कृष्णसहस्रनामस्तोत्रम् ककारादि Kakaradi Shrikrishna Sahasranamastotram

व्यास उवाचकृतार्थोऽहं मुनिश्रेष्ठ त्वत्प्रसादान्न संशयः ।यतो मया परं ज्ञानं ब्रह्मगीतात्मकं श्रुतम् ॥ १॥

vyāsa uvācakṛtārtho'haṃ muniśreṣṭha tvatprasādānna saṃśayaḥ |yato mayā paraṃ jñānaṃ brahmagītātmakaṃ śrutam || 1||

परं तु येन मे जन्म न भवेत्कर्हिचिन्मुने ।पूर्णब्रह्मैकविज्ञानविरहो न च जायते ॥ २॥

paraṃ tu yena me janma na bhavetkarhicinmune |pūrṇabrahmaikavijñānaviraho na ca jāyate || 2||

येन मे दृढविश्वासो भक्तावुत्पद्यते हरेः ।कालपाशविनिर्मुक्तिः कर्मबन्धविमोचनम् ॥ ३॥

yena me dṛḍhaviśvāso bhaktāvutpadyate hareḥ |kālapāśavinirmuktiḥ karmabandhavimocanam || 3||

जन्ममृत्युजराव्याधिक्लेशक्षोभनिवारणम् ।कलिकालभयध्वंसो ब्रह्मज्ञानं दृढं हृदि ॥ ४॥

janmamṛtyujarāvyādhikleśakṣobhanivāraṇam |kalikālabhayadhvaṃso brahmajñānaṃ dṛḍhaṃ hṛdi || 4||

कीर्तिः श्रीः सन्मतिः शान्तिर्भक्तिर्मुक्तिश्च शाश्वती ।जायते तदुपायं मे वद वेदविदां वर ॥ ५॥

kīrtiḥ śrīḥ sanmatiḥ śāntirbhaktirmuktiśca śāśvatī |jāyate tadupāyaṃ me vada vedavidāṃ vara || 5||

नारद उवाचतत्त्वमेकं त्रिलोकेषु पूर्णानन्दो जगद्गुरुः ।दैवतं सर्वदेवानां प्राणिनां मुक्तिकारणम् ॥ ६॥

nārada uvācatattvamekaṃ trilokeṣu pūrṇānando jagadguruḥ |daivataṃ sarvadevānāṃ prāṇināṃ muktikāraṇam || 6||

तारणं भवपाथोधेर्दुःखदारिद्र्यहारणम् ।तद्रूपं सर्वदा ध्येयं योगिभिर्ज्ञानिभिस्तथा ॥ ७॥

tāraṇaṃ bhavapāthodherduḥkhadāridryahāraṇam |tadrūpaṃ sarvadā dhyeyaṃ yogibhirjñānibhistathā || 7||

ज्ञेयमेव सदा सिद्धैः सिद्धान्तेन दृढीकृतम् ।वेदान्ते गीतमाप्तानां हितकृत्कष्टनाशनम् ॥ ८॥

jñeyameva sadā siddhaiḥ siddhāntena dṛḍhīkṛtam |vedānte gītamāptānāṃ hitakṛtkaṣṭanāśanam || 8||

सर्वेषामेव जीवानां कर्मपाशविमोचनम् ।सत्यज्ञानदयासिन्धोः कादिनामसहस्रकम् ॥ ९॥

sarveṣāmeva jīvānāṃ karmapāśavimocanam |satyajñānadayāsindhoḥ kādināmasahasrakam || 9||

अतिगुह्यतरं लोके नाकेऽपि ब्रह्मवादिनाम् ।कालपाशविनिर्मुक्तेर्हेतुभूतं सनातनम् ॥ १०॥

atiguhyataraṃ loke nāke'pi brahmavādinām |kālapāśavinirmukterhetubhūtaṃ sanātanam || 10||

कामार्तिशमनं पुंसां दुर्बुद्धिक्षयकारकम् ।सर्वव्याध्याधिहरणं शरणं साधुवादिनाम् ॥ ११॥

kāmārtiśamanaṃ puṃsāṃ durbuddhikṣayakārakam |sarvavyādhyādhiharaṇaṃ śaraṇaṃ sādhuvādinām || 11||

कपटच्छलपाखण्डक्रोधलोभविनाशनम् ।अज्ञानाधर्मविध्वंसि श्रितानन्दविवर्धनम् ॥ १२॥

kapaṭacchalapākhaṇḍakrodhalobhavināśanam |ajñānādharmavidhvaṃsi śritānandavivardhanam || 12||

विज्ञानोद्दीपनं दिव्यं सेव्यं सर्वजनैरिह ।पठनीयं प्रयत्नेन सर्वमन्त्रैकदोहनम् ॥ १३॥

vijñānoddīpanaṃ divyaṃ sevyaṃ sarvajanairiha |paṭhanīyaṃ prayatnena sarvamantraikadohanam || 13||

मोहमात्सर्यमूढानामगोचरमलौकिकम् ।पूर्णानन्दप्रसादेन लभ्यमेतत्सुदुर्लभम् ॥ १४॥

mohamātsaryamūḍhānāmagocaramalaukikam |pūrṇānandaprasādena labhyametatsudurlabham || 14||

पुर्णानन्दः स्वयं ब्रह्म भक्तोद्धाराय भूतले ।अक्षराकारमाविश्य स्वेच्छयाऽनन्तविक्रमः ॥ १५॥

purṇānandaḥ svayaṃ brahma bhaktoddhārāya bhūtale |akṣarākāramāviśya svecchayā'nantavikramaḥ || 15||

कृष्णनाम्नात्र विख्यातः स्वयं निर्वाणदायकः ।अत एवात्र वर्णानां ककारस्तन्मयो मतः ॥ १६॥

kṛṣṇanāmnātra vikhyātaḥ svayaṃ nirvāṇadāyakaḥ |ata evātra varṇānāṃ kakārastanmayo mataḥ || 16||

कादिनामानि लोकेऽस्मिन्दुर्लभानि दुरात्मनाम् ।भक्तानां सुलभानीह निर्मलानां यतात्मनाम् ॥ १७॥

kādināmāni loke'smindurlabhāni durātmanām |bhaktānāṃ sulabhānīha nirmalānāṃ yatātmanām || 17||

ज्ञेय एव स्वयं कृष्णो ध्येय एव निरन्तरम् ।अमेयोऽप्यनुमानेन मेय एवात्मभावतः ॥ १८॥

jñeya eva svayaṃ kṛṣṇo dhyeya eva nirantaram |ameyo'pyanumānena meya evātmabhāvataḥ || 18||

ब्रह्मगीतादिभिर्गेयः सेवनीयो मुमुक्षभिः ।कृष्ण एव गतिः पुंसां संसारेऽस्मिन्सुदुस्तरे ॥ १९॥

brahmagītādibhirgeyaḥ sevanīyo mumukṣabhiḥ |kṛṣṇa eva gatiḥ puṃsāṃ saṃsāre'sminsudustare || 19||

कालास्ये पतितं सर्वं कालेन कवलीकृतम् ।कालाधीनं कालसंस्थं कालोत्पन्नं जगत्त्रयम् ॥ २०॥

kālāsye patitaṃ sarvaṃ kālena kavalīkṛtam |kālādhīnaṃ kālasaṃsthaṃ kālotpannaṃ jagattrayam || 20||

स कालस्तस्य भृत्योऽस्ति तदधीनस्तदुद्भवः ।तस्मात्सर्वेषु कालेषु कृष्ण एव गतिर्नृणाम् ॥ २१॥

sa kālastasya bhṛtyo'sti tadadhīnastadudbhavaḥ |tasmātsarveṣu kāleṣu kṛṣṇa eva gatirnṛṇām || 21||

अन्ये देवास्त्रिलोकेषु कृष्णाश्रयपरायणाः ।कृष्णमाश्रित्य तिष्ठन्ति कृष्णस्यानुचरा हि ते ॥ २२॥

anye devāstrilokeṣu kṛṣṇāśrayaparāyaṇāḥ |kṛṣṇamāśritya tiṣṭhanti kṛṣṇasyānucarā hi te || 22||

यथा सूर्योदये सर्वास्तारकाः क्षीणकान्तयः ।सर्वे देवास्तथा व्यास हतवीर्या हतौजसः ॥ २३॥

yathā sūryodaye sarvāstārakāḥ kṣīṇakāntayaḥ |sarve devāstathā vyāsa hatavīryā hataujasaḥ || 23||

न कृष्णादितरत्तत्त्वं न कृष्णादितरत्सुखम् ।न कृष्णादितरज्ज्ञानं न कृष्णादितरत्पदम् ॥ २४॥

na kṛṣṇāditarattattvaṃ na kṛṣṇāditaratsukham |na kṛṣṇāditarajjñānaṃ na kṛṣṇāditaratpadam || 24||

कृष्ण एव जगन्मित्रं कृष्ण एव जगद्गुरुः ।कृष्ण एव जगत्त्राता कृष्ण एव जगत्पिता ॥ २५॥

kṛṣṇa eva jaganmitraṃ kṛṣṇa eva jagadguruḥ |kṛṣṇa eva jagattrātā kṛṣṇa eva jagatpitā || 25||

कृष्ण कृष्णेति ये जीवाः प्रवदन्ति निरन्तरम् ।न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि ॥ २६॥

kṛṣṇa kṛṣṇeti ye jīvāḥ pravadanti nirantaram |na teṣāṃ punarāvṛttiḥ kalpakoṭiśatairapi || 26||

कृष्णे तुष्टे जगन्मित्रं कृष्णे रुष्टे हि तद्रिपुः ।कृष्णात्मकं जगत्सर्वं कृष्णमाश्रित्य तिष्ठति ॥ २७॥

kṛṣṇe tuṣṭe jaganmitraṃ kṛṣṇe ruṣṭe hi tadripuḥ |kṛṣṇātmakaṃ jagatsarvaṃ kṛṣṇamāśritya tiṣṭhati || 27||

यथा सूर्योदये सर्वे पदार्थज्ञानिनो नराः ।कृष्णसूर्योदयेऽन्तःस्थे तथाऽऽत्मज्ञानिनो बुधाः ॥ २८॥

yathā sūryodaye sarve padārthajñānino narāḥ |kṛṣṇasūryodaye'ntaḥsthe tathā''tmajñānino budhāḥ || 28||

तस्मात्त्वं सर्वभावेन कृष्णस्य शरणं व्रज ।नान्योपायस्त्रिलोकेषु भवाब्धिं तरितुं सताम् ॥ २९॥

tasmāttvaṃ sarvabhāvena kṛṣṇasya śaraṇaṃ vraja |nānyopāyastrilokeṣu bhavābdhiṃ tarituṃ satām || 29||

श्रीव्यास उवाचकृतार्थोऽहं मुनिश्रेष्ठ त्वत्प्रसादादतन्द्रितः ।यस्माच्छ्रुतं मया ज्ञानं श्रीकृष्णस्य महात्मनः ॥ ३०॥

śrīvyāsa uvācakṛtārtho'haṃ muniśreṣṭha tvatprasādādatandritaḥ |yasmācchrutaṃ mayā jñānaṃ śrīkṛṣṇasya mahātmanaḥ || 30||

परं तु श्रेतुमिच्छामि त्वत्तो ब्रह्मविदां वर ।नैवास्ति त्वत्समो ज्ञानी त्रिषु लोकेषु कुत्रचित् ॥ ३१॥

paraṃ tu śretumicchāmi tvatto brahmavidāṃ vara |naivāsti tvatsamo jñānī triṣu lokeṣu kutracit || 31||

कथं मे करुणासिन्धुः प्रसन्नो जायते हरिः ।केनोपायेन तद्भक्तिर्निश्चला जायते मयि ॥ ३२॥

kathaṃ me karuṇāsindhuḥ prasanno jāyate hariḥ |kenopāyena tadbhaktirniścalā jāyate mayi || 32||

केनोपायेन तद्दास्यं सखित्वं देवदुर्लभम् ।तदधीनत्वमेवाथ तत्स्वरूपैकता तथा ॥ ३३॥

kenopāyena taddāsyaṃ sakhitvaṃ devadurlabham |tadadhīnatvamevātha tatsvarūpaikatā tathā || 33||

एतन्मे वद देवर्षे सर्वशास्त्रार्थदोहनम् ।विना कृष्णं गतिर्नाऽस्ति कृष्ण एव गतिर्मम ॥ ३४॥

etanme vada devarṣe sarvaśāstrārthadohanam |vinā kṛṣṇaṃ gatirnā'sti kṛṣṇa eva gatirmama || 34||

नारद उवाचश्रीकृष्णः करुणासिन्धुर्दीनबन्धुर्जगद्गुरुः ।कादिनामहस्रेण विना नान्यैश्च साधनैः ॥ ३५॥

nārada uvācaśrīkṛṣṇaḥ karuṇāsindhurdīnabandhurjagadguruḥ |kādināmahasreṇa vinā nānyaiśca sādhanaiḥ || 35||

प्रसन्नो जायते नूनं तस्मात्तानि वदामि ते ।अवाच्यान्यपि ते वच्मि त्रिषु लोकेषु कुत्रचित् ॥ ३६॥

prasanno jāyate nūnaṃ tasmāttāni vadāmi te |avācyānyapi te vacmi triṣu lokeṣu kutracit || 36||

न प्रसिद्धानि दुष्टानां दुर्लभानि महीतले ।सुलभानीह भक्तानां भाविष्यन्ति तदाज्ञया ॥ ३७॥

na prasiddhāni duṣṭānāṃ durlabhāni mahītale |sulabhānīha bhaktānāṃ bhāviṣyanti tadājñayā || 37||

पुरा सारस्वते कल्पे रम्ये वृन्दावने निशि ।निजभक्तहितार्थाय वेणुनादं हरिः स्वयम् ॥ ३८॥

purā sārasvate kalpe ramye vṛndāvane niśi |nijabhaktahitārthāya veṇunādaṃ hariḥ svayam || 38||

चकारोच्चैर्मनोहारी विहारी वैरनाशनः ।तदा गोपीजनः सर्वः सहसोत्थाय विह्वलः ॥ ३९॥

cakāroccairmanohārī vihārī vairanāśanaḥ |tadā gopījanaḥ sarvaḥ sahasotthāya vihvalaḥ || 39||

निशीथे सकलं त्यक्त्वाऽगच्छद्वेणुवशीकृतः ।तेन सार्धं कृता क्रीडा स्वप्नवद्रासमण्डले ॥ ४०॥

niśīthe sakalaṃ tyaktvā'gacchadveṇuvaśīkṛtaḥ |tena sārdhaṃ kṛtā krīḍā svapnavadrāsamaṇḍale || 40||

तत्रान्तर्धानमगमत्तच्चित्तमपहृत्य सः ।तदा ता गोपिकाः सर्वाः दिङ्मूढा इव गोगणाः ॥ ४१॥

tatrāntardhānamagamattaccittamapahṛtya saḥ |tadā tā gopikāḥ sarvāḥ diṅmūḍhā iva gogaṇāḥ || 41||

समीपस्थमपि भ्रान्त्या तं नापश्यन्नरोत्तमम् ।इतस्ततो विचिन्वन्त्यः कस्तूरीमृगवद्वने ॥ ४२॥

samīpasthamapi bhrāntyā taṃ nāpaśyannarottamam |itastato vicinvantyaḥ kastūrīmṛgavadvane || 42||

अत्यन्तव्याकुलीभूताः खण्डिताः श्रुतयो यथा ।ब्रह्मज्ञानाद्यथा विप्राः कालमायावशनुगाः ॥ ४३॥

atyantavyākulībhūtāḥ khaṇḍitāḥ śrutayo yathā |brahmajñānādyathā viprāḥ kālamāyāvaśanugāḥ || 43||

तथैता गोपिका व्यास कृष्णदर्शनलालसाः ।अत्यन्तविरहाक्रान्तास्तच्चित्तास्तत्परायणाः ॥ ४४॥

tathaitā gopikā vyāsa kṛṣṇadarśanalālasāḥ |atyantavirahākrāntāstaccittāstatparāyaṇāḥ || 44||

भ्रमरीकीटवल्लीना नान्यत्पश्यन्ति तद्विना ।विरहानलदग्धाङ्ग्यः कामान्धा भयविह्वलाः ॥ ४५॥

bhramarīkīṭavallīnā nānyatpaśyanti tadvinā |virahānaladagdhāṅgyaḥ kāmāndhā bhayavihvalāḥ || 45||

स्वात्मानं न विदुर्दीना ज्ञानहीना नरा इव ।तल्लीनमानसाकारा विकारादिविवर्जिताः ॥ ४६॥

svātmānaṃ na vidurdīnā jñānahīnā narā iva |tallīnamānasākārā vikārādivivarjitāḥ || 46||

तदातिकृपया कृष्णो भक्ताधीनो निरङ्कुशः ।आविर्बभूव तत्रैव यथा सूर्यो निशात्यये ॥ ४७॥

tadātikṛpayā kṛṣṇo bhaktādhīno niraṅkuśaḥ |āvirbabhūva tatraiva yathā sūryo niśātyaye || 47||

तदा ता गोपिकाः सर्वा दृष्ट्वा प्राणपतिं हरिम् ।जन्मान्तरनिभं हित्वा विरहाग्निं सुदुःसहम् ॥ ४८॥

tadā tā gopikāḥ sarvā dṛṣṭvā prāṇapatiṃ harim |janmāntaranibhaṃ hitvā virahāgniṃ suduḥsaham || 48||

तवावतारवन्मत्वा हर्षनिर्भरमानसाः ।पद्मिन्य इव कृष्णार्कं दृष्ट्वा विकसितास्तदा ॥ ४९॥

tavāvatāravanmatvā harṣanirbharamānasāḥ |padminya iva kṛṣṇārkaṃ dṛṣṭvā vikasitāstadā || 49||

पपुर्नेत्रपुटैरेनं न च तृप्तिमुपाययुः ।क्रीडायाः शान्तिमापन्ना मत्वा कृष्णं जगद्गुरुम् ॥ ५०॥

papurnetrapuṭairenaṃ na ca tṛptimupāyayuḥ |krīḍāyāḥ śāntimāpannā matvā kṛṣṇaṃ jagadgurum || 50||