रामसहस्रनामस्तोत्रम् २ Shriramasahasranamastotram

अनन्तसुतश्रीदिवाकरघैसासशास्त्रिविरचितंप्रज्ञागोदावरीतीरे चेतःपर्णकुटीकृते ।वैदेहीशक्तिसंयुक्तं तपस्यालक्ष्मणद्वयम् ॥पञ्चेन्द्रियपञ्चवटीनिवासस्थं धनुर्धरम् ।ध्यायाम्यात्मस्वरूपं तं राघवं भयनाशनम् ॥वाल्मीकिभरद्वाजदिवाकराः ऋषयः, अनुष्टुप् छन्दः,श्रीरामचन्द्रो देवता ।प्रातर्ध्येयः सदाभद्रो भयभञ्जनकोविदः इति बीजम् ।सूक्ष्मबुद्धिर्महातेजा अनासक्तः प्रियाहवः इति शक्तिः ।वर्धिष्णुर्विजयी प्राज्ञो रहस्यज्ञो विमर्शविदिति कीलकम् ।श्रीरामसहस्रनामस्तोत्रस्य जपे विनियोगः ।कदाचित्पूर्णसङ्कल्पो वाल्मीकिकविरात्मवान्।ध्यायन् राममुपाविष्टः स्वाश्रमे शान्तचेतसा ॥ १॥

anantasutaśrīdivākaraghaisāsaśāstriviracitaṃprajñāgodāvarītīre cetaḥparṇakuṭīkṛte |vaidehīśaktisaṃyuktaṃ tapasyālakṣmaṇadvayam ||pañcendriyapañcavaṭīnivāsasthaṃ dhanurdharam |dhyāyāmyātmasvarūpaṃ taṃ rāghavaṃ bhayanāśanam ||vālmīkibharadvājadivākarāḥ ṛṣayaḥ, anuṣṭup chandaḥ,śrīrāmacandro devatā |prātardhyeyaḥ sadābhadro bhayabhañjanakovidaḥ iti bījam |sūkṣmabuddhirmahātejā anāsaktaḥ priyāhavaḥ iti śaktiḥ |vardhiṣṇurvijayī prājño rahasyajño vimarśaviditi kīlakam |śrīrāmasahasranāmastotrasya jape viniyogaḥ |kadācitpūrṇasaṅkalpo vālmīkikavirātmavān|dhyāyan rāmamupāviṣṭaḥ svāśrame śāntacetasā || 1||

अभिगम्य भरद्वाजस्तमुवाचादरेण भोः ।श्रुतं दृष्टं च चरितं रामचन्द्रस्य पावनम् ॥ २॥

abhigamya bharadvājastamuvācādareṇa bhoḥ |śrutaṃ dṛṣṭaṃ ca caritaṃ rāmacandrasya pāvanam || 2||

ललितं विस्तरं सौम्यं कारुण्यमधुरं शुभम् ।स्मृत्वा स्वानन्दभरितं हृदयं मे भवत्यहो ॥ ३॥

lalitaṃ vistaraṃ saumyaṃ kāruṇyamadhuraṃ śubham |smṛtvā svānandabharitaṃ hṛdayaṃ me bhavatyaho || 3||

तत्तथा प्राकृतैर्लोकैर्यथा साङ्गं न गीयते ।कलौ स्वल्पात्मधैर्येभ्यो दुरापस्तं विशेषतः ॥ ४॥

tattathā prākṛtairlokairyathā sāṅgaṃ na gīyate |kalau svalpātmadhairyebhyo durāpastaṃ viśeṣataḥ || 4||

भवान् प्रातिभविद्यायां प्रवीणः परमार्थतः ।तद्ब्रवीतु हि रामस्य सङ्क्षेपेण महागुणान् ॥ ५॥

bhavān prātibhavidyāyāṃ pravīṇaḥ paramārthataḥ |tadbravītu hi rāmasya saṅkṣepeṇa mahāguṇān || 5||

किं नित्यं पठनीयं किं स्वल्पसारैर्जनैः श्रुतम् ।भवेत्कल्याणकृल्लोके प्रेरणादायकं तथा ॥ ६॥

kiṃ nityaṃ paṭhanīyaṃ kiṃ svalpasārairjanaiḥ śrutam |bhavetkalyāṇakṛlloke preraṇādāyakaṃ tathā || 6||

तच्छ्रुत्वा सादरं वाक्यं वाल्मीकिकविरब्रवीत् ।शृणु नामानि रामस्य सहस्रणि यथाक्रमम् ॥ ७॥

tacchrutvā sādaraṃ vākyaṃ vālmīkikavirabravīt |śṛṇu nāmāni rāmasya sahasraṇi yathākramam || 7||

स्तोत्रमेतत्पठित्वा हि भक्तो ज्ञास्यति सर्वथा ।राघवस्य गुणान् मुख्यान् ध्यात्वा शान्तिं निगच्छति ॥ ८॥

stotrametatpaṭhitvā hi bhakto jñāsyati sarvathā |rāghavasya guṇān mukhyān dhyātvā śāntiṃ nigacchati || 8||

अथ स्तोत्रम् ।ॐ आर्यश्रेष्ठो धरापालः साकेतपुरपालकः ।एकबाणो धर्मवेत्ता सत्यसन्धोऽपराजितः ॥ १॥

atha stotram |oṃ āryaśreṣṭho dharāpālaḥ sāketapurapālakaḥ |ekabāṇo dharmavettā satyasandho'parājitaḥ || 1||

इक्ष्वाकुकुलसम्भूतो रघुनाथः सदाश्रयः ।अघध्वंसी महापुण्यो मनस्वी मोहनाशनः ॥ २॥

ikṣvākukulasambhūto raghunāthaḥ sadāśrayaḥ |aghadhvaṃsī mahāpuṇyo manasvī mohanāśanaḥ || 2||

अप्रमेयो महाभागः सीतासौन्दर्यवर्धनः ।अहल्योद्धारकः शास्ता कुलदीपः प्रभाकरः ॥ ३॥

aprameyo mahābhāgaḥ sītāsaundaryavardhanaḥ |ahalyoddhārakaḥ śāstā kuladīpaḥ prabhākaraḥ || 3||

आपद्विनाशी गुह्यज्ञः सीताविरहव्याकुलः ।अन्तर्ज्ञानी महाज्ञानी शुद्धसञ्ज्ञोऽनुजप्रियः ॥ ४॥

āpadvināśī guhyajñaḥ sītāvirahavyākulaḥ |antarjñānī mahājñānī śuddhasañjño'nujapriyaḥ || 4||

असाध्यसाधको भीमो मितभाषी विदां वरः ।अवतीर्णः समुत्तारो दशस्यन्दनमानदः ॥ ५॥

asādhyasādhako bhīmo mitabhāṣī vidāṃ varaḥ |avatīrṇaḥ samuttāro daśasyandanamānadaḥ || 5||

आत्मारामो विमानार्हो हर्षामर्षसुसङ्गतः ।अभिगम्यो विशालात्मा विरामश्चिन्तनात्मकः ॥ ६॥

ātmārāmo vimānārho harṣāmarṣasusaṅgataḥ |abhigamyo viśālātmā virāmaścintanātmakaḥ || 6||

अद्वितीयो महायोगी साधुचेताः प्रसादनः ।उग्रश्रीरन्तकस्तेजस्तारणो भूरिसङ्ग्रहः ॥ ७॥

advitīyo mahāyogī sādhucetāḥ prasādanaḥ |ugraśrīrantakastejastāraṇo bhūrisaṅgrahaḥ || 7||

एकदारः सत्त्वनिधिः सन्निधिः स्मृतिरूपवान् ।उत्तमालङ्कृतः कर्ता उपमारहितः कृती ॥ ८॥

ekadāraḥ sattvanidhiḥ sannidhiḥ smṛtirūpavān |uttamālaṅkṛtaḥ kartā upamārahitaḥ kṛtī || 8||

आजानुबाहुरक्षुब्धः क्षुब्धसागरदर्पहा ।आदित्यकुलसन्तानो वंशोचितपराक्रमः ॥ ९॥

ājānubāhurakṣubdhaḥ kṣubdhasāgaradarpahā |ādityakulasantāno vaṃśocitaparākramaḥ || 9||

अनुकूलः सतां सद्भिर्भावबद्धकरैः स्तुतः ।उपदेष्टा नृपोत्कृष्टो भूजामाता खगप्रियः ॥ १०॥

anukūlaḥ satāṃ sadbhirbhāvabaddhakaraiḥ stutaḥ |upadeṣṭā nṛpotkṛṣṭo bhūjāmātā khagapriyaḥ || 10||

ओजोराशिर्निधिः साक्षात्क्षणदृष्टात्मचेतनः ।उमापरीक्षितो मूकः सन्धिज्ञो रावणान्तकः ॥ ११॥

ojorāśirnidhiḥ sākṣātkṣaṇadṛṣṭātmacetanaḥ |umāparīkṣito mūkaḥ sandhijño rāvaṇāntakaḥ || 11||

अलौकिको लोकपालस्त्रैलोक्यव्याप्तवैभवः ।अनुजाश्वासितः शिष्टो वरिष्ठश्चापधारिषु ॥ १२॥

alaukiko lokapālastrailokyavyāptavaibhavaḥ |anujāśvāsitaḥ śiṣṭo variṣṭhaścāpadhāriṣu || 12||

उद्यमी बुद्धिमान् गुप्तो युयुत्सुः सर्वदर्शनः ।ऐक्ष्वाको लक्ष्यणप्राणो लक्ष्मीवान् भार्गवप्रियः ॥ १३॥

udyamī buddhimān gupto yuyutsuḥ sarvadarśanaḥ |aikṣvāko lakṣyaṇaprāṇo lakṣmīvān bhārgavapriyaḥ || 13||

इष्टदः सत्यदिदृक्षुर्दिग्जयी दक्षिणायनः ।अनन्यवृत्तिरुद्योगी चन्द्रशेखरशान्तिदः ॥ १४॥

iṣṭadaḥ satyadidṛkṣurdigjayī dakṣiṇāyanaḥ |ananyavṛttirudyogī candraśekharaśāntidaḥ || 14||

अनुजार्थसमुत्कण्ठः सुरत्राणः सुराकृतिः ।अश्वमेधी यशोवृद्धस्तरुणस्तारणेक्षणः ॥ १५॥

anujārthasamutkaṇṭhaḥ suratrāṇaḥ surākṛtiḥ |aśvamedhī yaśovṛddhastaruṇastāraṇekṣaṇaḥ || 15||

अप्राकृतः प्रतिज्ञाता वरप्राप्तो वरप्रदः ।अभूतपूर्वोऽद्भुतध्येयो रुद्रप्रेमी सुशीतलः ॥ १६॥

aprākṛtaḥ pratijñātā varaprāpto varapradaḥ |abhūtapūrvo'dbhutadhyeyo rudrapremī suśītalaḥ || 16||

अन्तःस्पृक् धनुःस्पृक्चैव भरतापृष्टकौशलः ।आत्मसंस्थो मनःसंस्थः सत्त्वसंस्थो रणस्थितः ॥ १७॥

antaḥspṛk dhanuḥspṛkcaiva bharatāpṛṣṭakauśalaḥ |ātmasaṃstho manaḥsaṃsthaḥ sattvasaṃstho raṇasthitaḥ || 17||

ईर्ष्याहीनो महाशक्तिः सूर्यवंशी जनस्तुतः ।आसनस्थो बान्धवस्थः श्रद्धास्थानं गुणस्थितः ॥ १८॥

īrṣyāhīno mahāśaktiḥ sūryavaṃśī janastutaḥ |āsanastho bāndhavasthaḥ śraddhāsthānaṃ guṇasthitaḥ || 18||

इन्द्रमित्रोऽशुभहरो मायाविमृगघातकः ।अमोघेषुः स्वभावज्ञो नामोच्चारणसंस्मृतः ॥ १९॥

indramitro'śubhaharo māyāvimṛgaghātakaḥ |amogheṣuḥ svabhāvajño nāmoccāraṇasaṃsmṛtaḥ || 19||

अरण्यरुदनाक्रान्तो बाष्पसङ्कुललोचनः ।अमोघाशीर्वचोऽमन्दो विद्वद्वन्द्यो वनेचरः ॥ २०॥

araṇyarudanākrānto bāṣpasaṅkulalocanaḥ |amoghāśīrvaco'mando vidvadvandyo vanecaraḥ || 20||

इन्द्रादिदेवतातोषः संयमी व्रतधारकः ।अन्तर्यामी विनष्टारिर्दम्भहीनो रविद्युतिः ॥ २१॥

indrādidevatātoṣaḥ saṃyamī vratadhārakaḥ |antaryāmī vinaṣṭārirdambhahīno ravidyutiḥ || 21||

काकुत्स्थो गिरिगम्भीरस्ताटकाप्राणकर्षणः ।कन्दमूलान्नसन्तुष्टो दण्डकारण्यशोधनः ॥ २२॥

kākutstho girigambhīrastāṭakāprāṇakarṣaṇaḥ |kandamūlānnasantuṣṭo daṇḍakāraṇyaśodhanaḥ || 22||

कर्तव्यदक्षः स्नेहार्द्रः स्नेहकृत्कामसुन्दरः ।कैकेयीलीनप्रवृत्तिर्निवृत्तिर्नामकीर्तितः ॥ २३॥

kartavyadakṣaḥ snehārdraḥ snehakṛtkāmasundaraḥ |kaikeyīlīnapravṛttirnivṛttirnāmakīrtitaḥ || 23||

कबन्धघ्नो भयत्राणो भरद्वाजकृतादरः ।करुणः पुरुषश्रेष्ठः पुरुषः परमार्थवित्॥ २४॥

kabandhaghno bhayatrāṇo bharadvājakṛtādaraḥ |karuṇaḥ puruṣaśreṣṭhaḥ puruṣaḥ paramārthavit|| 24||

केवलः सुतसङ्गीताकर्षितो ऋषिसङ्गतः ।काव्यात्मा नयविन्मान्यो मुक्तात्मा गुरुविक्रमः ॥ २५॥

kevalaḥ sutasaṅgītākarṣito ṛṣisaṅgataḥ |kāvyātmā nayavinmānyo muktātmā guruvikramaḥ || 25||

क्रमज्ञः कर्मशास्त्रज्ञः सम्बन्धज्ञः सुलक्षः ।किष्किन्धेशहिताकाङ्क्षी लघुवाक्यविशारदः ॥ २६॥

kramajñaḥ karmaśāstrajñaḥ sambandhajñaḥ sulakṣaḥ |kiṣkindheśahitākāṅkṣī laghuvākyaviśāradaḥ || 26||

कपिश्रेष्ठसमायुक्तः प्राचीनो वल्कलावृतः ।काकप्रेरितब्रह्मास्त्रः सप्ततालविभञ्जनः ॥ २७॥

kapiśreṣṭhasamāyuktaḥ prācīno valkalāvṛtaḥ |kākapreritabrahmāstraḥ saptatālavibhañjanaḥ || 27||

कपटज्ञः कपिप्रीतः कविस्फूर्तिप्रदायकः ।किंवदन्तीद्विधावृत्तिर्निधाराद्रिर्विधिप्रियः ॥ २८॥

kapaṭajñaḥ kapiprītaḥ kavisphūrtipradāyakaḥ |kiṃvadantīdvidhāvṛttirnidhārādrirvidhipriyaḥ || 28||

कालमित्रः कालकर्ता कालदिग्दर्शितान्तवित् ।क्रान्तदर्शी विनिष्क्रान्तो नीतिशास्त्रपुरःसरः ॥ २९॥

kālamitraḥ kālakartā kāladigdarśitāntavit |krāntadarśī viniṣkrānto nītiśāstrapuraḥsaraḥ || 29||

कुण्डलालङ्कृतश्रोत्रो भ्रान्तिहा भ्रमनाशकः ।कमलायताक्षो नीरोगः सुबद्धाङ्गो मृदुस्वनः ॥ ३०॥

kuṇḍalālaṅkṛtaśrotro bhrāntihā bhramanāśakaḥ |kamalāyatākṣo nīrogaḥ subaddhāṅgo mṛdusvanaḥ || 30||

क्रव्यादघ्नो वदान्यात्म संशयापन्नमानसः ।कौसल्याक्रोडविश्रामः काकपक्षधरः शुभः ॥ ३१॥

kravyādaghno vadānyātma saṃśayāpannamānasaḥ |kausalyākroḍaviśrāmaḥ kākapakṣadharaḥ śubhaḥ || 31||

खलक्षयोऽखिलश्रेष्ठः पृथुख्यातिपुरस्कृतः ।गुहकप्रेमभाग्देवो मानवेशो महीधरः ॥ ३२॥

khalakṣayo'khilaśreṣṭhaḥ pṛthukhyātipuraskṛtaḥ |guhakapremabhāgdevo mānaveśo mahīdharaḥ || 32||

गूढात्मा जगदाधारः कलत्रविरहातुरः ।गूढाचारो नरव्याघ्रो बुधो बुद्धिप्रचोदनः ॥ ३३॥

gūḍhātmā jagadādhāraḥ kalatravirahāturaḥ |gūḍhācāro naravyāghro budho buddhipracodanaḥ || 33||

गुणभृद्गुणसङ्घातः समाजोन्नतिकारणः ।गृध्रहृद्गतसङ्कल्पो नलनीलाङ्गदप्रियः ॥ ३४॥

guṇabhṛdguṇasaṅghātaḥ samājonnatikāraṇaḥ |gṛdhrahṛdgatasaṅkalpo nalanīlāṅgadapriyaḥ || 34||

गृहस्थो विपिनस्थायी मार्गस्थो मुनिसङ्गतः ।गूढजत्रुर्वृषस्कङ्घो महोदारः शमास्पदः ॥ ३५॥

gṛhastho vipinasthāyī mārgastho munisaṅgataḥ |gūḍhajatrurvṛṣaskaṅgho mahodāraḥ śamāspadaḥ || 35||

चारवृत्तान्तसन्दिष्टो दुरवस्थासहः सखा ।चतुर्दशसहस्रघ्नो नानासुरनिषूदनः ॥ ३६॥

cāravṛttāntasandiṣṭo duravasthāsahaḥ sakhā |caturdaśasahasraghno nānāsuraniṣūdanaḥ || 36||

चैत्रेयश्चित्रचरितः चमत्कारक्षमोऽलघुः ।चतुरो बान्धवो भर्ता गुरुरात्मप्रबोधनः ॥ ३७॥

caitreyaścitracaritaḥ camatkārakṣamo'laghuḥ |caturo bāndhavo bhartā gururātmaprabodhanaḥ || 37||

जानकीकान्त आनन्दो वात्सल्यबहुलः पिता ।जटायुसेवितः सौम्यो मुक्तिधाम परन्तपः ॥ ३८॥

jānakīkānta ānando vātsalyabahulaḥ pitā |jaṭāyusevitaḥ saumyo muktidhāma parantapaḥ || 38||

जनसङ्ग्रहकृत्सूक्ष्मश्चरणाश्रितकोमलः ।जनकानन्दसङ्कल्पः सीतापीरणयोत्सुकः ॥ ३९॥

janasaṅgrahakṛtsūkṣmaścaraṇāśritakomalaḥ |janakānandasaṅkalpaḥ sītāpīraṇayotsukaḥ || 39||

तपस्वी दण्डनाधारो देवासुरविलक्षणः ।त्रिबन्धुर्विजयाकाङ्क्षी प्रतिज्ञापारगो महान् ॥ ४०॥

tapasvī daṇḍanādhāro devāsuravilakṣaṇaḥ |tribandhurvijayākāṅkṣī pratijñāpārago mahān || 40||

त्वरितो द्वेषहीनेच्छः स्वस्थः स्वागततत्परः ।जननीजनसौजन्यः परिवाराग्रणीर्गुरुः ॥ ४१॥

tvarito dveṣahīnecchaḥ svasthaḥ svāgatatatparaḥ |jananījanasaujanyaḥ parivārāgraṇīrguruḥ || 41||

तत्त्ववित्तत्त्वसन्देष्टा तत्त्वाचारी विचारवान् ।तीक्ष्णबाणश्चापपाणिः सीतापाणिग्रही युवा ॥ ४२॥

tattvavittattvasandeṣṭā tattvācārī vicāravān |tīkṣṇabāṇaścāpapāṇiḥ sītāpāṇigrahī yuvā || 42||