भक्तिवैजयन्तीस्तोत्रम् Shri Bhaktivaijayanti Stotram

श्रीकृष्णाय नमः समस्तहृदयाम्भोजावदातत्विषेभक्तौघस्मयमानमानसवते दैत्यावलीविद्विषे ।गोपीवल्लविकाय नायकगुणग्रामप्रणालीजुषेलीलावैणविकाय कायसुषमानीलाम्बुजश्रीजुषे ॥ १॥

śrīkṛṣṇāya namaḥ samastahṛdayāmbhojāvadātatviṣebhaktaughasmayamānamānasavate daityāvalīvidviṣe |gopīvallavikāya nāyakaguṇagrāmapraṇālījuṣelīlāvaiṇavikāya kāyasuṣamānīlāmbujaśrījuṣe || 1||

अव्यक्तं श्रुतिशेखरान्तरवने व्यक्तं च वृन्दावनेगूढं वेदविचारचारुवदनैगूढं च गोपीजनैः ।अस्पष्टं हृदि योगिनामपिः पुनः स्पष्टं च सेवावतांश्रीकृष्णं कमनीयकान्तिकुहकं ब्रह्माद्भुतं संश्रये ॥ २॥

avyaktaṃ śrutiśekharāntaravane vyaktaṃ ca vṛndāvanegūḍhaṃ vedavicāracāruvadanaigūḍhaṃ ca gopījanaiḥ |aspaṣṭaṃ hṛdi yogināmapiḥ punaḥ spaṣṭaṃ ca sevāvatāṃśrīkṛṣṇaṃ kamanīyakāntikuhakaṃ brahmādbhutaṃ saṃśraye || 2||

पद्मापीनपयोधरप्रणिहितं प्राणप्रदं प्राणिनांपिजञ्छाडम्बरपीवरं प्रणायिनीप्रेमाप्रियं भावुकम् ।पीतं पद्मविलोचनापरिषदा प्रत्यक्षतः प्रीतयापायाद्वः प्रतिमाभिनापिहितं पीताम्बरं प्राभवम् ॥ ३॥

padmāpīnapayodharapraṇihitaṃ prāṇapradaṃ prāṇināṃpijañchāḍambarapīvaraṃ praṇāyinīpremāpriyaṃ bhāvukam |pītaṃ padmavilocanāpariṣadā pratyakṣataḥ prītayāpāyādvaḥ pratimābhināpihitaṃ pītāmbaraṃ prābhavam || 3||

कालो गत्वर एष केनचिदहो मार्गेण यास्यत्यलंयोगक्षेमविचारघोरनरके रात्रिन्दिवं मन्जताम् ।येषां याति मुकुन्दचित्रचरितश्रेयोऽमृताकर्णनप्रेयोनन्दितचेतसां सुमनसां तेभ्यो महद्भयो नमः ॥ ४॥

kālo gatvara eṣa kenacidaho mārgeṇa yāsyatyalaṃyogakṣemavicāraghoranarake rātrindivaṃ manjatām |yeṣāṃ yāti mukundacitracaritaśreyo'mṛtākarṇanapreyonanditacetasāṃ sumanasāṃ tebhyo mahadbhayo namaḥ || 4||

बाह्वोरङ्कितशङ्खचक्रयुगलं कण्ठे तुलस्याञ्चितंस्वान्ते प्रस्फुटकृष्णपादकमलं नामामृताढ्यं मुखे ।नेत्रे हर्षजलोज्ज्वलं शुचितरे गात्रे च रोमाञ्चितम् ।धन्या एव विलोकयन्ति नयनैर्विष्णोः समं वैष्णवम् ॥ ५॥

bāhvoraṅkitaśaṅkhacakrayugalaṃ kaṇṭhe tulasyāñcitaṃsvānte prasphuṭakṛṣṇapādakamalaṃ nāmāmṛtāḍhyaṃ mukhe |netre harṣajalojjvalaṃ śucitare gātre ca romāñcitam |dhanyā eva vilokayanti nayanairviṣṇoḥ samaṃ vaiṣṇavam || 5||

सत्यं ज्ञानमनन्तमेकममलं ज्योतिः स्वतो भास्वरंब्रह्मानन्दघनं परं गुरुमुखाद्विज्ञाय वेदान्ततः ।सद्यः स्मेरसरोजसुन्दरतरं लक्ष्म्या मुदोपासितंतद्विष्णोः परमं पदं हृदि सदा पश्यन्ति यत्सूरयः ॥ ६॥

satyaṃ jñānamanantamekamamalaṃ jyotiḥ svato bhāsvaraṃbrahmānandaghanaṃ paraṃ gurumukhādvijñāya vedāntataḥ |sadyaḥ smerasarojasundarataraṃ lakṣmyā mudopāsitaṃtadviṣṇoḥ paramaṃ padaṃ hṛdi sadā paśyanti yatsūrayaḥ || 6||

अव्यक्तं परमं निराकृति हरे रूपं वचश्चेतसोःदूरं केवलचित्प्रकाशमतुलं ज्ञात्वा श्रुतेः शेखरे ।व्यक्तं विस्तृतपुण्डरीकनयनं वंशीनिनादप्रियंवृन्दारण्यविनोदवञ्चनपरं संसेव्यतां मुक्तये ॥ ७॥

avyaktaṃ paramaṃ nirākṛti hare rūpaṃ vacaścetasoḥdūraṃ kevalacitprakāśamatulaṃ jñātvā śruteḥ śekhare |vyaktaṃ vistṛtapuṇḍarīkanayanaṃ vaṃśīninādapriyaṃvṛndāraṇyavinodavañcanaparaṃ saṃsevyatāṃ muktaye || 7||

आर्द्रान्तःकरणं गुणैर्भगवतस्त्यक्तान्यमार्गभ्रमंरोमाञ्चैर्विपुलैः समावृततनुं हर्षाश्रुपूर्णक्षणम् ।आनन्दोदयमोदमानमनिशं श्रीकृष्णनामामृतैःमुक्तिः सन्तनुते स्वयंवरविधिं दृष्ट्वा स्वयं वैष्णवम् ॥ ८॥

ārdrāntaḥkaraṇaṃ guṇairbhagavatastyaktānyamārgabhramaṃromāñcairvipulaiḥ samāvṛtatanuṃ harṣāśrupūrṇakṣaṇam |ānandodayamodamānamaniśaṃ śrīkṛṣṇanāmāmṛtaiḥmuktiḥ santanute svayaṃvaravidhiṃ dṛṣṭvā svayaṃ vaiṣṇavam || 8||

धिग्जिह्वां पिशुनस्य कृत्तमुसलीपुच्छोपमं विह्वलांदुस्तर्कोपलताडनैर्भगवतो भक्तेर्द्विषाणां मृषा ।कैवल्यागमकर्तरीं कलिपटीनिर्माणकाले तुरींमर्मोद्भेदनसूचिकां निजहतेः संसूचिकां सूचिकाम् ॥ ९॥

dhigjihvāṃ piśunasya kṛttamusalīpucchopamaṃ vihvalāṃdustarkopalatāḍanairbhagavato bhakterdviṣāṇāṃ mṛṣā |kaivalyāgamakartarīṃ kalipaṭīnirmāṇakāle turīṃmarmodbhedanasūcikāṃ nijahateḥ saṃsūcikāṃ sūcikām || 9||

भेदोऽयं याद नाम जीवपरयोः स्वाभाविको वर्ततेयद्वौपाधिक एव मूर्तिपदवीपर्यन्तमत्र ध्रुवः ।तत्रैवं सति सेव्यसेवकभिदा सिद्धा प्रसिद्धा श्रुतौनिष्कामो निजमुक्तये परमुपासीतेति वाक्यैः स्फुटम् ॥ १०॥

bhedo'yaṃ yāda nāma jīvaparayoḥ svābhāviko vartateyadvaupādhika eva mūrtipadavīparyantamatra dhruvaḥ |tatraivaṃ sati sevyasevakabhidā siddhā prasiddhā śrutauniṣkāmo nijamuktaye paramupāsīteti vākyaiḥ sphuṭam || 10||

एके षोडशषट्पदार्थविषयज्ञानं समाचक्षतेकमैवेति विचारयन्ति कतिचिद्योगं च केचिज्जगुः ।पुंसोऽथ प्रकृतेश्च जीवपरयोर्ज्ञानं परे मेनिरेसर्वं क्लृप्तमिदं गुणैर्भगवतो भक्तिः परं मुक्तये ॥ ११॥

eke ṣoḍaśaṣaṭpadārthaviṣayajñānaṃ samācakṣatekamaiveti vicārayanti katicidyogaṃ ca kecijjaguḥ |puṃso'tha prakṛteśca jīvaparayorjñānaṃ pare meniresarvaṃ klṛptamidaṃ guṇairbhagavato bhaktiḥ paraṃ muktaye || 11||

या काचित् परिकल्पिता खलकथा तामागप्यजातभ्रमाःपाकायातिभयङ्कराय विरसाकाराय लब्धाश्रमाः ।नाकाधीशपतेरपारपरमानन्दाप्तिमन्दाकिनींशाकास्वादपराः सुधामिव सुधा नेच्छन्ति भक्तिं बुधाः ॥ १२॥

yā kācit parikalpitā khalakathā tāmāgapyajātabhramāḥpākāyātibhayaṅkarāya virasākārāya labdhāśramāḥ |nākādhīśapaterapāraparamānandāptimandākinīṃśākāsvādaparāḥ sudhāmiva sudhā necchanti bhaktiṃ budhāḥ || 12||

कं कः सेवत इत्युदीरयति योऽभेदे स कङ्कः स्वयम् ।ब्रह्माहं विषमेऽत्र मे कृतशमे किं मे भवेदीश्वरःसेव्योऽसाविति संलपन्नुरुगलः सोऽयं खलश्छागलः ॥ १३॥

kaṃ kaḥ sevata ityudīrayati yo'bhede sa kaṅkaḥ svayam |brahmāhaṃ viṣame'tra me kṛtaśame kiṃ me bhavedīśvaraḥsevyo'sāviti saṃlapannurugalaḥ so'yaṃ khalaśchāgalaḥ || 13||

स्वाध्यायाध्ययने तथोपनिषदां जातेऽक्षराणां ग्रहेविज्ञाते श्रवणे च जीवपरयोरैक्ये विमुक्तेक्षणः ।श्रीकृष्णं भजमान एव बहुधा सङ्कीर्तनाद्यैः सदासत्यं ज्ञानमनन्तमेकमखिलं तद्ब्रह्म सम्पद्यते ॥ १४॥

svādhyāyādhyayane tathopaniṣadāṃ jāte'kṣarāṇāṃ grahevijñāte śravaṇe ca jīvaparayoraikye vimuktekṣaṇaḥ |śrīkṛṣṇaṃ bhajamāna eva bahudhā saṅkīrtanādyaiḥ sadāsatyaṃ jñānamanantamekamakhilaṃ tadbrahma sampadyate || 14||

एतैः षोडशभिः पदार्थनिचयैर्ज्ञार्तैर्विमुक्तिः कथंजल्पंस्तत्र फलं परस्य विजयः स्यात्तेन किं वा ततः ।ज्ञानं चेत परमेश्वरस्य तदिदं भक्त्यर्थमेवोचितंसिद्धान्तेष्विदमूचिरे स्फुटतरं प्रामाणिकास्तार्किकाः ॥ १५॥

etaiḥ ṣoḍaśabhiḥ padārthanicayairjñārtairvimuktiḥ kathaṃjalpaṃstatra phalaṃ parasya vijayaḥ syāttena kiṃ vā tataḥ |jñānaṃ ceta parameśvarasya tadidaṃ bhaktyarthamevocitaṃsiddhānteṣvidamūcire sphuṭataraṃ prāmāṇikāstārkikāḥ || 15||

द्रव्यादौ विदिते पदार्थनिवहे कैवल्यसिद्धिः कथंपाणिन्यादिविवेचनादिव सुखं ज्ञाता भवेत् प्रक्रिया ।शब्दस्याप्यनुमानभावभजनं बौद्धस्य पन्था न किंतस्मादीशमुपासितुं श्रुतमिदं द्रव्यादिचिन्ताफलम् ॥ १६॥

dravyādau vidite padārthanivahe kaivalyasiddhiḥ kathaṃpāṇinyādivivecanādiva sukhaṃ jñātā bhavet prakriyā |śabdasyāpyanumānabhāvabhajanaṃ bauddhasya panthā na kiṃtasmādīśamupāsituṃ śrutamidaṃ dravyādicintāphalam || 16||

ब्रूते षोडशषट्पदार्थकलनात् का वा विमुक्तिं श्रुतिःकिं वा संस्मरणं पुराणवचनं न्यायोऽपि कस्तादृशः ।तर्को वेदविचारणाय घटितेऽनुग्राहकः केवलंतस्यै तत्प्रतिपक्षता यदि तदा सिद्धा न किं बौद्धता ॥ १७॥

brūte ṣoḍaśaṣaṭpadārthakalanāt kā vā vimuktiṃ śrutiḥkiṃ vā saṃsmaraṇaṃ purāṇavacanaṃ nyāyo'pi kastādṛśaḥ |tarko vedavicāraṇāya ghaṭite'nugrāhakaḥ kevalaṃtasyai tatpratipakṣatā yadi tadā siddhā na kiṃ bauddhatā || 17||

भेदोऽयं घटकुम्भयोः समुचितं प्रत्यक्षतो गृह्यतेश्रुत्या केवलमेव जीवपरयोः कैवल्यमुद्भाव्यते ।भेदाभेदविवेचने प्रभवति प्रत्यक्षयोवास्पदेतस्यागोचरके कथं प्रसरतु भ्रान्तेऽपि तुल्योदयम् ॥ १८॥

bhedo'yaṃ ghaṭakumbhayoḥ samucitaṃ pratyakṣato gṛhyateśrutyā kevalameva jīvaparayoḥ kaivalyamudbhāvyate |bhedābhedavivecane prabhavati pratyakṣayovāspadetasyāgocarake kathaṃ prasaratu bhrānte'pi tulyodayam || 18||

भेदं लोकनितं वदिष्यति कथं पश्चादभेदश्रुतिःभीता लोकमितेर्भविध्यति पुनः स्वार्थीपचारे कथम् ।बाधं लौकिकमानतः कथमियं गच्छेदथापौरुषी ।यद्येषा पुरषोदिता स पुरुषः किं त्वादृशोऽन्यादृशः ॥ १९॥

bhedaṃ lokanitaṃ vadiṣyati kathaṃ paścādabhedaśrutiḥbhītā lokamiterbhavidhyati punaḥ svārthīpacāre katham |bādhaṃ laukikamānataḥ kathamiyaṃ gacchedathāpauruṣī |yadyeṣā puraṣoditā sa puruṣaḥ kiṃ tvādṛśo'nyādṛśaḥ || 19||

यस्मिन् सर्वमिदं विभाति निहितं यस्मात् पुनर्जायतेयस्मिन्नेव लयं प्रयाति सकलं कर्मापि यत्प्रीतये ।सर्वं कर्मफलं विमुक्तिपदवी यस्य प्रसादाद्भवेत्यच्छवासप्रतिमा श्रुतिः स भगवान् कैश्चित् कथं नेष्यते ॥ २०॥

yasmin sarvamidaṃ vibhāti nihitaṃ yasmāt punarjāyateyasminneva layaṃ prayāti sakalaṃ karmāpi yatprītaye |sarvaṃ karmaphalaṃ vimuktipadavī yasya prasādādbhavetyacchavāsapratimā śrutiḥ sa bhagavān kaiścit kathaṃ neṣyate || 20||

द्रोहं श्रीपरमेश्वरे विद्धते ये लौकिकैः कल्पनैःवेदान्तैरुपगीयमानचरिते न्यायैश्च संसविते ।ते व्यर्थं पशुमारणैकरसिकाः सन्मार्गसन्दूषकाःकन्थां कर्ममयीं निधाय निभृता मीमांसका राक्षसाः ॥ २१॥

drohaṃ śrīparameśvare viddhate ye laukikaiḥ kalpanaiḥvedāntairupagīyamānacarite nyāyaiśca saṃsavite |te vyarthaṃ paśumāraṇaikarasikāḥ sanmārgasandūṣakāḥkanthāṃ karmamayīṃ nidhāya nibhṛtā mīmāṃsakā rākṣasāḥ || 21||

कर्मैव प्रतिपाद्यतां स्वसमयैर्न्यायैः सहस्रैः स्फुटंतस्यानुष्ठितिसिद्धये क्रमवती व्याख्यायतां पद्धतिः ।जाने यूयमिहात्मनाशरसिका मीमांसका हिंसकाःयद्द्रोहात् परमेश्वरस्य भवतां स्वर्गोऽपवर्गो हतः ॥ २२॥

karmaiva pratipādyatāṃ svasamayairnyāyaiḥ sahasraiḥ sphuṭaṃtasyānuṣṭhitisiddhaye kramavatī vyākhyāyatāṃ paddhatiḥ |jāne yūyamihātmanāśarasikā mīmāṃsakā hiṃsakāḥyaddrohāt parameśvarasya bhavatāṃ svargo'pavargo hataḥ || 22||

मोहोऽयं कपिलस्य जैमिनिमुनेर्द्रोहोऽयमीशे परेतद्भुक्तिं कणभुक् तथाक्षचरणस्तर्केण चक्रे पराम् ।व्यासः कृष्णमतानुसारि कृतवान् सूत्रं निरस्तभ्रमःकृष्णोपासनया समाधिविभवः पातञ्जलेः प्रक्रमः ॥ २३॥

moho'yaṃ kapilasya jaiminimunerdroho'yamīśe paretadbhuktiṃ kaṇabhuk tathākṣacaraṇastarkeṇa cakre parām |vyāsaḥ kṛṣṇamatānusāri kṛtavān sūtraṃ nirastabhramaḥkṛṣṇopāsanayā samādhivibhavaḥ pātañjaleḥ prakramaḥ || 23||

स्वर्गो दुर्गतिमागतोऽक्षयमुखो मोक्षोऽपि विक्षोभितःस्वेच्छाकल्पनयानया रचनया वेदोऽपि विप्लावितः ।मोक्षार्थं मिलतां सुमुधामतिमतां साङ्खयेन सङ्कयावतांद्वेषार्थः परमेश्वरस्य नितरां लाभो महागौरवः ॥ २४॥

svargo durgatimāgato'kṣayamukho mokṣo'pi vikṣobhitaḥsvecchākalpanayānayā racanayā vedo'pi viplāvitaḥ |mokṣārthaṃ milatāṃ sumudhāmatimatāṃ sāṅkhayena saṅkayāvatāṃdveṣārthaḥ parameśvarasya nitarāṃ lābho mahāgauravaḥ || 24||

वेदानीश्वरसेवनव्यसनिनो मुक्त्वा तदेकव्रतान्विद्याभावनयाल्पया प्रकटयं तां पल्लवग्राहिणीम् ।नारत्येवेश्वर इत्युदीरयति यः सूत्रेण बद्धो गलेनाशायैव कृतोद्यमः स हि पशुः कालस्य नूनं बलिः ॥ २५॥

vedānīśvarasevanavyasanino muktvā tadekavratānvidyābhāvanayālpayā prakaṭayaṃ tāṃ pallavagrāhiṇīm |nāratyeveśvara ityudīrayati yaḥ sūtreṇa baddho galenāśāyaiva kṛtodyamaḥ sa hi paśuḥ kālasya nūnaṃ baliḥ || 25||

ईशद्रोहपरायणं मतभिदं नैवोज्ज्वलं कापिलंग्राह्यं जैमिनिकल्पितं भगवतो द्रोहादृते कर्मताम् ।नास्त्येवेश्वर इत्युदीरणपरो द्रोहं विषं दोन्धि गाम् ।तत् पीत्वा निपतत्यपारनिरये भूयो विनष्टस्मृतिः ॥ २६॥

īśadrohaparāyaṇaṃ matabhidaṃ naivojjvalaṃ kāpilaṃgrāhyaṃ jaiminikalpitaṃ bhagavato drohādṛte karmatām |nāstyeveśvara ityudīraṇaparo drohaṃ viṣaṃ dondhi gām |tat pītvā nipatatyapāraniraye bhūyo vinaṣṭasmṛtiḥ || 26||

न्याया यान्तु विदूरमेव भवतां भक्तौ कृतज्ञो यदामीमांसे बहिरास्व भक्तिवचने यद्यर्थवादाध्वनी ।वेदान्ताः सुतरां न दान्तहृदया भक्तेर्न शेषा यदाभक्त्यर्था यदि वो नमः समुचिते मार्गे सुखं स्थीयताम् ॥ २७॥

nyāyā yāntu vidūrameva bhavatāṃ bhaktau kṛtajño yadāmīmāṃse bahirāsva bhaktivacane yadyarthavādādhvanī |vedāntāḥ sutarāṃ na dāntahṛdayā bhakterna śeṣā yadābhaktyarthā yadi vo namaḥ samucite mārge sukhaṃ sthīyatām || 27||

भेदाक्रन्दनवावदूकरसनस्तर्केण तर्केण किंतत्तद्वेदकथाविमर्दकुहनासाङ्ख्येन साङ्खयेन किम् ।स्वान्ताश्रान्तनिरोधयोधकलनोद्योगेन योगेन किंभक्तिं भागवतीं श्रयन्तु सुधियः स्वर्गापवर्गप्रदाम् ॥ २८॥

bhedākrandanavāvadūkarasanastarkeṇa tarkeṇa kiṃtattadvedakathāvimardakuhanāsāṅkhyena sāṅkhayena kim |svāntāśrāntanirodhayodhakalanodyogena yogena kiṃbhaktiṃ bhāgavatīṃ śrayantu sudhiyaḥ svargāpavargapradām || 28||

यद्वेदाः समुदीरयन्ति बहुधा स्वेषां च तज्जन्यतांस्वेनैव प्रतिपादयन्ति नियतां तच्छेषतां कर्मणाम् ।एषामर्पणमेव यत्र नियतं मोक्षाय सञ्जायतेतस्याभावमुदीरयन् विजयते स स्यात् कथं वैदिकः ॥ २९॥

yadvedāḥ samudīrayanti bahudhā sveṣāṃ ca tajjanyatāṃsvenaiva pratipādayanti niyatāṃ taccheṣatāṃ karmaṇām |eṣāmarpaṇameva yatra niyataṃ mokṣāya sañjāyatetasyābhāvamudīrayan vijayate sa syāt kathaṃ vaidikaḥ || 29||

लब्ध्वा मानुषजन्म पूर्वसुकृतैः पुण्यां च मेधावितांतत्तज्जातिनिजाश्रमस्थितिमिमां श्रीवैष्णवैः सङ्कथाम ।शोच्या यूयममी भविष्यथ तदा ज्ञानं श्रिता दुर्लभंमुक्तम्मन्यतया यदा भगवतो भक्तिः परित्यज्यते ॥ ३०॥

labdhvā mānuṣajanma pūrvasukṛtaiḥ puṇyāṃ ca medhāvitāṃtattajjātinijāśramasthitimimāṃ śrīvaiṣṇavaiḥ saṅkathāma |śocyā yūyamamī bhaviṣyatha tadā jñānaṃ śritā durlabhaṃmuktammanyatayā yadā bhagavato bhaktiḥ parityajyate || 30||

यूयं तत्त्वविदः श्रुतिस्मृतिगिरां ज्ञानेन धौताशयाःमुक्त्यै भागवती परं भगवती भक्तिः समाश्रीयताम् ।संसाराम्बुधिपारमाप्तुमनसो धृत्वैव वो मज्जयन्धीराः कोऽपि दुराग्रहो हि भवतां ग्राहो भविष्यत्ययम् ॥ ३१॥

yūyaṃ tattvavidaḥ śrutismṛtigirāṃ jñānena dhautāśayāḥmuktyai bhāgavatī paraṃ bhagavatī bhaktiḥ samāśrīyatām |saṃsārāmbudhipāramāptumanaso dhṛtvaiva vo majjayandhīrāḥ ko'pi durāgraho hi bhavatāṃ grāho bhaviṣyatyayam || 31||

ज्ञानं स्त्यानमिदं कुरुध्वममलैः श्रीविष्णुभक्ते रसैःकर्माणि प्रतिकर्मनर्मसुभगं भक्त्या तनुध्वं हरेः ।योगं भोगसमाश्रितं भगवतो रूपैः श्रयध्वं सदाभक्तेः शेषतया विधाय सकलं धीराः समाध्वं सुखम् ॥ ३२॥

jñānaṃ styānamidaṃ kurudhvamamalaiḥ śrīviṣṇubhakte rasaiḥkarmāṇi pratikarmanarmasubhagaṃ bhaktyā tanudhvaṃ hareḥ |yogaṃ bhogasamāśritaṃ bhagavato rūpaiḥ śrayadhvaṃ sadābhakteḥ śeṣatayā vidhāya sakalaṃ dhīrāḥ samādhvaṃ sukham || 32||

योगो रोग इवेह दुर्लभतरः खेदाय सञ्जायतेज्ञानं ग्लानिमिदं प्रयाति नितरां यत्नेन सम्पादितम् ।मर्मच्छेदनमेव कर्म कलितं क्लेशाय सञ्जायतेविष्णोभक्तिरियं यदा न भवतां मुक्तिः प्रियम्भावुकी ॥ ३३॥

yogo roga iveha durlabhataraḥ khedāya sañjāyatejñānaṃ glānimidaṃ prayāti nitarāṃ yatnena sampāditam |marmacchedanameva karma kalitaṃ kleśāya sañjāyateviṣṇobhaktiriyaṃ yadā na bhavatāṃ muktiḥ priyambhāvukī || 33||

बेदान्ताध्ययनादतः प्रकृतता तस्योचिता वृत्ततातस्यानन्तरताथ शब्दघटिता तत्राधिकारीदृशः ।तेन ब्रह्मणि वेदमातृविदिते ज्ञातुं विशेषेण तत्कार्येच्छेत्यनुवक्ति वेदवचनं सूत्रं च वैयासिकम् ॥ ३४॥

bedāntādhyayanādataḥ prakṛtatā tasyocitā vṛttatātasyānantaratātha śabdaghaṭitā tatrādhikārīdṛśaḥ |tena brahmaṇi vedamātṛvidite jñātuṃ viśeṣeṇa tatkāryecchetyanuvakti vedavacanaṃ sūtraṃ ca vaiyāsikam || 34||

जन्माद्यस्य यतो भवेत् स भगवान् ब्रह्मेति वेदोदितंसूत्रेणानुकृतं ततोऽस्य जगतां निर्मातृता लक्षणम् ।तत्सामान्यविशेषतः श्रवणतो ज्ञात्वा विशुद्धाशयःतस्योपासनमाचरेदविरतं मुक्त्यै निरस्तेषणः ॥ ३५॥

janmādyasya yato bhavet sa bhagavān brahmeti vedoditaṃsūtreṇānukṛtaṃ tato'sya jagatāṃ nirmātṛtā lakṣaṇam |tatsāmānyaviśeṣataḥ śravaṇato jñātvā viśuddhāśayaḥtasyopāsanamācaredavirataṃ muktyai nirasteṣaṇaḥ || 35||

विश्वं विश्वकृता कृतं पुनरिदं तस्यैव माया स्फुटंसा तद्भक्तिविशेषतो यदि निवर्तेतेति वेदोदितम् ।उत्सूत्रः श्रुतिलक्षणेन रहितस्तत्कल्पनानिष्फलःशास्त्रारम्भसमर्थनाय विकलोऽध्यासः कथं वर्तते ॥ ३६॥

viśvaṃ viśvakṛtā kṛtaṃ punaridaṃ tasyaiva māyā sphuṭaṃsā tadbhaktiviśeṣato yadi nivarteteti vedoditam |utsūtraḥ śrutilakṣaṇena rahitastatkalpanāniṣphalaḥśāstrārambhasamarthanāya vikalo'dhyāsaḥ kathaṃ vartate || 36||

ईशाद्विश्वमितीरणं श्रुतिगिरां तेन प्रकारेण तत्ज्ञात्वोपासनमामनन्ति विदुषः कैवल्यसंसिद्धये ।अध्यस्तं परमेश्वरे जगदिदं नैतादृशो दृश्यतेवेदः कोऽपि वृथैव जल्पनमिदं कैश्चिद्बलात् कल्पितम् ॥ ३७॥

īśādviśvamitīraṇaṃ śrutigirāṃ tena prakāreṇa tatjñātvopāsanamāmananti viduṣaḥ kaivalyasaṃsiddhaye |adhyastaṃ parameśvare jagadidaṃ naitādṛśo dṛśyatevedaḥ ko'pi vṛthaiva jalpanamidaṃ kaiścidbalāt kalpitam || 37||

भ्रान्तिश्चेत् परमेश्वरस्य विहता सर्वज्ञता तद्गताजीवस्येति यदा स एव कथमन्योऽन्याश्रयाज्जीयताम् ।तत्रानादितया यदा परिहृतिर्जन्मान्तरीयं स्मरन्किं सर्वं कथमुल्लसेदनुभवो नैतादृशो विभ्रमः ॥ ३८॥

bhrāntiścet parameśvarasya vihatā sarvajñatā tadgatājīvasyeti yadā sa eva kathamanyo'nyāśrayājjīyatām |tatrānāditayā yadā parihṛtirjanmāntarīyaṃ smarankiṃ sarvaṃ kathamullasedanubhavo naitādṛśo vibhramaḥ || 38||

अज्ञाते यदि रङ्गसीसशकले जायेत रूप्यभ्रमःतस्याभावविनिश्चितेः स न भवेत् काधिष्ठितेतिता ।तज्ज्ञानं यदि पूर्वमिष्टममलब्रह्मात्मनाधिष्ठितेःसंसारभ्रम ईदृशः किमुदये कस्मात् पुनर्लीयताम् ॥ ३९॥

ajñāte yadi raṅgasīsaśakale jāyeta rūpyabhramaḥtasyābhāvaviniściteḥ sa na bhavet kādhiṣṭhitetitā |tajjñānaṃ yadi pūrvamiṣṭamamalabrahmātmanādhiṣṭhiteḥsaṃsārabhrama īdṛśaḥ kimudaye kasmāt punarlīyatām || 39||

यत्रेदं रजतं विभाति निहितं ज्ञातं पुरा किं ततोबाधे तब्द्यतिरेक एव रजतं नेदं भवेदित्यतः ।तत्तत्वप्रथनं निवर्तयति न भ्रान्तिं ततस्तेन किंन ज्ञानेन निवर्तयेत् क्षतरुजः शङ्खस्मृतेः पीतिमा ॥ ४०॥

yatredaṃ rajataṃ vibhāti nihitaṃ jñātaṃ purā kiṃ tatobādhe tabdyatireka eva rajataṃ nedaṃ bhavedityataḥ |tattatvaprathanaṃ nivartayati na bhrāntiṃ tatastena kiṃna jñānena nivartayet kṣatarujaḥ śaṅkhasmṛteḥ pītimā || 40||

अज्ञानाद्यदि जीवता कथमिदं सर्वेश्वरो जायतांजीवे चेन्नितरां परस्परहतं माया ततः श्रीहरेः ।झानाभावनिवर्तकं तत इदं ज्ञानं मतं ज्ञानिनांमायासन्तरणे परं भगवतो भक्तेः श्रुतौ श्रूयते ॥ ४१॥

ajñānādyadi jīvatā kathamidaṃ sarveśvaro jāyatāṃjīve cennitarāṃ parasparahataṃ māyā tataḥ śrīhareḥ |jhānābhāvanivartakaṃ tata idaṃ jñānaṃ mataṃ jñānināṃmāyāsantaraṇe paraṃ bhagavato bhakteḥ śrutau śrūyate || 41||

येयं नाश्रयमोहिनी परवशा कर्तुश्च माया हे सायासावाश्रयमोहिनी निगदिता विद्या न कर्तुर्वशा ।सा ज्ञानेन निवर्तते भगवती माया पुनर्वैष्णवीभक्त्यैवेह विलीयते भगवतो लीलाकृतेः श्रीपतेः ॥ ४२॥

yeyaṃ nāśrayamohinī paravaśā kartuśca māyā he sāyāsāvāśrayamohinī nigaditā vidyā na karturvaśā |sā jñānena nivartate bhagavatī māyā punarvaiṣṇavībhaktyaiveha vilīyate bhagavato līlākṛteḥ śrīpateḥ || 42||

स्वेनाध्यस्तमिदं जगद्भगवता स्वस्मिन् यदेतीयतेईशाजातमिदं समस्तमिति चेत् सूत्रं श्रुतिः श्रूयतेबुद्धेर्बन्धनमेव कैश्चिदुदिताध्यासे वृथा फक्किका ॥ ४३॥

svenādhyastamidaṃ jagadbhagavatā svasmin yadetīyateīśājātamidaṃ samastamiti cet sūtraṃ śrutiḥ śrūyatebuddherbandhanameva kaiściduditādhyāse vṛthā phakkikā || 43||

सर्वज्ञस्य कुतो भ्रमः कथमसौ जीवो नु भूयः स्मरेत्अध्यस्येदिह यद्भवेन विदितेऽध्यासः कथं जायताम् ।नैवाधिष्ठितिनिश्चयाद्विघटतेऽध्यासो यथा पीतिमाशङ्के रोगशमात् परं न खलु तज्ज्ञानं भवेन्निश्चितम् ॥ ४४॥

sarvajñasya kuto bhramaḥ kathamasau jīvo nu bhūyaḥ smaretadhyasyediha yadbhavena vidite'dhyāsaḥ kathaṃ jāyatām |naivādhiṣṭhitiniścayādvighaṭate'dhyāso yathā pītimāśaṅke rogaśamāt paraṃ na khalu tajjñānaṃ bhavenniścitam || 44||

अज्ञातेऽपि पुरेह शुक्तिशकले रूप्यानुभूतिस्मृतेःतत्ल्हातिभ्रमबाधनं च रजताभावप्रकाराद्भवेत् ।आरोप्यानुभवो यथा यदि तथाधिष्ठानसंवेदनंपूर्व ब्रह्म यदा मतं कथमसौ संसाररूपो भ्रमः ॥ ४५॥

ajñāte'pi pureha śuktiśakale rūpyānubhūtismṛteḥtatlhātibhramabādhanaṃ ca rajatābhāvaprakārādbhavet |āropyānubhavo yathā yadi tathādhiṣṭhānasaṃvedanaṃpūrva brahma yadā mataṃ kathamasau saṃsārarūpo bhramaḥ || 45||

तज्ज्ञानेन विना यदा कथमधिष्ठानं भ्रमो बोधयेत्बाधस्तत्र न हि प्रभुः स हि समारोप्यस्य विध्वंसकः ।नात्मा चेद्विदितः षडूर्मिरहितो देहाद्विभिन्नो विभुःनित्यं कः कुरुतां धनक्षयकरं दुःखाकरं कर्म तत् ॥ ४६॥

tajjñānena vinā yadā kathamadhiṣṭhānaṃ bhramo bodhayetbādhastatra na hi prabhuḥ sa hi samāropyasya vidhvaṃsakaḥ |nātmā cedviditaḥ ṣaḍūrmirahito dehādvibhinno vibhuḥnityaṃ kaḥ kurutāṃ dhanakṣayakaraṃ duḥkhākaraṃ karma tat || 46||

अज्ञात्वाक्षरमत्र यो हि यजते तस्याखिलं क्षीयतेश्रुत्यैवं प्रतिपादितं भगवता गीतासु तव्द्याकृतम् ।ज्ञानं मोचकमत्र बन्धकमिदं कर्मेति कैश्चिन्मतंतज्ज्ञाने भगवन्मते न घटते वैदैः सदा सम्मते ॥ ४७॥

ajñātvākṣaramatra yo hi yajate tasyākhilaṃ kṣīyateśrutyaivaṃ pratipāditaṃ bhagavatā gītāsu tavdyākṛtam |jñānaṃ mocakamatra bandhakamidaṃ karmeti kaiścinmataṃtajjñāne bhagavanmate na ghaṭate vaidaiḥ sadā sammate || 47||

बन्धार्थं फलमेव तत्परिहृतं कर्मैव भक्त्यात्मनाश्रीकृष्णर्पितमेककं विजयते संसारतो मुक्तये ।ज्ञानानन्तरमीरितं भगवतः संसेवनं भूरिभिःवाक्यैर्मुक्तिफलान्वितैः श्रुतफलं नैवार्थवादायते ॥ ४८॥

bandhārthaṃ phalameva tatparihṛtaṃ karmaiva bhaktyātmanāśrīkṛṣṇarpitamekakaṃ vijayate saṃsārato muktaye |jñānānantaramīritaṃ bhagavataḥ saṃsevanaṃ bhūribhiḥvākyairmuktiphalānvitaiḥ śrutaphalaṃ naivārthavādāyate || 48||

ज्ञानं पापविनाशनं यदि भवेत्तत्रापि मोक्षश्रुतिःसैषाङ्गेषु फलश्रुतिर्नयवशादत्रार्थवादायते ।ज्ञानञ्चेन्न विधीयते तव जना नैतत्प्रधानं भवेत्तस्याङ्ग किमिहास्तु यस्य भविता भाव्यश्रुतेर्वादता (?) ॥ ४९॥

jñānaṃ pāpavināśanaṃ yadi bhavettatrāpi mokṣaśrutiḥsaiṣāṅgeṣu phalaśrutirnayavaśādatrārthavādāyate |jñānañcenna vidhīyate tava janā naitatpradhānaṃ bhavettasyāṅga kimihāstu yasya bhavitā bhāvyaśrutervādatā (?) || 49||

भतिर्ज्ञानमपेक्ष्य साधयति ते द्वारं विमुक्तिं तदा (विमुक्तेः)तस्याः कारणता मतं श्रवणतस्तत्स्यादिति व्याहतम् ।ब्रह्माहं न हि मे भिदा भगवता काचिद्यथार्था श्रुतिःकैवल्यप्रतिपादिका भगवती किं त्वेकमभ्यर्थये ॥ ५०॥

bhatirjñānamapekṣya sādhayati te dvāraṃ vimuktiṃ tadā (vimukteḥ)tasyāḥ kāraṇatā mataṃ śravaṇatastatsyāditi vyāhatam |brahmāhaṃ na hi me bhidā bhagavatā kācidyathārthā śrutiḥkaivalyapratipādikā bhagavatī kiṃ tvekamabhyarthaye || 50||

यावत्कालभुपाधिरेष कलितो देहात्मना दृश्यतेतावत्कालमहं भजामि सततं भक्तप्रियं श्रीप्रियम् ।पीतं पङ्कजलोचनाक्षिपुटकैः पीतं दिलासाम्बरेरक्तं गोपनितम्बिनीकुचतटे रक्तं वरोल्लासने ॥ ५१॥

yāvatkālabhupādhireṣa kalito dehātmanā dṛśyatetāvatkālamahaṃ bhajāmi satataṃ bhaktapriyaṃ śrīpriyam |pītaṃ paṅkajalocanākṣipuṭakaiḥ pītaṃ dilāsāmbareraktaṃ gopanitambinīkucataṭe raktaṃ varollāsane || 51||

शुक्लं कोमलमन्दहासकुसुमे शुक्लं युगोपक्रमेकृष्णं चारुकलेवरे गुणवरे कृष्णं श्रिये संश्रये ।जातिः काचिदिहास्तु कश्चन विधिः प्राप्तस्तथैवाश्रमःतद्धर्मस्थितिपालनं फलपरित्यागेन कृष्णार्पणम् ॥ ५२॥

śuklaṃ komalamandahāsakusume śuklaṃ yugopakramekṛṣṇaṃ cārukalevare guṇavare kṛṣṇaṃ śriye saṃśraye |jātiḥ kācidihāstu kaścana vidhiḥ prāptastathaivāśramaḥtaddharmasthitipālanaṃ phalaparityāgena kṛṣṇārpaṇam || 52||

ज्ञानं तस्य निजाधिकारनियमैः सम्पाद्य लक्षीपतेःपादाम्भोरुहसेवनं हि तनुते लोकस्य निःश्रेयसम् ।सञ्जाते श्रवणे ततः समुदिते ज्ञाने परात्माश्रयेशुद्धेऽन्तःकरणे नरस्य सुकृते जात्याश्रमस्थे कृते ॥ ५३॥

jñānaṃ tasya nijādhikāraniyamaiḥ sampādya lakṣīpateḥpādāmbhoruhasevanaṃ hi tanute lokasya niḥśreyasam |sañjāte śravaṇe tataḥ samudite jñāne parātmāśrayeśuddhe'ntaḥkaraṇe narasya sukṛte jātyāśramasthe kṛte || 53||

कामे निर्गलिते मुकुन्दपदयोराविष्कृतायां रतौसाकारस्य हरेरुपासनमिदं सिद्धं श्रुतौ मुक्तये ।सत्यं ज्ञानमनन्तमेकमखिलं ब्रह्मामृतं निश्चितंसर्वात्मा परमेश्वरः स सकलं सन्निर्ममे मायया ॥ ५४॥

kāme nirgalite mukundapadayorāviṣkṛtāyāṃ ratausākārasya harerupāsanamidaṃ siddhaṃ śrutau muktaye |satyaṃ jñānamanantamekamakhilaṃ brahmāmṛtaṃ niścitaṃsarvātmā parameśvaraḥ sa sakalaṃ sannirmame māyayā || 54||

निर्माय स्वयमेव तत्र कृतवान् स्वस्य प्रवेशं प्रभुःतत्रोपाधिसमावृतस्य नियता भक्तिर्भवेदात्मनः ।ज्ञानासूत्रकृतस्तथोपनिषदां व्याख्याकृतः पण्डिताः (नानासूत्र)तत्राप्युत्तमबुद्धयो मतकृतः केचिद्विवादप्रियाः ॥ ५५॥

nirmāya svayameva tatra kṛtavān svasya praveśaṃ prabhuḥtatropādhisamāvṛtasya niyatā bhaktirbhavedātmanaḥ |jñānāsūtrakṛtastathopaniṣadāṃ vyākhyākṛtaḥ paṇḍitāḥ (nānāsūtra)tatrāpyuttamabuddhayo matakṛtaḥ kecidvivādapriyāḥ || 55||

श्रीकृष्णस्य कला भवन्तु न समास्तेनेति निर्धारितंतस्मात्तन्मतबाधनं कथमिदं तेषां मतेर्जायते ।अव्यक्तं समुपास्यमित्युपहतव्यक्तस्य सेवा श्रुतासर्वासूपनिषत्सु निश्चितमिदं कृष्णेन गीतामृतैः ॥ ५६॥

śrīkṛṣṇasya kalā bhavantu na samāsteneti nirdhāritaṃtasmāttanmatabādhanaṃ kathamidaṃ teṣāṃ materjāyate |avyaktaṃ samupāsyamityupahatavyaktasya sevā śrutāsarvāsūpaniṣatsu niścitamidaṃ kṛṣṇena gītāmṛtaiḥ || 56||

भक्तेर्मुक्तिरितीरितं भगवता सारूप्यचिन्तात्मिकास्पष्टे राजपथे सुखामृतरसे धीरा रमध्वं सुखम् ।हे धीराः किमिहोदितैर्बहुतरैश्चित्तस्य चिन्ताकरैःयुष्माभिः सकलं श्रुतिस्मृतिगतं व्याख्याशतं ज्ञायते ॥ ५७॥

bhaktermuktiritīritaṃ bhagavatā sārūpyacintātmikāspaṣṭe rājapathe sukhāmṛtarase dhīrā ramadhvaṃ sukham |he dhīrāḥ kimihoditairbahutaraiścittasya cintākaraiḥyuṣmābhiḥ sakalaṃ śrutismṛtigataṃ vyākhyāśataṃ jñāyate || 57||

शाने शास्त्रकृते कृतं मतिमतामर्थार्थमत्यादरैःसर्वं तत्परिमुच्यतां निजकृते कृष्णः परं सेव्यताम् ।वादैर्भक्तिरियं गतेति हृदयं भूयस्तरां वेपतेविद्वांसो विमलाशयाः प्रतिभयात् सर्वं स्वयं जानते ॥ ५८॥

śāne śāstrakṛte kṛtaṃ matimatāmarthārthamatyādaraiḥsarvaṃ tatparimucyatāṃ nijakṛte kṛṣṇaḥ paraṃ sevyatām |vādairbhaktiriyaṃ gateti hṛdayaṃ bhūyastarāṃ vepatevidvāṃso vimalāśayāḥ pratibhayāt sarvaṃ svayaṃ jānate || 58||

निति परमेश्वरेण बहुधा गीतासु सर्व मतंस्पष्टं भागवतं (भागवते) तथा निगदितं स्वर्गापवर्गप्रदम् ।एकं ब्रह्म यथार्थमेतदखिलं तब्द्याकृतं जृम्भतेसर्वे निर्जरनायकाश्च तदिमे सर्वं जगत्तन्मयम् ॥ ५९॥

niti parameśvareṇa bahudhā gītāsu sarva mataṃspaṣṭaṃ bhāgavataṃ (bhāgavate) tathā nigaditaṃ svargāpavargapradam |ekaṃ brahma yathārthametadakhilaṃ tabdyākṛtaṃ jṛmbhatesarve nirjaranāyakāśca tadime sarvaṃ jagattanmayam || 59||

सर्वा मूर्तिरियं स्फुटा भगवतो नारायणस्य प्रभोःचेतः केवलमीहते कलयितुं गोपाललीलं महः।? ? ?? ? ?॥????????????? ॥ ६०॥

sarvā mūrtiriyaṃ sphuṭā bhagavato nārāyaṇasya prabhoḥcetaḥ kevalamīhate kalayituṃ gopālalīlaṃ mahaḥ|? ? ?? ? ?||????????????? || 60||

मायासैर्बहुभिर्विवादविहितैः सिद्धान्तचिन्ताभवैःमायामव्यसनैरलं श्रुतिशिरस्तत्त्वं परं चिन्त्यताम् ।मायाविभ्रमदायिनी मरकतश्यामा मनोमोहिनीमाया काचन मानसे मिलतु मे मायूरपिञ्छप्रिया ॥ ६१॥

māyāsairbahubhirvivādavihitaiḥ siddhāntacintābhavaiḥmāyāmavyasanairalaṃ śrutiśirastattvaṃ paraṃ cintyatām |māyāvibhramadāyinī marakataśyāmā manomohinīmāyā kācana mānase milatu me māyūrapiñchapriyā || 61||

सेवा भक्तिरपि प्रपत्तिरपरा तत्संश्रितिः प्रह्वतातद्वत्तत्परता तदीयपरतोऽपास्ता शरण्या गतिः ।इत्येकार्थपदैः श्रुतिस्मृतिपुराणाद्यैः समुल्लासिता ।भूयाद्वो भवबन्धभेदनकरी भक्तिर्विभोर्भासुरा ॥ ६२॥

sevā bhaktirapi prapattiraparā tatsaṃśritiḥ prahvatātadvattatparatā tadīyaparato'pāstā śaraṇyā gatiḥ |ityekārthapadaiḥ śrutismṛtipurāṇādyaiḥ samullāsitā |bhūyādvo bhavabandhabhedanakarī bhaktirvibhorbhāsurā || 62||

यो ध्यातो विमलेन्द्रनीलरुचिरः कृष्णेति सङ्कीर्तितःसद्यः क्लेशचयं निहत्य वितरत्यानन्दबोधोदयम् ।हे धीरा बहुशास्त्रतत्त्वकलनासंशुद्धबुद्धाशयाःश्रीकृष्णे विलसत्युदारमहिमाम्भोधौ कथं खिद्यते ॥ ६३॥

yo dhyāto vimalendranīlaruciraḥ kṛṣṇeti saṅkīrtitaḥsadyaḥ kleśacayaṃ nihatya vitaratyānandabodhodayam |he dhīrā bahuśāstratattvakalanāsaṃśuddhabuddhāśayāḥśrīkṛṣṇe vilasatyudāramahimāmbhodhau kathaṃ khidyate || 63||

तल्लीलाश्रवणं शुभेन मनसा तन्नामसङ्कीर्तनंतन्मूर्तिस्मरणं च तत्प्रतिकृतेः पादाम्बुजोपासनम् ।तत्पूजा विविधा नमस्कृतिनुतिस्तस्मिंश्च तद्रासतातत्सख्यात्मनिवेदनेन विविधा भक्तिः श्रुता वैष्णवी ॥ ६४॥

tallīlāśravaṇaṃ śubhena manasā tannāmasaṅkīrtanaṃtanmūrtismaraṇaṃ ca tatpratikṛteḥ pādāmbujopāsanam |tatpūjā vividhā namaskṛtinutistasmiṃśca tadrāsatātatsakhyātmanivedanena vividhā bhaktiḥ śrutā vaiṣṇavī || 64||

एषा षोडशधेति केऽपि नवधा केचित्तथैवाष्टधाप्राहुः केऽपि तथैकधेति मुनयो यस्मिन्न कश्चिद्ग्रहः ।एकाग्रेण तदाश्रितेन मनसा तिष्ठन् मुहुवैष्णवःसर्वं युक्तमिदं करोति पिबतस्तृप्तिः सुधायां कथम् ॥ ६५॥

eṣā ṣoḍaśadheti ke'pi navadhā kecittathaivāṣṭadhāprāhuḥ ke'pi tathaikadheti munayo yasminna kaścidgrahaḥ |ekāgreṇa tadāśritena manasā tiṣṭhan muhuvaiṣṇavaḥsarvaṃ yuktamidaṃ karoti pibatastṛptiḥ sudhāyāṃ katham || 65||

पीतं कर्णपुटेन यादवपतेश्चित्रं चरित्रामृतंगीतं वैणिकशेखरेण मुनिना मत्या (भक्त्या) महत्या मुहुः ।नीतं भावनयानुरागघनया स्वस्यान्तरं सान्तरंपीतं दुर्लभसौरभोज्ज्वलरसं तापत्रयोन्मूलनम् ॥ ६६॥

pītaṃ karṇapuṭena yādavapateścitraṃ caritrāmṛtaṃgītaṃ vaiṇikaśekhareṇa muninā matyā (bhaktyā) mahatyā muhuḥ |nītaṃ bhāvanayānurāgaghanayā svasyāntaraṃ sāntaraṃpītaṃ durlabhasaurabhojjvalarasaṃ tāpatrayonmūlanam || 66||

स्वादु स्वादुरसायनं श्रवणयोः सन्तर्पणं चेतसःकामायासपिपासुतोपशमनं निर्वाणमाशाक्षुधाम् ।आलानं भ्रमतो मदेन बहुशः सङ्कल्पदुर्दन्तिनःसंसारज्वरनाशनं भगवतो वार्तामृतं पीयाताम् ॥ ६५॥

svādu svādurasāyanaṃ śravaṇayoḥ santarpaṇaṃ cetasaḥkāmāyāsapipāsutopaśamanaṃ nirvāṇamāśākṣudhām |ālānaṃ bhramato madena bahuśaḥ saṅkalpadurdantinaḥsaṃsārajvaranāśanaṃ bhagavato vārtāmṛtaṃ pīyātām || 65||

केशिक्लेशन कंससूदन कृपाम्भोधे कलानां निधेक्रीडाकोल कलापचूड कमलाकान्त कमकीडन ।कल्किन् केशव केशय क्रतुपते कञ्जाक्ष कम्बुनियक्रोधाधीश्वर कालकाल कलये कल्याणदां ते कथाम् ॥ ६८॥

keśikleśana kaṃsasūdana kṛpāmbhodhe kalānāṃ nidhekrīḍākola kalāpacūḍa kamalākānta kamakīḍana |kalkin keśava keśaya kratupate kañjākṣa kambuniyakrodhādhīśvara kālakāla kalaye kalyāṇadāṃ te kathām || 68||

विस्फोटप्रतिमे दृशौ भगवतो रूपावलोकं विनाहस्तौ तत्परिचर्यया विरहितौ दुर्दग्धदर्वीसमौ ।तन्नामामृतपानरङ्गरहिता जिह्वा जलव्यालिकापुच्छं वृश्चिकजं मनो हरिकथाहीनं नृणामान्तरम् ॥ ६९॥

visphoṭapratime dṛśau bhagavato rūpāvalokaṃ vināhastau tatparicaryayā virahitau durdagdhadarvīsamau |tannāmāmṛtapānaraṅgarahitā jihvā jalavyālikāpucchaṃ vṛścikajaṃ mano harikathāhīnaṃ nṛṇāmāntaram || 69||

नेत्रे प्रेरय मे तवाकृतिकृते कौँ कथाकर्णनेघ्राणं पूजितमाल्यगन्धकलने पादाम्बुशैत्ये त्वचम् ।नैवेद्यान्नरसायनं रसयितुं जिह्वां मनः सन्ततंलीलाकल्पितरूपचिन्तनविधौ भक्तप्रिय श्रीपते ॥ ७०॥

netre preraya me tavākṛtikṛte kaum̐ kathākarṇaneghrāṇaṃ pūjitamālyagandhakalane pādāmbuśaitye tvacam |naivedyānnarasāyanaṃ rasayituṃ jihvāṃ manaḥ santataṃlīlākalpitarūpacintanavidhau bhaktapriya śrīpate || 70||

सख्यं श्रीपुरुषोत्तमेन कलयेत् को वा जनः प्राकृतःतस्याभिन्नतया परप्रियतया किञ्जैतदुज्जृम्भते ।प्रेमानन्दविशृङ्खलस्य मनसः किं किं न सम्भाव्यतेसत्यं तस्य परेशितुर्निरवधि प्रेमास्पदं तत्पदम् ॥ ७१॥

sakhyaṃ śrīpuruṣottamena kalayet ko vā janaḥ prākṛtaḥtasyābhinnatayā parapriyatayā kiñjaitadujjṛmbhate |premānandaviśṛṅkhalasya manasaḥ kiṃ kiṃ na sambhāvyatesatyaṃ tasya pareśiturniravadhi premāspadaṃ tatpadam || 71||

इष्टं दत्तमिदं हुतं निशमितं दत्तं च तप्तं च यत्क्षेत्रापत्यकलत्रमित्रभवनोद्यानानि यद्यत् प्रियम् ।तत्सर्वं विनिवेदये भगवते कृष्णाय हृष्टात्मनाप्रारब्धोपहृतं वपुः परमुपासार्थं परस्याश्रयन् ॥ ७२॥

iṣṭaṃ dattamidaṃ hutaṃ niśamitaṃ dattaṃ ca taptaṃ ca yatkṣetrāpatyakalatramitrabhavanodyānāni yadyat priyam |tatsarvaṃ vinivedaye bhagavate kṛṣṇāya hṛṣṭātmanāprārabdhopahṛtaṃ vapuḥ paramupāsārthaṃ parasyāśrayan || 72||

श्रीकृष्णाच्युत देव राम नृहरे जिष्णो हरे श्रीपतेविष्णो माधव केशवेश्वर विभो विश्वेश वाणीपते ।गोपालाव्यय गोप यादवपते गोविन्द गोपीपतेनामैकावलिका गले मिलतु मे मोक्षाय लक्ष्मीपतेः ॥ ७३॥

śrīkṛṣṇācyuta deva rāma nṛhare jiṣṇo hare śrīpateviṣṇo mādhava keśaveśvara vibho viśveśa vāṇīpate |gopālāvyaya gopa yādavapate govinda gopīpatenāmaikāvalikā gale milatu me mokṣāya lakṣmīpateḥ || 73||

मल्लीकोरकमुग्धमाल्यमहिता मन्दारमूलश्रिताःमाकन्दाञ्चितमाधवीमधुझरीमेदस्विमन्दस्मिताः ।मन्दान्दोलनमोदमानमुरलीमाधुर्यमाद्यज्जनाःमोदन्तां मम मानसे मधुपतेर्मुक्तिप्रदा मूर्तयः ॥ ७४॥

mallīkorakamugdhamālyamahitā mandāramūlaśritāḥmākandāñcitamādhavīmadhujharīmedasvimandasmitāḥ |mandāndolanamodamānamuralīmādhuryamādyajjanāḥmodantāṃ mama mānase madhupatermuktipradā mūrtayaḥ || 74||

मन्दोदश्चितहासमुन्नतमुखं माकन्दमूलस्थितंमारोन्मादकरं मनोरमगुणं नायूरबर्हाञ्चितम् ।मन्द्रापूरितवंशिकामुखरितं मालासमालालितंमायामानववित्रहं मुररिपुं मोक्षाय मन्यामहे ॥ ७५॥

mandodaścitahāsamunnatamukhaṃ mākandamūlasthitaṃmāronmādakaraṃ manoramaguṇaṃ nāyūrabarhāñcitam |mandrāpūritavaṃśikāmukharitaṃ mālāsamālālitaṃmāyāmānavavitrahaṃ muraripuṃ mokṣāya manyāmahe || 75||

केकारावकरम्बिते कुतुकितां कुञ्जे कनरकेतकेक्रीडाक्लृप्तकदम्बकोरककुलालङ्कारकल्लोलिनीम् ।काशत्कल्पितकाञ्चनारकुसुमां कार्तस्वराभास्वरांकैवल्याक्रमकौतुकाय करुणाकादम्बिनीं कामये ॥ ७६॥

kekārāvakarambite kutukitāṃ kuñje kanaraketakekrīḍāklṛptakadambakorakakulālaṅkārakallolinīm |kāśatkalpitakāñcanārakusumāṃ kārtasvarābhāsvarāṃkaivalyākramakautukāya karuṇākādambinīṃ kāmaye || 76||

माकन्दस्य मनोरमस्य महिते मूले मिलन्तं मुदामारोदश्चितमन्दहासमुखरं मल्लीस्रजा मण्डितम् ।मुग्धं मौरलिकं मरालगमनामुक्तावलीमध्यगंमायामाणवकं महोदयमहो मान्यं महो मन्महे ॥ ७७॥

mākandasya manoramasya mahite mūle milantaṃ mudāmārodaścitamandahāsamukharaṃ mallīsrajā maṇḍitam |mugdhaṃ mauralikaṃ marālagamanāmuktāvalīmadhyagaṃmāyāmāṇavakaṃ mahodayamaho mānyaṃ maho manmahe || 77||

वेदान्तैर्बहुधोदितं बुधगणैवृन्दारकैर्वन्दितंवृन्देन स्फुरितं गवां विदधतं बाल्योचितां विक्रियाम् ।विश्वस्तं व्रजयौवतस्य विलसद्वक्रालकं बालकंविद्मो वैणविकं विलासविवशं वृन्दावने वञ्चकम् ॥ ७८॥

vedāntairbahudhoditaṃ budhagaṇaivṛndārakairvanditaṃvṛndena sphuritaṃ gavāṃ vidadhataṃ bālyocitāṃ vikriyām |viśvastaṃ vrajayauvatasya vilasadvakrālakaṃ bālakaṃvidmo vaiṇavikaṃ vilāsavivaśaṃ vṛndāvane vañcakam || 78||

चातुर्यागमदेवता परिचिता चर्यावती चामरैःचाम्पेयस्तबकावतंससुभगा चर्यावती चम्पकैः ।चन्द्राकारविशोभमानवदना चूडावती चन्द्रकैःचर्चा काचन चेतसि स्फुरतु मे चर्चावती चन्दनैः ॥ ७९॥

cāturyāgamadevatā paricitā caryāvatī cāmaraiḥcāmpeyastabakāvataṃsasubhagā caryāvatī campakaiḥ |candrākāraviśobhamānavadanā cūḍāvatī candrakaiḥcarcā kācana cetasi sphuratu me carcāvatī candanaiḥ || 79||

चूडाचुम्बितचारुचन्द्रकचयं चामीकराभास्वरंचञ्चच्चन्दनसौरभं चटुतरं चातुर्यचर्चाचणम् ।चारीरञ्जितचाल्यमानचरणं चाम्पेयमालाधरंचेतश्चिन्तय चञ्चलापरिवृतं चर्चासु चन्द्राननम् ॥ ८०॥

cūḍācumbitacārucandrakacayaṃ cāmīkarābhāsvaraṃcañcaccandanasaurabhaṃ caṭutaraṃ cāturyacarcācaṇam |cārīrañjitacālyamānacaraṇaṃ cāmpeyamālādharaṃcetaścintaya cañcalāparivṛtaṃ carcāsu candrānanam || 80||

नित्योत्सारितभेदवेदशिरसां नीलोत्पलस्थासकं (स्थासकपदवासः)गोपीनां मृगनाभिलेपरचनावक्षोजकुम्भान्तरे ।भक्तानां परितापशान्तिविधये कल्याणकादम्बिनीजन्मारम्भफलं दृशां च जयतात् काचित् कला कैशवी ॥ ८१॥

nityotsāritabhedavedaśirasāṃ nīlotpalasthāsakaṃ (sthāsakapadavāsaḥ)gopīnāṃ mṛganābhileparacanāvakṣojakumbhāntare |bhaktānāṃ paritāpaśāntividhaye kalyāṇakādambinījanmārambhaphalaṃ dṛśāṃ ca jayatāt kācit kalā kaiśavī || 81||

नानारङ्गवशो निरञ्जनरसो निःश्रेयसोद्भावनोनेत्रानन्दकरो नवोदयवरो नीलोत्पलश्रीधरः ।नादास्वादपरो नवीनमदनो नन्दात्मजो नायकोनित्यं नोऽस्तु निरन्तरं नयनयोर्नित्यप्रियो नीलिमा ॥ ८२॥

nānāraṅgavaśo nirañjanaraso niḥśreyasodbhāvanonetrānandakaro navodayavaro nīlotpalaśrīdharaḥ |nādāsvādaparo navīnamadano nandātmajo nāyakonityaṃ no'stu nirantaraṃ nayanayornityapriyo nīlimā || 82||

कालिन्दीकमनीयकूलमिलितं कस्तूरिकाकन्दलंकन्दर्पोदयकार्मणैकवदनं कर्पूरकुन्दस्मितम् ।कृष्णाचुम्बिकदम्बकुब्जकुहरे केलिक्रियाकोमलं (कुञ्जकुहरे)कृष्णाख्यं कलये कदा नु कलये कौतूहलं केवलम् ॥ ८३॥

kālindīkamanīyakūlamilitaṃ kastūrikākandalaṃkandarpodayakārmaṇaikavadanaṃ karpūrakundasmitam |kṛṣṇācumbikadambakubjakuhare kelikriyākomalaṃ (kuñjakuhare)kṛṣṇākhyaṃ kalaye kadā nu kalaye kautūhalaṃ kevalam || 83||

रासोल्लासरसायने च रसिकं रामाभिराराधितंराकाचन्द्रसमाननं रतिकरं राजीवराजेक्षणम् ।रक्तिमस्तुतरङ्गरागरचनं रक्तोल्लसत्कुण्डलंरक्ताशोकतरोरधो रसमयं राधासखं राधये ॥ ८४॥

rāsollāsarasāyane ca rasikaṃ rāmābhirārādhitaṃrākācandrasamānanaṃ ratikaraṃ rājīvarājekṣaṇam |raktimastutaraṅgarāgaracanaṃ raktollasatkuṇḍalaṃraktāśokataroradho rasamayaṃ rādhāsakhaṃ rādhaye || 84||

गत्वा श्रीहरिमन्दिरं भगवतो रूपं विलोक्याद्भुतंप्रक्षाल्यास्य भवादिवन्धचरणं गङ्गादितीर्थाम्बुभिः ।मालाभूषणगन्धपीतवसनैर्नोपहारक्रमैःधन्या एव दिवानिशं भगवतः सेवासुखं तन्वते ॥ ८५॥

gatvā śrīharimandiraṃ bhagavato rūpaṃ vilokyādbhutaṃprakṣālyāsya bhavādivandhacaraṇaṃ gaṅgāditīrthāmbubhiḥ |mālābhūṣaṇagandhapītavasanairnopahārakramaiḥdhanyā eva divāniśaṃ bhagavataḥ sevāsukhaṃ tanvate || 85||

सर्वव्यापिकदम्बमूलमिलितं लोकत्रयीपालकंगोपालं परिपूर्णसंविदमहो गोपीजनैर्वञ्जितम् ।इन्द्रादीप्सितदायकं ब्रजवधूसन्तोषयाच्यापरंकौमारोपचितं पुराणपुरुषं ब्रह्म प्रपद्ये परम् ॥ ८६॥

sarvavyāpikadambamūlamilitaṃ lokatrayīpālakaṃgopālaṃ paripūrṇasaṃvidamaho gopījanairvañjitam |indrādīpsitadāyakaṃ brajavadhūsantoṣayācyāparaṃkaumāropacitaṃ purāṇapuruṣaṃ brahma prapadye param || 86||

राधाकिङ्करमीश्वरं त्रिजगतां सर्वज्ञमज्ञं बजेचिन्तारत्नविराजमानचरणं मुक्ताविभूषाञ्जितम् ।पीयूषास्पदलालसं विरचितस्तेयं पुनर्गोरसेसंसेवे महिमानमद्भुतगुणं नानागुणं निर्गुणम् ॥ ८७॥

rādhākiṅkaramīśvaraṃ trijagatāṃ sarvajñamajñaṃ bajecintāratnavirājamānacaraṇaṃ muktāvibhūṣāñjitam |pīyūṣāspadalālasaṃ viracitasteyaṃ punargorasesaṃseve mahimānamadbhutaguṇaṃ nānāguṇaṃ nirguṇam || 87||

कर्पू रैः कुसुमैमनोज्ञसुषमैर्धूपैः प्रदीपोत्तमैःसूपैः स्वादुरसैनर्वोदितघृतानूपैरपूपैः सदा ।पूजा श्रीपुरुषोत्तमस्य विभवो यद्यस्ति विस्तार्यताम् ।नो चेदस्ति जलं फलं वनभवं देव्यास्तुलस्या दलम् ॥ ८८॥

karpū raiḥ kusumaimanojñasuṣamairdhūpaiḥ pradīpottamaiḥsūpaiḥ svādurasainarvoditaghṛtānūpairapūpaiḥ sadā |pūjā śrīpuruṣottamasya vibhavo yadyasti vistāryatām |no cedasti jalaṃ phalaṃ vanabhavaṃ devyāstulasyā dalam || 88||

चञ्चच्चम्पकसारसारसदलं नीलोत्पलपोल्लसन्मल्लीकेसरनागकेसरलसत्पुन्नागभाजा स्रजा ।मूर्तिः श्रीमधुसूदनस्य महिता सुस्थैर्गृहस्थैर्यथावन्यैः काशकुशै रसादपचितैर्दुःस्थैर्दनस्थैस्तथा ॥ ८९॥

cañcaccampakasārasārasadalaṃ nīlotpalapollasanmallīkesaranāgakesaralasatpunnāgabhājā srajā |mūrtiḥ śrīmadhusūdanasya mahitā susthairgṛhasthairyathāvanyaiḥ kāśakuśai rasādapacitairduḥsthairdanasthaistathā || 89||

उत्तालैः कलकाहलीकलकलैर्मूर्च्छन्मृदङ्गारवैःघण्टागोङ्कृति घोषणैर्बहुतरैर्भेरीरवाडम्बरैः । (घण्टौघैः कृत)गानैरुत्तमधातुमातुरचनैः संशुद्धगानैर्धनैःसाटोपैर्नटनैर्दनैर्मनोज्ञघटनैः पद्मापतिं प्रीणये ॥ ९०॥

uttālaiḥ kalakāhalīkalakalairmūrcchanmṛdaṅgāravaiḥghaṇṭāgoṅkṛti ghoṣaṇairbahutarairbherīravāḍambaraiḥ | (ghaṇṭaughaiḥ kṛta)gānairuttamadhātumāturacanaiḥ saṃśuddhagānairdhanaiḥsāṭopairnaṭanairdanairmanojñaghaṭanaiḥ padmāpatiṃ prīṇaye || 90||

गानैर्वैणिकमाधुरीसममिलत्तानैः समानैः शुभैःवाद्यैः श्रोत्ररसायनीयमहसामाद्यैः सतोद्यैस्ततैः (ततातोद्यकैः) ।नृत्ये रम्यरसानुरूपघटनाकृत्यैः स्वभृत्यैः कृतैःनव्यैः स्तोत्रपदैर्वचोमय गवीगव्यैः सुभव्यैर्यजेत् ॥ ९१॥ (गवीगव्यं गोक्षीरम्)

gānairvaiṇikamādhurīsamamilattānaiḥ samānaiḥ śubhaiḥvādyaiḥ śrotrarasāyanīyamahasāmādyaiḥ satodyaistataiḥ (tatātodyakaiḥ) |nṛtye ramyarasānurūpaghaṭanākṛtyaiḥ svabhṛtyaiḥ kṛtaiḥnavyaiḥ stotrapadairvacomaya gavīgavyaiḥ subhavyairyajet || 91|| (gavīgavyaṃ gokṣīram)

कस्तूरीसुरभीकृतैर्जलकणासिक्तैसस्तुलस्या दलैःपन्नीरागुरुसारचन्द्रकणिकासम्मेलितैश्चन्दनैः ।क्लृप्तोपाहृति पूजयन् यदुपतिं देवासुरैः पूजितेतस्मिन्नेव महोदये स्वसमये तेजोमये युज्यते ॥ ९२॥

kastūrīsurabhīkṛtairjalakaṇāsiktaisastulasyā dalaiḥpannīrāgurusāracandrakaṇikāsammelitaiścandanaiḥ |klṛptopāhṛti pūjayan yadupatiṃ devāsuraiḥ pūjitetasminneva mahodaye svasamaye tejomaye yujyate || 92||

उत्फुल्लैः कुसुमैमनोज्ञसुषमै रत्नोपमैः सद्रुमैःकर्पूरारचनैरशेषमनसामानन्दनैश्चन्दनैः ।नानाकारनिवेदनै रसघनैः पीयूषकल्पैर्नवैःयेऽत्रार्चन्ति रमापतिं सविभवास्तेषां भवोऽसम्भवः ॥ ९३॥

utphullaiḥ kusumaimanojñasuṣamai ratnopamaiḥ sadrumaiḥkarpūrāracanairaśeṣamanasāmānandanaiścandanaiḥ |nānākāranivedanai rasaghanaiḥ pīyūṣakalpairnavaiḥye'trārcanti ramāpatiṃ savibhavāsteṣāṃ bhavo'sambhavaḥ || 93||

एषा षोडशिभिस्तथैव दशभिस्तद्वत् पुनः पञ्चभिःपूजा श्रीपुरुषोत्तमस्य रचिता येनोपचारैः क्रमात् ।तस्मिन्नेव तनोति मुक्ति महिला कामेन रागोदयंतस्यायुः कृतकृत्यभावमयते तस्यैव जन्मोज्ज्वलम् ॥ ९४॥

eṣā ṣoḍaśibhistathaiva daśabhistadvat punaḥ pañcabhiḥpūjā śrīpuruṣottamasya racitā yenopacāraiḥ kramāt |tasminneva tanoti mukti mahilā kāmena rāgodayaṃtasyāyuḥ kṛtakṛtyabhāvamayate tasyaiva janmojjvalam || 94||

पारावारशयं परावरमयं पारायणं पापिनांपुण्यप्रच्युतिपूरकं प्रभुवरं पार्थप्रियं पूर्वजम् ।पुष्पामोदपरिष्कृतं पुलकितं पारिप्लवं पावनंप्रत्युप्तं प्रमदाशतैः प्रमुदितं प्राणाधिकं पूजये ॥ ९५॥

pārāvāraśayaṃ parāvaramayaṃ pārāyaṇaṃ pāpināṃpuṇyapracyutipūrakaṃ prabhuvaraṃ pārthapriyaṃ pūrvajam |puṣpāmodapariṣkṛtaṃ pulakitaṃ pāriplavaṃ pāvanaṃpratyuptaṃ pramadāśataiḥ pramuditaṃ prāṇādhikaṃ pūjaye || 95||

रोमाञ्जैः समुदञ्चितैश्चुलुकितं बिभ्रद्वपुः सुन्दरंनेत्रे हर्षजलोज्ज्वले विकसितस्मेरारविन्दश्रिणी ।चेतः प्रेमपरिप्लुतं भगवतो लीलाप्रवीणैर्गुणैःयः स्तौति प्रतिवासरं मुरहरं मुक्त्यै स शक्तः परम् ॥ ९६॥

romāñjaiḥ samudañcitaiśculukitaṃ bibhradvapuḥ sundaraṃnetre harṣajalojjvale vikasitasmerāravindaśriṇī |cetaḥ premapariplutaṃ bhagavato līlāpravīṇairguṇaiḥyaḥ stauti prativāsaraṃ muraharaṃ muktyai sa śaktaḥ param || 96||

संसारज्वरचन्दनैः सुमनसामानन्दनैर्वन्दनैःआनन्दादति नन्दनन्दनममुं वन्देतयस्सुन्दरैः ।तद् वृन्दारकवन्दितं पदमिदं धिक्कृत्य पौरन्दरंविन्दत्यव्ययसंविदं स परमानन्दाद्वितीयं महः ॥ ९७॥

saṃsārajvaracandanaiḥ sumanasāmānandanairvandanaiḥānandādati nandanandanamamuṃ vandetayassundaraiḥ |tad vṛndārakavanditaṃ padamidaṃ dhikkṛtya paurandaraṃvindatyavyayasaṃvidaṃ sa paramānandādvitīyaṃ mahaḥ || 97||

योगी तं तनुते पुरो मुररिपोर्नामामृतैरायतैःयोगीन्द्रः श्रुतिशासने सुषमतो मोहोल्लसन्मानसः ।भोगीशस्फुटतल्पकल्पनममुं सेवेत यः केशवंभोगीशः स पुमान् स एव चतुरो भुक्तेश्च मुक्तेः क्षमः ॥ ९८॥

yogī taṃ tanute puro muraripornāmāmṛtairāyataiḥyogīndraḥ śrutiśāsane suṣamato mohollasanmānasaḥ |bhogīśasphuṭatalpakalpanamamuṃ seveta yaḥ keśavaṃbhogīśaḥ sa pumān sa eva caturo bhukteśca mukteḥ kṣamaḥ || 98||

कालोल्लासिकदम्बकोरककुले कार्पूरिते केतकैःकेलीकुञ्जकुटीरके कलकलैः कल्लोलिते केकिनाम् ।क्लिष्टानां कमनीयकान्तिसुषमः कस्तूरिकाकोमलःकल्याणानि करोतु कौतुकमयः क्लृतोदयः कालिमा ॥ ९९॥

kālollāsikadambakorakakule kārpūrite ketakaiḥkelīkuñjakuṭīrake kalakalaiḥ kallolite kekinām |kliṣṭānāṃ kamanīyakāntisuṣamaḥ kastūrikākomalaḥkalyāṇāni karotu kautukamayaḥ klṛtodayaḥ kālimā || 99||

मौलौ नीलमणिच्छटा मृगदृशां नीलोत्पलं कर्णयोःचक्षुष्यञ्जनरञ्जनं कुचयुगे कस्तूरिकालेपनम् ।नीलं नेत्रदलं नितम्बफलके पादाम्बुजे षट्पदं (नेत्रम्जटा वस्त्राञ्चलं च)सर्वस्वं श्रुतिशेखरस्य कलये वृन्दावने व्याकृतम् ॥ १००॥

maulau nīlamaṇicchaṭā mṛgadṛśāṃ nīlotpalaṃ karṇayoḥcakṣuṣyañjanarañjanaṃ kucayuge kastūrikālepanam |nīlaṃ netradalaṃ nitambaphalake pādāmbuje ṣaṭpadaṃ (netramjaṭā vastrāñcalaṃ ca)sarvasvaṃ śrutiśekharasya kalaye vṛndāvane vyākṛtam || 100||

मुग्धेन्दीवरमालिकाविरचनं वृन्दावनक्ष्मारुहामामोदाय गवां नवाम्बुदसमं सारं तमालाङ्कुरम् ।माद्यन्मन्मथमानयौवनमदाघूर्णभ्रुवां सुभ्रुवामास्वाद्यं महये महो महदहो माधुर्यमूलायनम् ॥ १०१॥

mugdhendīvaramālikāviracanaṃ vṛndāvanakṣmāruhāmāmodāya gavāṃ navāmbudasamaṃ sāraṃ tamālāṅkuram |mādyanmanmathamānayauvanamadāghūrṇabhruvāṃ subhruvāmāsvādyaṃ mahaye maho mahadaho mādhuryamūlāyanam || 101||

दिक्पालावलिमौलिरञ्जितपदाम्भोजं त्रिलोकेश्वरंगोपस्त्रीजनवस्त्रमोषणकलापरीणपाटच्चरम् ।लक्ष्मीकल्पितदिव्यतल्पविलसत्पर्यङ्कपर्याकुलंकालिन्दीतटसैकतीयशयने स्वेच्छासुषुप्तं श्रये ॥ १०२॥

dikpālāvalimaulirañjitapadāmbhojaṃ trilokeśvaraṃgopastrījanavastramoṣaṇakalāparīṇapāṭaccaram |lakṣmīkalpitadivyatalpavilasatparyaṅkaparyākulaṃkālindītaṭasaikatīyaśayane svecchāsuṣuptaṃ śraye || 102||

यद्दण्डग्रहणं कषायवसनादानं शिरोमुण्डनंभक्तिं भागवतीं विना हतमतेः तत्केवलं दण्डनम् ।कृष्णाने यदि दण्डवन्निपतनं तद्यातनां दण्डयेत्यातायातकृतां भवेत् (भवे) परिभवे तत्सम्भवेन्मण्डनम् ॥ १०३॥

yaddaṇḍagrahaṇaṃ kaṣāyavasanādānaṃ śiromuṇḍanaṃbhaktiṃ bhāgavatīṃ vinā hatamateḥ tatkevalaṃ daṇḍanam |kṛṣṇāne yadi daṇḍavannipatanaṃ tadyātanāṃ daṇḍayetyātāyātakṛtāṃ bhavet (bhave) paribhave tatsambhavenmaṇḍanam || 103||

दण्डेनैकतरेण किं गुरुतरैर्दण्डैस्त्रिभिः किं कृतंदीर्घश्मश्रुभवैर्जटायतजटाभारैरपारैरलम् ।केशक्लेशनवेष एष भगवद्भक्तिं विना सज्जनाःश्रीनारायणमाश्रयध्वमिह वो मुक्तौ यदा कामना ॥ १०४॥

daṇḍenaikatareṇa kiṃ gurutarairdaṇḍaistribhiḥ kiṃ kṛtaṃdīrghaśmaśrubhavairjaṭāyatajaṭābhārairapārairalam |keśakleśanaveṣa eṣa bhagavadbhaktiṃ vinā sajjanāḥśrīnārāyaṇamāśrayadhvamiha vo muktau yadā kāmanā || 104||

नैवेद्यौदनभोजनं भगवतो निर्माल्यमाल्योत्तमैःभूषा तच्चरणाब्जकुङ्कुमकणैर्फालस्थलोद्धृलनम् ।तन्युक्ताम्बरडम्बरैरनुपमैरुष्णीषसंवेष्टनंभूयासुर्मम मुक्तये मुनिमताः सेवाभिषेकोत्सवाः ॥ १०५॥

naivedyaudanabhojanaṃ bhagavato nirmālyamālyottamaiḥbhūṣā taccaraṇābjakuṅkumakaṇairphālasthaloddhṛlanam |tanyuktāmbaraḍambarairanupamairuṣṇīṣasaṃveṣṭanaṃbhūyāsurmama muktaye munimatāḥ sevābhiṣekotsavāḥ || 105||

नैवेद्यं पुरुपोत्तमस्य सुरसं पीयूषसारोपमंसामोदैस्तुलसीदलैः परिचितं सर्वाधगर्वापहम् ।कर्परोत्करसौरभं शुभतरं चक्षुर्मनोरञ्जनंभुञ्जानो भवरञ्जनं कलयते विष्णोः पदं केवलम् ॥ १०६॥

naivedyaṃ purupottamasya surasaṃ pīyūṣasāropamaṃsāmodaistulasīdalaiḥ paricitaṃ sarvādhagarvāpaham |karparotkarasaurabhaṃ śubhataraṃ cakṣurmanorañjanaṃbhuñjāno bhavarañjanaṃ kalayate viṣṇoḥ padaṃ kevalam || 106||

दास्याय क्षणिकायुषां प्रभवते देवावलीसम्पदांनैराश्याय फलेषु दर्शितमहालोभेषु भोगेच्छया ।लास्याय प्रियसम्पदां विदधते विख्यातमाचार्यकंदास्याय स्पृहयामहे भगवतो मोक्षैकदीक्षागुरोः ॥ १०७॥

dāsyāya kṣaṇikāyuṣāṃ prabhavate devāvalīsampadāṃnairāśyāya phaleṣu darśitamahālobheṣu bhogecchayā |lāsyāya priyasampadāṃ vidadhate vikhyātamācāryakaṃdāsyāya spṛhayāmahe bhagavato mokṣaikadīkṣāguroḥ || 107||

नित्यं कर्मकरौ करौ शुचितरौ सेवाकथातत्परौपादौ सुन्दरमन्दिरागमसुसंवादौ सदार्द्रै कृतौ ।घ्राणं मौलिविमुक्तमुग्धतुलसीघ्राणे कृतप्रीणनेविद्वत्ता कविता विचित्रचरिते कृष्णस्य मे नन्दताम् ॥ १०८॥

nityaṃ karmakarau karau śucitarau sevākathātatparaupādau sundaramandirāgamasusaṃvādau sadārdrai kṛtau |ghrāṇaṃ maulivimuktamugdhatulasīghrāṇe kṛtaprīṇanevidvattā kavitā vicitracarite kṛṣṇasya me nandatām || 108||

जारत्वं गुरुतल्पदोषशमनं गोपीषु यस्य प्रभोःसद्यो ब्रह्मवधं धुनोति बहुधा यद्ब्रह्मरक्षोवधः ।स्त्रीभिः शीधुनिषेवणं गुरुसुधापानं क्षिणोति क्षणात् (गुरुसुरापानं)स्तेयं गोरसमोषणं शतमहो तत्सङ्गमः सङ्गमः ॥ १०९॥

jāratvaṃ gurutalpadoṣaśamanaṃ gopīṣu yasya prabhoḥsadyo brahmavadhaṃ dhunoti bahudhā yadbrahmarakṣovadhaḥ |strībhiḥ śīdhuniṣevaṇaṃ gurusudhāpānaṃ kṣiṇoti kṣaṇāt (gurusurāpānaṃ)steyaṃ gorasamoṣaṇaṃ śatamaho tatsaṅgamaḥ saṅgamaḥ || 109||

वेदान्तैर्बहुधावृतं श्रुतिशतैः सङ्घाकृतं श्रीकृतंसिद्धान्तैरुररीकृतं मुनिवरैः सर्वैः पुराणैर्वृतम् ।चित्त स्वास्थ्यहृतं हरेण विवृतं मोक्षार्थमत्यादृतं (चित्ता)श्रीकृष्णस्य निपीयतां रसभृतं श्रोत्रेण नामामृतम् ॥ ११०॥

vedāntairbahudhāvṛtaṃ śrutiśataiḥ saṅghākṛtaṃ śrīkṛtaṃsiddhāntairurarīkṛtaṃ munivaraiḥ sarvaiḥ purāṇairvṛtam |citta svāsthyahṛtaṃ hareṇa vivṛtaṃ mokṣārthamatyādṛtaṃ (cittā)śrīkṛṣṇasya nipīyatāṃ rasabhṛtaṃ śrotreṇa nāmāmṛtam || 110||

लीलासंश्रवणे हरोऽतिरसिकः श्रीनारदः कीर्तनेब्रह्मा संस्मरणे पदाम्बुरुहयोः संसेवने पद्मजा ।पूजायां सुरनायकः स्तुतिविधौ व्यासो गरुत्मान् पुनःदास्ये सख्यकृते नरोऽप्यतिरतः स्वात्मार्पणे श्रीपतेः ॥ १११॥

līlāsaṃśravaṇe haro'tirasikaḥ śrīnāradaḥ kīrtanebrahmā saṃsmaraṇe padāmburuhayoḥ saṃsevane padmajā |pūjāyāṃ suranāyakaḥ stutividhau vyāso garutmān punaḥdāsye sakhyakṛte naro'pyatirataḥ svātmārpaṇe śrīpateḥ || 111||

एकोऽपि त्रिगुणानुबिम्बकलया त्रैविध्यमाभासयन्मायाकल्पलताश्रयः शुकमुखैः संसेवितो यो द्विजैः ।आयासैरफलैरलं कृतधियः सोऽयं परं सेव्यतांनीलक्ष्माधरमौलिमण्डनमणिः कैवल्यकल्पद्रुमः ॥ ११२॥

eko'pi triguṇānubimbakalayā traividhyamābhāsayanmāyākalpalatāśrayaḥ śukamukhaiḥ saṃsevito yo dvijaiḥ |āyāsairaphalairalaṃ kṛtadhiyaḥ so'yaṃ paraṃ sevyatāṃnīlakṣmādharamaulimaṇḍanamaṇiḥ kaivalyakalpadrumaḥ || 112||

देवश्रेणिकिरीटपङ्कजविसंवादेन पादेन तद्वेदोदीरितचित्प्रकाशपरमाह्लादेन नादेन तत् ।सिद्धं चेदखिलं मनोज्ञमुरलीनादेन मादेन नोवागाडम्बरजृम्ममाणकलहोन्मादेन वादेन किम् ॥ ११३॥

devaśreṇikirīṭapaṅkajavisaṃvādena pādena tadvedodīritacitprakāśaparamāhlādena nādena tat |siddhaṃ cedakhilaṃ manojñamuralīnādena mādena novāgāḍambarajṛmmamāṇakalahonmādena vādena kim || 113||

इत्येषा पुरुषोत्तमस्य कथिता भक्तिर्विमुक्तिप्रदानास्यां वादकथा तथा मतिमतां कल्याणिनी शोभते ।साकारस्य हरेरुपासनमिदं नाकारसम्मेलनंपुंसः सन्तनुते तनोति परमब्रह्मामृतं केवलम् ॥ ११४॥

ityeṣā puruṣottamasya kathitā bhaktirvimuktipradānāsyāṃ vādakathā tathā matimatāṃ kalyāṇinī śobhate |sākārasya harerupāsanamidaṃ nākārasammelanaṃpuṃsaḥ santanute tanoti paramabrahmāmṛtaṃ kevalam || 114||

को मूढः सुपथे स्थितेऽपि चतुरैर्विद्वज्जनैःसंश्रितेनानोपद्रववर्जिते स्वसुकृतैरावर्तितैरर्जिते ।यैः कैश्चित् कृपणैः कृतं परिहतं विज्ञैः कदर्थीकृतंकर्तुं दुष्करमुग्रदुःखविकटं दुष्टं दुरध्वं श्रयेत् ॥ ११५॥

ko mūḍhaḥ supathe sthite'pi caturairvidvajjanaiḥsaṃśritenānopadravavarjite svasukṛtairāvartitairarjite |yaiḥ kaiścit kṛpaṇaiḥ kṛtaṃ parihataṃ vijñaiḥ kadarthīkṛtaṃkartuṃ duṣkaramugraduḥkhavikaṭaṃ duṣṭaṃ duradhvaṃ śrayet || 115||

हे सौमत्य जितं त्वया भगवता पाण्डित्यकृत्यं कृतंवादित्वप्रतिपादितं तदशुभं तत्त्वे कवित्वस्थितम (?) ।मार्गान् दुर्गमकण्टकातिविकटान भूयः कृताधोगतीन्यन्मुक्त्वा हरिराश्रितः सुमनसां स्वर्गापवर्गप्रदः ॥ ११६॥

he saumatya jitaṃ tvayā bhagavatā pāṇḍityakṛtyaṃ kṛtaṃvāditvapratipāditaṃ tadaśubhaṃ tattve kavitvasthitama (?) |mārgān durgamakaṇṭakātivikaṭāna bhūyaḥ kṛtādhogatīnyanmuktvā harirāśritaḥ sumanasāṃ svargāpavargapradaḥ || 116||

श्रीजीवः कविडिण्डिमो नृपगुरुः षड्दर्शिनीपण्डितोभक्तिप्रस्थितदेशिकोऽखिलकलालङ्काररत्नाकरः ।विंशत्यूर्ध्वप्रशतीमितैर्व्यरचयत् पद्यैः क्रमाद्गुम्भितैःश्रीकृष्णस्य समर्चनाविधिकृते श्रीवैजयन्ती शुभाम् ॥ ११७॥

śrījīvaḥ kaviḍiṇḍimo nṛpaguruḥ ṣaḍdarśinīpaṇḍitobhaktiprasthitadeśiko'khilakalālaṅkāraratnākaraḥ |viṃśatyūrdhvapraśatīmitairvyaracayat padyaiḥ kramādgumbhitaiḥśrīkṛṣṇasya samarcanāvidhikṛte śrīvaijayantī śubhām || 117||

श्रीनीलाचलवासिनो भगवतो मोकचिन्तामणेःलीलाविग्रहशालिनः श्रुतिशिरोराजिष्णुचूडामणेः ।श्रीमजीवकवीश्वरेण चरणाम्भोजातयोरर्पितासम्मृष्टा गुणशालिनी विजयतां श्रीवैजयन्ती चिरम् ॥ ११८॥

śrīnīlācalavāsino bhagavato mokacintāmaṇeḥlīlāvigrahaśālinaḥ śrutiśirorājiṣṇucūḍāmaṇeḥ |śrīmajīvakavīśvareṇa caraṇāmbhojātayorarpitāsammṛṣṭā guṇaśālinī vijayatāṃ śrīvaijayantī ciram || 118||

इति श्रीमत्कविराजराजगुरुत्रिलोचनाचार्यतनय श्रीमद्भक्तिप्रस्थानप्रणयनाभिनवबादरायण श्रीनारायणचरणपरायणकविडिण्डिमवाहिनीपति गजराजराजगुरुश्रीजीवदेवाचार्यविरचितं भक्तिवैजयन्तीस्तोत्रं सम्पूर्णम् ।

iti śrīmatkavirājarājagurutrilocanācāryatanaya śrīmadbhaktiprasthānapraṇayanābhinavabādarāyaṇa śrīnārāyaṇacaraṇaparāyaṇakaviḍiṇḍimavāhinīpati gajarājarājaguruśrījīvadevācāryaviracitaṃ bhaktivaijayantīstotraṃ sampūrṇam |