नागनाथमहिमवर्णनं Naganatha Mahima Varnanam

ईश्वरःआवण्ढ(वट्ट्)कं महापुण्यं क्षेत्रमस्त्येकमम्बिके ।नागनाथाह्वयं लिङ्गं ममास्ति भुवनेश्वरि ॥ १॥

īśvaraḥāvaṇḍha(vaṭṭ)kaṃ mahāpuṇyaṃ kṣetramastyekamambike |nāganāthāhvayaṃ liṅgaṃ mamāsti bhuvaneśvari || 1||

तत्रत्यसिकताः सर्वा लिङ्गरूपाश्च केवलम् ।तत्र सन्ति महाशैवा नागनाथार्चने रताः ॥ २॥

tatratyasikatāḥ sarvā liṅgarūpāśca kevalam |tatra santi mahāśaivā nāganāthārcane ratāḥ || 2||

भस्मरुद्राक्षसम्पन्नाः शिवध्यानपरायणाः ।रुद्रावर्तनशीलाश्च रुद्रलिङ्गैकपूजकाः ॥ ३॥

bhasmarudrākṣasampannāḥ śivadhyānaparāyaṇāḥ |rudrāvartanaśīlāśca rudraliṅgaikapūjakāḥ || 3||

मन्नामनिरता नित्यमन्यनामपराङ्मुखाः ।मल्लिङ्गालोचनेनैव तेषां प्रीतिरहर्निशम् ॥ ४॥

mannāmaniratā nityamanyanāmaparāṅmukhāḥ |malliṅgālocanenaiva teṣāṃ prītiraharniśam || 4||

कामुकः कामिनीं दृष्ट्वा यथा प्रीतो भवेच्छिवे ।मम लिङ्गं तथा शैवा बिल्वसम्पूजितं मुदा ॥ ५॥

kāmukaḥ kāminīṃ dṛṣṭvā yathā prīto bhavecchive |mama liṅgaṃ tathā śaivā bilvasampūjitaṃ mudā || 5||

नागनाथं स्तुवन्त्येव वीक्षन्ति प्रणमन्ति च ।वसन्ति तत्र मुनयो विनयोज्ज्वलविग्रहाः ॥ ६॥

nāganāthaṃ stuvantyeva vīkṣanti praṇamanti ca |vasanti tatra munayo vinayojjvalavigrahāḥ || 6||

नागनाथं महादेवं पूजयन्ति गणेश्वरः ।नागकुण्डमिति ख्यातं पातालविवरं महत् ॥ ७॥

nāganāthaṃ mahādevaṃ pūjayanti gaṇeśvaraḥ |nāgakuṇḍamiti khyātaṃ pātālavivaraṃ mahat || 7||

तन्मार्गेण समागत्य शेषोऽनन्तफणामुखः ।स्वमौलिरत्नजालैर्मां पूजयत्येव शङ्करि ॥ ८॥

tanmārgeṇa samāgatya śeṣo'nantaphaṇāmukhaḥ |svamauliratnajālairmāṃ pūjayatyeva śaṅkari || 8||

सहस्रवदनेनापि रुद्रसूक्तैर्महेश्वरम् ।मां स्तौति भक्त्या नियतं स मे गणवरोत्तमः ॥ ९॥

sahasravadanenāpi rudrasūktairmaheśvaram |māṃ stauti bhaktyā niyataṃ sa me gaṇavarottamaḥ || 9||

तस्मिन्प्रीतिर्ममात्यन्तं कुमारे गणपे यथा ।त्वयि सर्वामरेशानि तथा शैवोऽयमम्बिके ॥ १०॥

tasminprītirmamātyantaṃ kumāre gaṇape yathā |tvayi sarvāmareśāni tathā śaivo'yamambike || 10||

शैव शरीरं देवेशि मदालयमनुत्तमम् ।तस्यैव हृदयाम्भोजगर्भागारे मनोरमे ॥ ११॥

śaiva śarīraṃ deveśi madālayamanuttamam |tasyaiva hṛdayāmbhojagarbhāgāre manorame || 11||

नीवारशूकसदृशलिङ्गाकारोऽस्मि शङ्करि ।तद्देहं येन सम्पूज्य स्थितं सोऽपि मदर्चकः ॥ १२॥

nīvāraśūkasadṛśaliṅgākāro'smi śaṅkari |taddehaṃ yena sampūjya sthitaṃ so'pi madarcakaḥ || 12||

शैवसम्पूजनादेव मम प्रीतिर्महेश्वरि ।स्वतन्त्रस्य महेशस्य सर्वम्भाग्ययुतस्य मे ॥ १३॥

śaivasampūjanādeva mama prītirmaheśvari |svatantrasya maheśasya sarvambhāgyayutasya me || 13||

किं नाम क्रियते देवि पूजया वा सुमैः शिवे ।लोकसंरक्षणार्थाय लिङ्गे गृह्णामि पूजनम् ॥ १४॥

kiṃ nāma kriyate devi pūjayā vā sumaiḥ śive |lokasaṃrakṣaṇārthāya liṅge gṛhṇāmi pūjanam || 14||

भक्तैर्मम कृता पूजा तुष्ट्यै भवति शोभने ।सूक्ष्मं मदीयं लिङ्गं तत्पश्यन्ति शिवयोगिनः ॥ १५॥

bhaktairmama kṛtā pūjā tuṣṭyai bhavati śobhane |sūkṣmaṃ madīyaṃ liṅgaṃ tatpaśyanti śivayoginaḥ || 15||

लिङ्गमेतन्महादेवि ज्ञानहीनो न पश्यति ।नत्वा तं वेदवाक्यैश्च जायते मत्कृपाबलात् ॥ १६॥

liṅgametanmahādevi jñānahīno na paśyati |natvā taṃ vedavākyaiśca jāyate matkṛpābalāt || 16||

कथमन्येऽपि पश्यन्ति नानाकामैकगामिनः ।सखण्डान्यन्यलिङ्गानि चाखण्डं व्यापकं मम ॥ १७॥

kathamanye'pi paśyanti nānākāmaikagāminaḥ |sakhaṇḍānyanyaliṅgāni cākhaṇḍaṃ vyāpakaṃ mama || 17||

कस्यचिद्भूरिभाग्येन सभाग्यस्यैव शङ्करि ।निर्भाग्यानां महादेवि तज्ज्ञानं नैव जायते ॥ १८॥

kasyacidbhūribhāgyena sabhāgyasyaiva śaṅkari |nirbhāgyānāṃ mahādevi tajjñānaṃ naiva jāyate || 18||

मत्कृपामात्रमेकं हि शैवगात्रं गिरीन्द्रजे ।शैवः शिवैकशरणः शिवलिङ्गार्चनप्रियः ॥ १९॥

matkṛpāmātramekaṃ hi śaivagātraṃ girīndraje |śaivaḥ śivaikaśaraṇaḥ śivaliṅgārcanapriyaḥ || 19||

शिवक्षेत्ररतो नित्यं श्रीरुद्रजपतत्परः ।भस्मरुद्राक्षसम्पन्नः षडक्षरजपादरः ॥ २०॥

śivakṣetrarato nityaṃ śrīrudrajapatatparaḥ |bhasmarudrākṣasampannaḥ ṣaḍakṣarajapādaraḥ || 20||

शैवसम्पूजको नित्यं शिवनैवेद्यभोजनः ।मन्नामपरमो नित्यं त्यक्त्वाऽन्यसुरकीर्तनम् ॥ २१॥

śaivasampūjako nityaṃ śivanaivedyabhojanaḥ |mannāmaparamo nityaṃ tyaktvā'nyasurakīrtanam || 21||

शिव शम्भो महादेव प्रसीदेति वदन्मुदा ।आपादमस्तकं भस्म समुद्धूल्य यथाविधि ॥ २२॥

śiva śambho mahādeva prasīdeti vadanmudā |āpādamastakaṃ bhasma samuddhūlya yathāvidhi || 22||

रुद्रावर्तनशीलो यः स मे भक्तः सदाम्बिके ।वेदवेदान्तवाक्यैश्च बोधज्ञानपरः सदा ॥ २३॥

rudrāvartanaśīlo yaḥ sa me bhaktaḥ sadāmbike |vedavedāntavākyaiśca bodhajñānaparaḥ sadā || 23||

तस्यैव जायते ज्ञानं नान्यथा कर्मकोटिभिः ।असत्यमिति तत्सर्वं त्रैगुण्यं परमेश्वरि ॥ २४॥

tasyaiva jāyate jñānaṃ nānyathā karmakoṭibhiḥ |asatyamiti tatsarvaṃ traiguṇyaṃ parameśvari || 24||

आविद्यकानि शास्त्राणि मिथ्याज्ञानप्रदानि हि ।मच्छास्त्रं सत्यमेवेदं ब्रह्मैवेदमिति श्रुतिः ॥ २५॥

āvidyakāni śāstrāṇi mithyājñānapradāni hi |macchāstraṃ satyamevedaṃ brahmaivedamiti śrutiḥ || 25||

आत्मैवेदमिदं दृश्यं तस्मिन् जगदिदं मृषा ।जगत्प्ररोचनाशास्त्रं सत्यत्वे कल्पयिष्यते ॥ २६॥

ātmaivedamidaṃ dṛśyaṃ tasmin jagadidaṃ mṛṣā |jagatprarocanāśāstraṃ satyatve kalpayiṣyate || 26||

मूढानां स्वर्गनरकपुण्यपापादिवासनाः ।त्रैगुण्यविषयो वेदः स्वाधिकारानुरूपतः ॥ २७॥

mūḍhānāṃ svarganarakapuṇyapāpādivāsanāḥ |traiguṇyaviṣayo vedaḥ svādhikārānurūpataḥ || 27||

पुण्यपापफलं भोक्तुं व्यावहारिककल्पनैः ।सर्वं तरति वै शोकं शैवो मत्पादसंश्रयः ॥ २८॥

puṇyapāpaphalaṃ bhoktuṃ vyāvahārikakalpanaiḥ |sarvaṃ tarati vai śokaṃ śaivo matpādasaṃśrayaḥ || 28||

अत्रेतिहासं वक्ष्यामि नागनाथस्य वैभवम् ।मम लिङ्गात्मनो देवि शृणु श्रवणभूषणम् ॥ २९॥

atretihāsaṃ vakṣyāmi nāganāthasya vaibhavam |mama liṅgātmano devi śṛṇu śravaṇabhūṣaṇam || 29||

स चक्षुःश्रवसां राजा शेषोऽशेषगुणैर्युतः ।ब्रह्मणा समनुज्ञातो भूमिसन्धारणाय वै ॥ ३०॥

sa cakṣuḥśravasāṃ rājā śeṣo'śeṣaguṇairyutaḥ |brahmaṇā samanujñāto bhūmisandhāraṇāya vai || 30||

दृष्ट्वा सपर्वतवनां साब्धिद्वीपोरुपत्तनाम् ।विषादमगमत् तीव्रं शेषो मां शरणं गतः ॥ ३१॥

dṛṣṭvā saparvatavanāṃ sābdhidvīporupattanām |viṣādamagamat tīvraṃ śeṣo māṃ śaraṇaṃ gataḥ || 31||

आवट्टकमिदं क्षेत्रं प्राप्य कुण्डं तथाऽकरोत् ।नागकुण्डमिति ख्यातं तत्तीरे तपसि स्थितः ॥ ३२॥

āvaṭṭakamidaṃ kṣetraṃ prāpya kuṇḍaṃ tathā'karot |nāgakuṇḍamiti khyātaṃ tattīre tapasi sthitaḥ || 32||

स्वपुच्छवेष्टनैर्भूमिमधिष्ठायोच्छ्रयन् फणाः ।मां विलोक्य महादेवि भस्मरुद्राक्षभूषणः ॥ ३३॥

svapucchaveṣṭanairbhūmimadhiṣṭhāyocchrayan phaṇāḥ |māṃ vilokya mahādevi bhasmarudrākṣabhūṣaṇaḥ || 33||

रुद्रमावर्तयन्तस्थौ शरदां शतमुत्तमम् ।लिङ्गं सुचक्षुषां पश्यन्चक्षुषां संश्रवन्कथाः ॥ ३४॥

rudramāvartayantasthau śaradāṃ śatamuttamam |liṅgaṃ sucakṣuṣāṃ paśyancakṣuṣāṃ saṃśravankathāḥ || 34||

शेषः पवनभुङ्नित्यं तपसाऽशोषयत् तनुम् ।ग्रीष्मे कुसरितं भानुश्चण्डभानुकरैर्यथा ॥ ३५॥

śeṣaḥ pavanabhuṅnityaṃ tapasā'śoṣayat tanum |grīṣme kusaritaṃ bhānuścaṇḍabhānukarairyathā || 35||

ब्रह्माद्या देवताः सर्वा द्रष्टुं तं तपसि स्थितम् ।समागतास्तदा देवि तान् सर्वान् कुण्डलीश्वरः ॥ ३६॥

brahmādyā devatāḥ sarvā draṣṭuṃ taṃ tapasi sthitam |samāgatāstadā devi tān sarvān kuṇḍalīśvaraḥ || 36||

अगणय्य तदा तस्थौ मां ध्यायन् लिङ्गरूपिणम् ।तस्य तद्दार्ढ्यमाज्ञाय ह्यददं दर्शनं शिवे ॥ ३७॥

agaṇayya tadā tasthau māṃ dhyāyan liṅgarūpiṇam |tasya taddārḍhyamājñāya hyadadaṃ darśanaṃ śive || 37||

दृष्ट्वा मां स्वफणाभिश्च ननाम शिरसा शिवम् ।सहस्रवदनेनापि नाम्नां साहस्रतः शिवे ॥ ३८॥

dṛṣṭvā māṃ svaphaṇābhiśca nanāma śirasā śivam |sahasravadanenāpi nāmnāṃ sāhasrataḥ śive || 38||

अपूजयद्बिल्वपत्रैः तुष्टाव जगदीश्वरम् ॥ ३९॥

apūjayadbilvapatraiḥ tuṣṭāva jagadīśvaram || 39||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते शिवगौरीसंवादे नागनाथमहिमवर्णनं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । भर्गाख्यः पञ्चमांशः । अध्यायः १७। १३९॥

|| iti śivarahasyāntargate śivagaurīsaṃvāde nāganāthamahimavarṇanaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | bhargākhyaḥ pañcamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 17| 139||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।भर्गाख्यः पन्चमांशः ।अध्यायः १७। १-३९॥

– || śrīśivarahasyam |bhargākhyaḥ pancamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 17| 1-39||