taṃ sūtramullaṅghyāpnoti yātanāḥ |uttarābhimukhaiḥ kāryaṃ śrīmahādevapūjanam || 81||

प्राङ्मुखेनापि वा कार्यं श्रीमहादेवपूजनम् ।पश्चिमाभिमुखैर्वापि कर्तव्यं शिवपूजनम् ॥ ८२॥

prāṅmukhenāpi vā kāryaṃ śrīmahādevapūjanam |paścimābhimukhairvāpi kartavyaṃ śivapūjanam || 82||

दक्षिणाभिमुखैर्मत्यैर्न कर्तव्यं शिवार्चनम् ॥ ८३॥

dakṣiṇābhimukhairmatyairna kartavyaṃ śivārcanam || 83||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते ऋषि अगस्त्यप्रोक्तं शिवलिङ्गप्रदक्षिणविध्युपदेशं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । उग्राख्यः सप्तमांशः । अध्यायः २६ कुम्भघोणमहिमानुवर्णनम् । ५०८३॥

|| iti śivarahasyāntargate ṛṣi agastyaproktaṃ śivaliṅgapradakṣiṇavidhyupadeśaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 26 kumbhaghoṇamahimānuvarṇanam | 5083||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।उग्राख्यः सप्तमांशः ।अध्यायः २६ कुम्भघोणमहिमानुवर्णनम् ।५०-८३॥

– || śrīśivarahasyam |ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 26 kumbhaghoṇamahimānuvarṇanam | 50-83||