शिवस्तवः देवकृतोपनिषत्सार Devakritopanishatsara Shiva Stava

ब्रह्मैव त्वं त्रिधोर्ध्वस्त्वं गतिः पुष्टिर्महेश्वरः ।विश्वञ्च विश्वातीतस्त्वं हुतं प्रहुतमेव च ॥ २२॥

brahmaiva tvaṃ tridhordhvastvaṃ gatiḥ puṣṭirmaheśvaraḥ |viśvañca viśvātītastvaṃ hutaṃ prahutameva ca || 22||

कृतं चाकृतमेते च परमं च परायणम् ।नारायणादिजनको ह्यर्यम्णो वरुणस्य हि ॥ २३॥

kṛtaṃ cākṛtamete ca paramaṃ ca parāyaṇam |nārāyaṇādijanako hyaryamṇo varuṇasya hi || 23||

जनिता त्वं तथा वायोर्द्यावाभूस्योर्महेश्वरः ।सर्वेशस्सर्वसाक्षी च सर्व एवं त्वमेव हि ॥ २४॥

janitā tvaṃ tathā vāyordyāvābhūsyormaheśvaraḥ |sarveśassarvasākṣī ca sarva evaṃ tvameva hi || 24||

अग्राह्यस्सर्वभूतेषु सर्वेन्द्रियगुणातिगः ।अलिङ्गोस्यशरीरस्त्वं व्यापकश्च सनातनः ॥ २५॥

agrāhyassarvabhūteṣu sarvendriyaguṇātigaḥ |aliṅgosyaśarīrastvaṃ vyāpakaśca sanātanaḥ || 25||

वामनं त्वां महादेवं सर्वेदेवा उपासते ।त्वत्तो जातं जगच्छम्भो स्थितं त्वय्येव लीयते ॥ २६॥

vāmanaṃ tvāṃ mahādevaṃ sarvedevā upāsate |tvatto jātaṃ jagacchambho sthitaṃ tvayyeva līyate || 26||

त्वत्तो नास्ति पृथक्किञ्चिन्न भिन्नं परमार्थतः ॥ २७॥

tvatto nāsti pṛthakkiñcinna bhinnaṃ paramārthataḥ || 27||

अजां मायां लोहितशुक्लकृष्णां बहूनस्माञ्जनयन्तीं सरूपाम् ।अजस्त्वमेको जुषमाणोऽनुशेषे जहात्येनां भुक्तभोगामजस्त्वम् ॥ २८॥

ajāṃ māyāṃ lohitaśuklakṛṣṇāṃ bahūnasmāñjanayantīṃ sarūpām |ajastvameko juṣamāṇo'nuśeṣe jahātyenāṃ bhuktabhogāmajastvam || 28||

मायां तु प्रकृतिं विद्यान्मायिनं तु महेश्वरम् ।तवावयवसम्भूतैर्व्याप्तं सर्वमिदं जगत् ॥ २९॥

māyāṃ tu prakṛtiṃ vidyānmāyinaṃ tu maheśvaram |tavāvayavasambhūtairvyāptaṃ sarvamidaṃ jagat || 29||

नेह नानास्ति किञ्चिद्वै त्वदधिष्ठितमेव हि ।त्वामवज्ञाय दुर्मेधाः कृतकृत्योऽभिमन्यते ॥ ३०॥

neha nānāsti kiñcidvai tvadadhiṣṭhitameva hi |tvāmavajñāya durmedhāḥ kṛtakṛtyo'bhimanyate || 30||

न साम्परायं प्रविदाम बाला मूढा वयं केवलं त्वद्विहीनाः ।किञ्चित्तृणं चालयितुं च नेशास्त्वं नो गतिः परमं चासि शम्भो ॥ ३१॥

na sāmparāyaṃ pravidāma bālā mūḍhā vayaṃ kevalaṃ tvadvihīnāḥ |kiñcittṛṇaṃ cālayituṃ ca neśāstvaṃ no gatiḥ paramaṃ cāsi śambho || 31||

त्वयावृतं लोकमिदं समग्रं को वा हीनं चेतते त्वद्विहीनः ।एको रुद्रस्त्वं हि सर्वस्य कर्ता विश्वातीतः परमश्चेतकोऽसि ॥ ३२॥

tvayāvṛtaṃ lokamidaṃ samagraṃ ko vā hīnaṃ cetate tvadvihīnaḥ |eko rudrastvaṃ hi sarvasya kartā viśvātītaḥ paramaścetako'si || 32||

सर्वभूतातिगश्चात्मा कोशातीतः परात्परः ।महाग्रासस्त्वमेवेश मृत्युस्त्वदुपसेचनः ॥ ३३॥

sarvabhūtātigaścātmā kośātītaḥ parātparaḥ |mahāgrāsastvameveśa mṛtyustvadupasecanaḥ || 33||

ओदनं तव भूतेश ब्रह्मक्षत्रं जगत्तथा ।ब्रह्मपुच्छं प्रतिष्ठा त्वं शान्तिरक्षरमेव च ॥ ३४॥

odanaṃ tava bhūteśa brahmakṣatraṃ jagattathā |brahmapucchaṃ pratiṣṭhā tvaṃ śāntirakṣarameva ca || 34||

हृदिस्था देवतास्सर्वा हृदि प्राणे प्रतिष्ठिताः ।हृदयं पुरुषोऽसि त्वं तिस्रो मात्राः परश्च सः ॥ ३५॥

hṛdisthā devatāssarvā hṛdi prāṇe pratiṣṭhitāḥ |hṛdayaṃ puruṣo'si tvaṃ tisro mātrāḥ paraśca saḥ || 35||

ओङ्कारः प्रणवो व्यापी ह्यनन्तोऽनन्तविक्रमः ।तारं सूक्ष्मं वैद्युतस्त्वं शुक्लं सर्वशरीरगम् ॥ ३६॥

oṅkāraḥ praṇavo vyāpī hyananto'nantavikramaḥ |tāraṃ sūkṣmaṃ vaidyutastvaṃ śuklaṃ sarvaśarīragam || 36||

ईशानो भगवान् रुद्रो महादेवस्त्वमीश्वरः ।परं ब्रह्म परं धाम परः पारः परायणः ॥ ३७॥

īśāno bhagavān rudro mahādevastvamīśvaraḥ |paraṃ brahma paraṃ dhāma paraḥ pāraḥ parāyaṇaḥ || 37||

शूरो वीरः पुरुषो भूतसंस्थो विश्वो विश्वेशः प्राणदश्चाव्ययात्मा ।चक्षुषश्चक्षुश्श्रोत्र एव त्वमीश मनसो मनो बुद्धेर्बोद्धा त्वमेव ॥ ३८॥

śūro vīraḥ puruṣo bhūtasaṃstho viśvo viśveśaḥ prāṇadaścāvyayātmā |cakṣuṣaścakṣuśśrotra eva tvamīśa manaso mano buddherboddhā tvameva || 38||

पतिः पतीनां पशवो वयं चाप्यस्मानहो पासि तथात्सि देव ।त्वदुद्भवं सर्वमीशस्त्वमेको नानेव भासि पुरुषस्य मायया ॥ ३९॥

patiḥ patīnāṃ paśavo vayaṃ cāpyasmānaho pāsi tathātsi deva |tvadudbhavaṃ sarvamīśastvameko nāneva bhāsi puruṣasya māyayā || 39||

तिलेषु तैलं दधिनीव सर्पिरापस्त्रोतस्वरणीषु वह्निः ।एवं प्रोतं त्वय्यद्वितीये महेश त्वज्जं त्वल्लं त्वदनं चैतदेव ॥ ४०॥

tileṣu tailaṃ dadhinīva sarpirāpastrotasvaraṇīṣu vahniḥ |evaṃ protaṃ tvayyadvitīye maheśa tvajjaṃ tvallaṃ tvadanaṃ caitadeva || 40||

न विद्यते गुणकर्मादि नामरूपादिशक्तिर्ज्ञानशक्त्या विभिन्नः ।हृदयस्त्वं भूतभव्यः पुराणो ह्येको वीरो वेदगुणैकवेद्यः ॥ ४१॥

na vidyate guṇakarmādi nāmarūpādiśaktirjñānaśaktyā vibhinnaḥ |hṛdayastvaṃ bhūtabhavyaḥ purāṇo hyeko vīro vedaguṇaikavedyaḥ || 41||

ओङ्कारादिस्वररूपो महेश विधामा त्वं वरणीयस्तथाणुः ।महान् जेता जिग्यश्चापराजितो ह्यभ्रावकाशः खञ्च कञ्च त्वमेव ॥ ४२॥

oṅkārādisvararūpo maheśa vidhāmā tvaṃ varaṇīyastathāṇuḥ |mahān jetā jigyaścāparājito hyabhrāvakāśaḥ khañca kañca tvameva || 42||

विभ्राट् संराट् भूमधामा त्वमेव पितासि माता भ्रातृकश्चादिवेद्यः ।रुजां हरस्त्वं भिषक्पापहीनो ह्यपाणिपादो निर्विकारस्त्वमात्मा ॥ ४३॥

vibhrāṭ saṃrāṭ bhūmadhāmā tvameva pitāsi mātā bhrātṛkaścādivedyaḥ |rujāṃ harastvaṃ bhiṣakpāpahīno hyapāṇipādo nirvikārastvamātmā || 43||

स्वयं भानः पर एको ज्योतिरेव त्वत्तो न ओजस्त्विष्टतमोऽस्ति देवः ।त्वं न दिवा नैव रात्रिस्त्वमीशस्त्वं सीमा विश्वतश्चक्षुरीशः ॥ ४४॥

svayaṃ bhānaḥ para eko jyotireva tvatto na ojastviṣṭatamo'sti devaḥ |tvaṃ na divā naiva rātristvamīśastvaṃ sīmā viśvataścakṣurīśaḥ || 44||

न वेदान्ता नापि वेदाश्च ते वै तव ज्ञानं मनसैवाद्य वृत्तम् ।आकाशः पृथिवी सलिलं च वायुस्तेजश्चासि प्रथितं ते जगच्च ॥ ४५॥

na vedāntā nāpi vedāśca te vai tava jñānaṃ manasaivādya vṛttam |ākāśaḥ pṛthivī salilaṃ ca vāyustejaścāsi prathitaṃ te jagacca || 45||

विश्वस्य नेता विश्वभर्ता त्वमीशस्तव ज्ञानात्सर्वमेवेह विन्देत् ।तवाज्ञानान्मोहितास्सर्व एव तव प्रसादादम्बया बोधितास्स्मः ॥ ४६॥

viśvasya netā viśvabhartā tvamīśastava jñānātsarvameveha vindet |tavājñānānmohitāssarva eva tava prasādādambayā bodhitāssmaḥ || 46||

अवस्थातीतः पर आत्मा त्वमेव ब्रह्मैव त्वं संसरस्यादिरूपः ।विशोको विमृत्युरजिघृत्सोऽपिपासश्शरीरहीनोऽप्यजरः पुराणः ॥ ४७॥

avasthātītaḥ para ātmā tvameva brahmaiva tvaṃ saṃsarasyādirūpaḥ |viśoko vimṛtyurajighṛtso'pipāsaśśarīrahīno'pyajaraḥ purāṇaḥ || 47||

ऋतं सत्यं नामरूपातिगस्त्वं तवामेयरूपं को हि वेदेदमेव ।ऋचो अक्षरे परमस्त्वं महेश नान्यत्वत्तो यद्भवेदेदमार्तम् ॥ ४८॥

ṛtaṃ satyaṃ nāmarūpātigastvaṃ tavāmeyarūpaṃ ko hi vededameva |ṛco akṣare paramastvaṃ maheśa nānyatvatto yadbhavededamārtam || 48||

नान्यदृक्पश्यति पश्यकस्त्वं दृष्टेर्दृष्टा वाच्यवाचादिहीनः ।विद्याधीशस्स्वर एको महेशस्त्वमेव त्वं वेद योऽसीश एव ॥ ४९॥

nānyadṛkpaśyati paśyakastvaṃ dṛṣṭerdṛṣṭā vācyavācādihīnaḥ |vidyādhīśassvara eko maheśastvameva tvaṃ veda yo'sīśa eva || 49||

नमस्ते हरसे शोचिषे ते नमस्ते अस्त्वर्चिषे देवदेवविश्वाधीशशङ्करो वेदवेद्यः ।अन्यत्तपन्तु हेतयो घोररूपा भक्तेषु त्वं शिवो भव शत्रूनस्माकं जहि शूलेन शम्भो ॥ ५०॥

namaste harase śociṣe te namaste astvarciṣe devadevaviśvādhīśaśaṅkaro vedavedyaḥ |anyattapantu hetayo ghorarūpā bhakteṣu tvaṃ śivo bhava śatrūnasmākaṃ jahi śūlena śambho || 50||

य इमं विश्वं भुवनं यासि जुह्वद्दष्टिः प्रथमो वो मनःपद्मसंस्थः ।त्वमाशिषं द्रविणं धेहि शम्भो विश्वकर्ता मनसा सम्प्रदृश्यो धाता विधाता परमेप्यसन्दृक् ॥ ५१॥

ya imaṃ viśvaṃ bhuvanaṃ yāsi juhvaddaṣṭiḥ prathamo vo manaḥpadmasaṃsthaḥ |tvamāśiṣaṃ draviṇaṃ dhehi śambho viśvakartā manasā sampradṛśyo dhātā vidhātā paramepyasandṛk || 51||

तेषामिष्टानि तव पादपूजया सर्वं लभत्येव न हि संशयोऽत्र ।त्वं नो माता त्वं पिता चोपनेता माता बन्धुः परमोवै गुरुस्त्वम् ॥ ५२॥

teṣāmiṣṭāni tava pādapūjayā sarvaṃ labhatyeva na hi saṃśayo'tra |tvaṃ no mātā tvaṃ pitā copanetā mātā bandhuḥ paramovai gurustvam || 52||

त्वं देवेषु प्रथितो नामतस्त्वेक एवेदं रुद्रस्त्वा मनाक्पूर्वसूराः ।वेत्तुं च त्वां नूतनाश्चापि शम्भो ह्यपूतपूर्तं जगदेकं त्वयार्तम् ॥ ५३॥

tvaṃ deveṣu prathito nāmatastveka evedaṃ rudrastvā manākpūrvasūrāḥ |vettuṃ ca tvāṃ nūtanāścāpi śambho hyapūtapūrtaṃ jagadekaṃ tvayārtam || 53||

यद्भूतजालं निखिलं वै विसृष्टमेतादृशं त्वांन विदन्ति केचिद्द्दृष्ट्यान्तरेण परिपश्यन्ति मूढाः ।मायानीहारप्रावृताशास्त्रजन्याः असूस्तृप्या भोगभाजो भुवः के ॥ ५४॥

yadbhūtajālaṃ nikhilaṃ vai visṛṣṭametādṛśaṃ tvāṃna vidanti kecidddṛṣṭyāntareṇa paripaśyanti mūḍhāḥ |māyānīhāraprāvṛtāśāstrajanyāḥ asūstṛpyā bhogabhājo bhuvaḥ ke || 54||

यज्ञैर्दानैः कामकामैश्च बाला दिवः परः पृथिव्यास्त्वं परश्च ।देवासुरैस्त्वं पुरो मूढगर्भो भूतानां त्वं महिमा गर्भरूपः ॥ ५५॥

yajñairdānaiḥ kāmakāmaiśca bālā divaḥ paraḥ pṛthivyāstvaṃ paraśca |devāsuraistvaṃ puro mūḍhagarbho bhūtānāṃ tvaṃ mahimā garbharūpaḥ || 55||

कस्त्वां वेद भूतवर्गैर्विहीनं वेदैर्विश्वं यत्व लीनं त्वयीशे ।अज त्वन्नाभौ जगदेतद्विचित्रं मध्येऽपितं यस्मिन् विश्वं भुवनं च त्वमेव ॥ ५६॥

kastvāṃ veda bhūtavargairvihīnaṃ vedairviśvaṃ yatva līnaṃ tvayīśe |aja tvannābhau jagadetadvicitraṃ madhye'pitaṃ yasmin viśvaṃ bhuvanaṃ ca tvameva || 56||

ततो गन्धर्वा ओषधीशोऽपि शम्भो सर्वेन्द्रियाणि मनसा त्वां नमामः ।हृदा पश्यन्ति मनसा मनीषिणो ये ब्रह्ममन्वान उपासते त्वाम् ॥ ५७॥

tato gandharvā oṣadhīśo'pi śambho sarvendriyāṇi manasā tvāṃ namāmaḥ |hṛdā paśyanti manasā manīṣiṇo ye brahmamanvāna upāsate tvām || 57||

त्वामीदृशं गूढमनुप्रविष्टं सहैव सन्तं न विजानन्ति देवाः ।विश्वस्य चक्षुर्विश्ववक्त्रोरुबाहुर्विश्वस्पतिर्भुवनस्यास्य गोप्ता ॥ ५८॥

tvāmīdṛśaṃ gūḍhamanupraviṣṭaṃ sahaiva santaṃ na vijānanti devāḥ |viśvasya cakṣurviśvavaktrorubāhurviśvaspatirbhuvanasyāsya goptā || 58||

द्यावाभूमी त्वत्त एवेद्धरश्मिस्सूर्यो भ्राजति खे सोमतारैर्गृहैश्च ।नान्ये जानन्ति तव भक्त्या विहीना ह्यजातं त्वामीशं शरणं प्रपन्नाः ॥ ५९॥

dyāvābhūmī tvatta eveddharaśmissūryo bhrājati khe somatārairgṛhaiśca |nānye jānanti tava bhaktyā vihīnā hyajātaṃ tvāmīśaṃ śaraṇaṃ prapannāḥ || 59||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते माहेश्वराख्ये देवकृतोपनिषत्सार शिवस्तवः ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । माहेश्वराख्यः प्रथमांशः । अध्यायः ५४ देवकृतोपनिषत्स्तुतिः । २२५९॥

|| iti śivarahasyāntargate māheśvarākhye devakṛtopaniṣatsāra śivastavaḥ |||| śrīśivarahasyam | māheśvarākhyaḥ prathamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 54 devakṛtopaniṣatstutiḥ | 2259||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।माहेश्वराख्यः प्रथमांशः ।अध्यायः ५४ – देवकृतोपनिषत्स्तुतिः ।२२-५९॥

– || śrīśivarahasyam |māheśvarākhyaḥ prathamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 54 – devakṛtopaniṣatstutiḥ | 22-59||