भगवद्रूपवर्णनम् Bhagavadrupavarnanam

यत्ते परं वरदरूपमतीतमेवमार्गं गिरां तदिह कः क्षमते गृणातुम् ।अग्राहि यत्तु नतलोकमनुग्रहीतुंबालेन्दुलक्ष्म भवता तदिदं गृणामि ॥ १॥

yatte paraṃ varadarūpamatītamevamārgaṃ girāṃ tadiha kaḥ kṣamate gṛṇātum |agrāhi yattu natalokamanugrahītuṃbālendulakṣma bhavatā tadidaṃ gṛṇāmi || 1||

आस्तां परं यदपरं तदपि स्वकीयंदिव्यं वपुर्नहि महेश विमर्शयोग्यम् ।यत्किञ्चिदेव तु विकल्पविकल्प्यमानमानन्दधाम तदपीह भवार्तिभाजाम् (भवार्द्दितानाम्) ॥ २॥

āstāṃ paraṃ yadaparaṃ tadapi svakīyaṃdivyaṃ vapurnahi maheśa vimarśayogyam |yatkiñcideva tu vikalpavikalpyamānamānandadhāma tadapīha bhavārtibhājām (bhavārdditānām) || 2||

मूर्त्तिर्ध्रुवं तव शिवामृतवर्तिरेनामासाद्य यत्कतिचिदश्रुलवाः पतन्ति ।नश्यत्यघौघपटलं तिमिरं व्यपैतिरागः प्रशाम्यति दृशः प्रथते प्रसादः ॥ ३॥

mūrttirdhruvaṃ tava śivāmṛtavartirenāmāsādya yatkaticidaśrulavāḥ patanti |naśyatyaghaughapaṭalaṃ timiraṃ vyapaitirāgaḥ praśāmyati dṛśaḥ prathate prasādaḥ || 3||

सत्यं महार्घगुणरत्न निधानमेतदालम्बनं तव वपुर्विपदर्दितानाम् ।नो चेन्नखांशुभरकेसरितं किमत्रपादाभिधं युगपदुद्गतमब्जयुग्मम् ॥ ४॥

satyaṃ mahārghaguṇaratna nidhānametadālambanaṃ tava vapurvipadarditānām |no cennakhāṃśubharakesaritaṃ kimatrapādābhidhaṃ yugapadudgatamabjayugmam || 4||

पादद्वयं तव भव प्रणतिप्रकर्षहर्षाश्रुबिन्दुभरदन्तुरिताङ्गुलीकम् ।नीहारशीकरपरिष्कृतपत्रपङ्क्तिपङ्केरुहद्वितयकान्ति भजन्ति धन्याः ॥ ५॥

pādadvayaṃ tava bhava praṇatiprakarṣaharṣāśrubindubharadanturitāṅgulīkam |nīhāraśīkarapariṣkṛtapatrapaṅktipaṅkeruhadvitayakānti bhajanti dhanyāḥ || 5||

भस्मोज्ज्वलं त्रिदशशेखरपद्मरागदीप्रप्रभारुणितमङ्घ्रिसरोजयुग्मम् ।वन्दामहे घुसृणरेणुपरागगर्भकर्पूरपांसुभिरिवच्छुरितं स्मरारेः ॥ ६॥

bhasmojjvalaṃ tridaśaśekharapadmarāgadīpraprabhāruṇitamaṅghrisarojayugmam |vandāmahe ghusṛṇareṇuparāgagarbhakarpūrapāṃsubhirivacchuritaṃ smarāreḥ || 6||

जङ्घालतायुगलमाश्रितगुल्फमूलभोगीन्द्रभोगसुभगाभिनवालवालम् ।शम्भोरभीष्टफलदं भवतापतान्तिशान्तिक्षमं शमयितुं विपदं श्रयामि ॥ ७॥

jaṅghālatāyugalamāśritagulphamūlabhogīndrabhogasubhagābhinavālavālam |śambhorabhīṣṭaphaladaṃ bhavatāpatāntiśāntikṣamaṃ śamayituṃ vipadaṃ śrayāmi || 7||

वन्दे युगान्तसमयोषितसप्तलोकंलोकोत्तरं जठरमीश्वरभैरवस्य ।यत्रैति नाभिकुहरं जगदादिसर्गनिर्यज्जनौघनवनिर्गममार्गभङ्गिम् ॥ ८॥

vande yugāntasamayoṣitasaptalokaṃlokottaraṃ jaṭharamīśvarabhairavasya |yatraiti nābhikuharaṃ jagadādisarganiryajjanaughanavanirgamamārgabhaṅgim || 8||

सिन्दूरिताऽमरमतङ्गजकुम्भशोभिसन्ध्याभिताम्रशरदम्बुधरानुकारि ।वन्दे फणीन्द्रफणरत्नरुचारुणाभंभस्मौघभास्वरमुरः पुर(स्मर)शासनस्य ॥ ९॥

sindūritā'maramataṅgajakumbhaśobhisandhyābhitāmraśaradambudharānukāri |vande phaṇīndraphaṇaratnarucāruṇābhaṃbhasmaughabhāsvaramuraḥ pura(smara)śāsanasya || 9||

स्वामिन्नमी तव भुजा भुजगाधिराजभोगोपगूढवपुषो हृदयं मदीयम् ।आनन्दयन्ति बत भीमभवोपतापनिर्वापणेन विटपा इव चन्दनस्य ॥ १०॥

svāminnamī tava bhujā bhujagādhirājabhogopagūḍhavapuṣo hṛdayaṃ madīyam |ānandayanti bata bhīmabhavopatāpanirvāpaṇena viṭapā iva candanasya || 10||

मध्यस्थितेरुभयपार्श्वगता चकास्तिहस्तस्य मेरुपरिमर्शविनाकृतेयम् ।अव्याहतग्रहवशाहितयोगसिद्धिर्नक्षत्रपङ्क्तिरिव देव तवाऽक्षमाला ॥ ११॥

madhyasthiterubhayapārśvagatā cakāstihastasya meruparimarśavinākṛteyam |avyāhatagrahavaśāhitayogasiddhirnakṣatrapaṅktiriva deva tavā'kṣamālā || 11||

त्वं कालभैरववपुर्ज्वलिताऽनलाश्रिलोलाङ्गुलीवलनमण्डलितं दधानः ।संहाररात्रिषु निनर्तिषुरीश शूलंबालार्कचुम्बितनवाम्बुदभङ्गिमेषि ॥ १२॥

tvaṃ kālabhairavavapurjvalitā'nalāśrilolāṅgulīvalanamaṇḍalitaṃ dadhānaḥ |saṃhārarātriṣu ninartiṣurīśa śūlaṃbālārkacumbitanavāmbudabhaṅgimeṣi || 12||

शाणोपलोत्कषणशुद्धनवेन्द्रनीलनीलद्युतिर्जयति ते शितिकण्ठ कण्ठः ।यस्मिन्घनाञ्जनरुचिर्भुजगः कलिन्दकन्याहृदान्तरितकालियभङ्गिमेति ॥ १३॥

śāṇopalotkaṣaṇaśuddhanavendranīlanīladyutirjayati te śitikaṇṭha kaṇṭhaḥ |yasminghanāñjanarucirbhujagaḥ kalindakanyāhṛdāntaritakāliyabhaṅgimeti || 13||

कण्ठो वहन्नपि विषं विषमं तवैषःसद्यः श्रियं सृजति यद्वचसाश्रितेषु ।स्वामिन्नतस्त्रिभुवनप्रथितप्रतिष्ठंश्रीकण्ठ इत्युचितमेव तवाभिधानम् ॥ १४॥

kaṇṭho vahannapi viṣaṃ viṣamaṃ tavaiṣaḥsadyaḥ śriyaṃ sṛjati yadvacasāśriteṣu |svāminnatastribhuvanaprathitapratiṣṭhaṃśrīkaṇṭha ityucitameva tavābhidhānam || 14||

अन्तर्विमृश्य गरलेन गले सलीलमालिङ्गितं विमलमाननमिन्दुमौलेः ।हृष्यामि हन्त मुहुरम्बुरुहभ्रमाप्तरोलम्बडम्बरविडम्बनपण्डितेन ॥ १५॥

antarvimṛśya garalena gale salīlamāliṅgitaṃ vimalamānanamindumauleḥ |hṛṣyāmi hanta muhuramburuhabhramāptarolambaḍambaraviḍambanapaṇḍitena || 15||

यद्वद्विषं सदमृतं शिरसि प्रसिद्धमम्भस्तवेश विशदं सुमनःस्रवन्त्याः ।मन्ये तथैव भगवन् भवतो गलस्थंसम्पद्यतेऽमृतमिदं नतसान्त्वनेषु ॥ १६॥

yadvadviṣaṃ sadamṛtaṃ śirasi prasiddhamambhastaveśa viśadaṃ sumanaḥsravantyāḥ |manye tathaiva bhagavan bhavato galasthaṃsampadyate'mṛtamidaṃ natasāntvaneṣu || 16||

तद्युक्तमीश वदनाद्भवतः सुधाच्छकान्तेर्यदग्निरपतद्वपुषि स्मरस्य ।यो लङ्घनं त्रिभुवनैकगुरोर्विधित्सुरुल्का न किं पतति चन्द्रमसोऽपि तस्य ॥ १७॥

tadyuktamīśa vadanādbhavataḥ sudhācchakānteryadagnirapatadvapuṣi smarasya |yo laṅghanaṃ tribhuvanaikagurorvidhitsurulkā na kiṃ patati candramaso'pi tasya || 17||

दिष्ट्या विरुद्धजनता दमयन्त्यपीयंदृष्टिस्तवेश्वर बिभर्त्यनलाश्रितत्वम् ।दिष्ट्या वनैकरतिरप्यवनैकसक्तिरेकस्त्वमद्भुतनिधे भगवन्नमस्ते ॥ १८॥

diṣṭyā viruddhajanatā damayantyapīyaṃdṛṣṭistaveśvara bibhartyanalāśritatvam |diṣṭyā vanaikaratirapyavanaikasaktirekastvamadbhutanidhe bhagavannamaste || 18||

धन्यस्य यस्य वपुषि ग्लपिते तपोभिःस्वामिन् पतन्ति विषमाणि तवेक्षणानि ।मुष्णन्ति मुग्धमृगशावदृशां न धैर्यसर्वस्वमस्य विषमाणि विलोचनानि ॥ १९॥

dhanyasya yasya vapuṣi glapite tapobhiḥsvāmin patanti viṣamāṇi tavekṣaṇāni |muṣṇanti mugdhamṛgaśāvadṛśāṃ na dhairyasarvasvamasya viṣamāṇi vilocanāni || 19||

सत्येव दृग्विलसिते करुणामृतौघशीते जरामरणहारिणि तावकीने ।नाथ व्यधायि विबुधैरबुधैर्मुधैवदुग्धोदधिप्रमथनेऽनवधिः प्रयासः ॥ २०॥

satyeva dṛgvilasite karuṇāmṛtaughaśīte jarāmaraṇahāriṇi tāvakīne |nātha vyadhāyi vibudhairabudhairmudhaivadugdhodadhipramathane'navadhiḥ prayāsaḥ || 20||

श्वेतेऽमृतं यदसृजद्रविजे च वह्निमेकैव दृक्तव तयोः स निजः प्रभावः ।इक्षौ सुधा विषमुषाणफले च सार्धंयद्वर्धते किमपराध्यति तत्र वृष्टिः ॥ २१॥

śvete'mṛtaṃ yadasṛjadravije ca vahnimekaiva dṛktava tayoḥ sa nijaḥ prabhāvaḥ |ikṣau sudhā viṣamuṣāṇaphale ca sārdhaṃyadvardhate kimaparādhyati tatra vṛṣṭiḥ || 21||

नूनं पयोधिमथनावसरे परेशपीतं त्वया तदमृतं न तु कालकूटम् ।अद्यापि यद्वसति ते वचनक्रमे चदृग्विभ्रमे च तरुणे करुणारसे च ॥ २२॥

nūnaṃ payodhimathanāvasare pareśapītaṃ tvayā tadamṛtaṃ na tu kālakūṭam |adyāpi yadvasati te vacanakrame cadṛgvibhrame ca taruṇe karuṇārase ca || 22||

सत्यं प्रसादसमये चपलत्वमेतिधत्तेऽधिकं च कुटिलत्वमियं तव भ्रूः ।एतां विना पुनरनर्गलकालपाशपाते परास्ति न गतिर्भयविह्वलानाम् ॥ २३॥

satyaṃ prasādasamaye capalatvametidhatte'dhikaṃ ca kuṭilatvamiyaṃ tava bhrūḥ |etāṃ vinā punaranargalakālapāśapāte parāsti na gatirbhayavihvalānām || 23||

आपूरितः सुरसरित्पयसाऽमृतायजूटः प्रतप्ततपनीयपिशङ्गकान्तिः ।स्वामिन्नसौ तव नवातपताम्रवेलाशैलोपगूढ इव दुग्धनिधिर्न कस्य ॥ २४॥

āpūritaḥ surasaritpayasā'mṛtāyajūṭaḥ prataptatapanīyapiśaṅgakāntiḥ |svāminnasau tava navātapatāmravelāśailopagūḍha iva dugdhanidhirna kasya || 24||

स्वामिन्सुधावदवदातरुचिस्तवेयमाभाति हन्त मुकुटे नृकपालमाला ।जूटान्तरालविलसत्सुरसिन्धुतीरलीलाविहाररसिकेव मरालमाला ॥ २५॥

svāminsudhāvadavadātarucistaveyamābhāti hanta mukuṭe nṛkapālamālā |jūṭāntarālavilasatsurasindhutīralīlāvihārarasikeva marālamālā || 25||

ब्रह्मादिभिस्तव जगद्गुरुभिः शिरांसियान्यर्पितानि परमेश्वर पादपीठे ।तान्येव मूर्धनि यदाभरणीकरोषिस प्रौढिमा जयति कोऽपि कृतज्ञतायाः ॥ २६॥

brahmādibhistava jagadgurubhiḥ śirāṃsiyānyarpitāni parameśvara pādapīṭhe |tānyeva mūrdhani yadābharaṇīkaroṣisa prauḍhimā jayati ko'pi kṛtajñatāyāḥ || 26||

निर्वाणमेति न जलैरपि यत्र वह्निर्यत्रैष नो पचति तानि महाशिखोऽपि ।मान्द्यं न विन्दति तमीरमणः कृशोऽपिताभ्यामसौ विजयते शितिकण्ठ जूटः ॥ २७॥

nirvāṇameti na jalairapi yatra vahniryatraiṣa no pacati tāni mahāśikho'pi |māndyaṃ na vindati tamīramaṇaḥ kṛśo'pitābhyāmasau vijayate śitikaṇṭha jūṭaḥ || 27||

भालस्थले हुतवहं वहतो जलं चचन्द्रं च मूर्ध्नि विकटं च कपालखण्डम् ।एकत्र मुण्डमपरत्र सुधाघटं चहस्ते चकास्ति भवतोऽद्भुत एष वेषः ॥ २८॥

bhālasthale hutavahaṃ vahato jalaṃ cacandraṃ ca mūrdhni vikaṭaṃ ca kapālakhaṇḍam |ekatra muṇḍamaparatra sudhāghaṭaṃ cahaste cakāsti bhavato'dbhuta eṣa veṣaḥ || 28||

दाने नदीनमुपकल्पयतः सहर्षमाक्रम्य गामनुपमां गतिमास्थितस्य ।नागेन्द्रसम्भृतमहाकटकस्य कस्यशस्यं विना त्वदिह राजशिरोमणित्वम् ॥ २९॥

dāne nadīnamupakalpayataḥ saharṣamākramya gāmanupamāṃ gatimāsthitasya |nāgendrasambhṛtamahākaṭakasya kasyaśasyaṃ vinā tvadiha rājaśiromaṇitvam || 29||

कण्ठे विषं विषभृतोऽपि विभूषणानिगात्रेषु मूर्धनि विषं विबुधस्रवन्त्याः ।इत्थं विषैकवसतेरपि ते चकास्तिकर्णामृतं सुकृतिनाममृतेशनाम ॥ ३०॥

kaṇṭhe viṣaṃ viṣabhṛto'pi vibhūṣaṇānigātreṣu mūrdhani viṣaṃ vibudhasravantyāḥ |itthaṃ viṣaikavasaterapi te cakāstikarṇāmṛtaṃ sukṛtināmamṛteśanāma || 30||

क्षतविभवविशेषाः प्राणमात्रावशेषाविपदमनुभवामः कर्मपाको हि वामः ।तदिह भुजगहारः कॢप्तमोहापहारःस भवति गतिरेकः कृत्तशोकातिरेकः ॥ ३१॥

kṣatavibhavaviśeṣāḥ prāṇamātrāvaśeṣāvipadamanubhavāmaḥ karmapāko hi vāmaḥ |tadiha bhujagahāraḥ kḷptamohāpahāraḥsa bhavati gatirekaḥ kṛttaśokātirekaḥ || 31||

इति काश्मीरकमहाकवि श्रीमज्जगद्धरभट्टविरचितेभगवतो महेश्वरस्य स्तुतिकुसुमाञ्जलौभगवद्रूपवर्णनं नामैकोनविंशं स्तोत्रं सम्पूर्णम् ।

iti kāśmīrakamahākavi śrīmajjagaddharabhaṭṭaviracitebhagavato maheśvarasya stutikusumāñjalaubhagavadrūpavarṇanaṃ nāmaikonaviṃśaṃ stotraṃ sampūrṇam |