यमुनाञ्जलिः Yamunanjalih

हिमधवलहिमाद्रेर्यद्यपि त्वं प्रसूताप्रथयसि यमुने त्वं कालिमानं जलौघैः ।कथमिदमिति वेत्तुं न क्षमं तेन गत्वात्वदुदययमुनोत्रिर्देवि नासेवि येन ॥ १॥

himadhavalahimādreryadyapi tvaṃ prasūtāprathayasi yamune tvaṃ kālimānaṃ jalaughaiḥ |kathamidamiti vettuṃ na kṣamaṃ tena gatvātvadudayayamunotrirdevi nāsevi yena || 1||

उपलविषममार्गेणोत्प्लुतैस्स्यन्दितं तेविहितहसितमुच्चैरुर्मिभिर्मर्मरैश्च ।तटपथमधि पान्थीभूय पश्यन् जलौघंत्वदुदययमुनोत्रिं गन्तुमेकस्समर्थः ॥ २॥

upalaviṣamamārgeṇotplutaissyanditaṃ tevihitahasitamuccairurmibhirmarmaraiśca |taṭapathamadhi pānthībhūya paśyan jalaughaṃtvadudayayamunotriṃ gantumekassamarthaḥ || 2||

तटभुवि महिषाणां तत्र तत्रासितानांततिरपि तव दृश्या भ्रातृवाहान्वयानाम् ।त्वयि बहुमतिभाजां स्वामिनो नस्स्वसेतितव च बहुमतानां भ्रातृवाहप्रजेति ॥ ३॥

taṭabhuvi mahiṣāṇāṃ tatra tatrāsitānāṃtatirapi tava dṛśyā bhrātṛvāhānvayānām |tvayi bahumatibhājāṃ svāmino nassvasetitava ca bahumatānāṃ bhrātṛvāhaprajeti || 3||

असितमहिषवृन्दैराश्रितानूपदेशैःअनुदिनमवगाढैर्गाढमालोड्यमानः ।यमभगिनि तृषार्तैरेष पीतावशेषोभजति सलिलपूरस्ते ध्रुवं कालिमानम् ॥ ४॥

asitamahiṣavṛndairāśritānūpadeśaiḥanudinamavagāḍhairgāḍhamāloḍyamānaḥ |yamabhagini tṛṣārtaireṣa pītāvaśeṣobhajati salilapūraste dhruvaṃ kālimānam || 4||

त्वदुपरि पतितानां पर्वतेभ्यश्शिलानांतव शुभनवतोयैः धावितक्षालितानाम् ।वपुषि धवलिमानं सूर्यजे लम्भितानांमलमुपहरतीव त्वज्जले कालिमानम् ॥ ५॥

tvadupari patitānāṃ parvatebhyaśśilānāṃtava śubhanavatoyaiḥ dhāvitakṣālitānām |vapuṣi dhavalimānaṃ sūryaje lambhitānāṃmalamupaharatīva tvajjale kālimānam || 5||

हरिरपि तव कृष्णं वीक्ष्य तोयं त्वदद्भिःअसितिमपरिपुष्टिं कृष्णवेषेऽभिलष्यन् ।शिशुरपि मथुरायां गोकुलेऽभूत् कुमारःतटमधि तव वृन्दारण्य आसीत् किशोरः ॥ ६॥

harirapi tava kṛṣṇaṃ vīkṣya toyaṃ tvadadbhiḥasitimaparipuṣṭiṃ kṛṣṇaveṣe'bhilaṣyan |śiśurapi mathurāyāṃ gokule'bhūt kumāraḥtaṭamadhi tava vṛndāraṇya āsīt kiśoraḥ || 6||

श्रितजनमलजालक्षालनैकव्रता त्वंयमभगिनि मदीयं क्षालयित्वा मलौघम् ।त्वयि निहितमतेम गोपवेषस्य विष्णोःचरणकमलसेवां शाश्वतीं प्रापयेथाः ॥ ७॥

śritajanamalajālakṣālanaikavratā tvaṃyamabhagini madīyaṃ kṣālayitvā malaugham |tvayi nihitamatema gopaveṣasya viṣṇoḥcaraṇakamalasevāṃ śāśvatīṃ prāpayethāḥ || 7||

अधिकरतिमवेक्ष्य त्वय्यतो नन्दसूनोःतमधिजिगमिषूणां त्वज्जले मज्जितानाम् ।नयनयुगविमृष्टैः कज्जलैर्वल्लवीनांनियतमधिकमासीर्नीलनीरा पुरा त्वम् ॥ ८॥

adhikaratimavekṣya tvayyato nandasūnoḥtamadhijigamiṣūṇāṃ tvajjale majjitānām |nayanayugavimṛṣṭaiḥ kajjalairvallavīnāṃniyatamadhikamāsīrnīlanīrā purā tvam || 8||

उपजिगमिषवस्तं पर्वतं सर्वसेव्यंकथमपि यमुनोत्रेः केचनातीव धन्याः ।प्रथमपदि हनूमच्छट्टिमागत्य दिग्भ्यःखरनरहयरूढा वा स्वपद्भ्यां प्रयान्ति ॥ ९॥

upajigamiṣavastaṃ parvataṃ sarvasevyaṃkathamapi yamunotreḥ kecanātīva dhanyāḥ |prathamapadi hanūmacchaṭṭimāgatya digbhyaḥkharanarahayarūḍhā vā svapadbhyāṃ prayānti || 9||

खरकिरणसुतायाः स्थानमुत्पत्तिपूतंखरवरमधिरूढाः प्रातरुत्थाय यान्ति ।खररिपुपददासच्छट्टितः प्रस्थितास्तेखरकरकुलकेतुप्रेयसीच्छद्यतीताः ॥ १०॥

kharakiraṇasutāyāḥ sthānamutpattipūtaṃkharavaramadhirūḍhāḥ prātarutthāya yānti |khararipupadadāsacchaṭṭitaḥ prasthitāstekharakarakulaketupreyasīcchadyatītāḥ || 10||

खरखुरततिघातः कर्कशेनाध्वनाऽदेःखरवरमधिरूढाः ये स्वसुस्तं यमस्य ।खरजलयमुनोत्रं यान्ति ते नैव यान्तिखरवरमधिरूढास्तां दिशं भ्रातुरस्याः ॥ ११॥

kharakhuratatighātaḥ karkaśenādhvanā'deḥkharavaramadhirūḍhāḥ ye svasustaṃ yamasya |kharajalayamunotraṃ yānti te naiva yāntikharavaramadhirūḍhāstāṃ diśaṃ bhrāturasyāḥ || 11||

प्रथममनिलसूनोश्छरिग्रे सुरर्षैःतदनु सरिति सेतुर्यत्र फूलच्छहिरिन्धे ।अथ भृशरमणीयो जानकीच्छट्टिरेवविलसति यमुनोत्रेरध्वनिच्छट्टिपङ्क्तिः ॥ १२॥

prathamamanilasūnoścharigre surarṣaiḥtadanu sariti seturyatra phūlacchahirindhe |atha bhṛśaramaṇīyo jānakīcchaṭṭirevavilasati yamunotreradhvanicchaṭṭipaṅktiḥ || 12||

प्रभवति यमुनोत्रिं प्राप्तुमेको मनुष्यःइतरनरधृतस्सन् पादयात्रास्वशक्तः ।नरमृतनिजकायस्स्पष्टकौबेरभोगःस भवति यमुनायाः दर्शनात् पूर्वमेव ॥ १३॥

prabhavati yamunotriṃ prāptumeko manuṣyaḥitaranaradhṛtassan pādayātrāsvaśaktaḥ |naramṛtanijakāyasspaṣṭakauberabhogaḥsa bhavati yamunāyāḥ darśanāt pūrvameva || 13||

क्वचिदुपलपथेन प्रसवन्निर्झरीभिःक्वचन हिमवृताः क्वापि शैलैर्वनाढ्यैः ।हरितहरिदुपान्तः प्रान्त एष प्रशान्तःहरति झटिति कान्तस्स्वान्तमागन्तुकानाम् ॥ १४॥

kvacidupalapathena prasavannirjharībhiḥkvacana himavṛtāḥ kvāpi śailairvanāḍhyaiḥ |haritaharidupāntaḥ prānta eṣa praśāntaḥharati jhaṭiti kāntassvāntamāgantukānām || 14||

विलसति यमुनोत्री मन्दिरं प्रत्नमेकंजयति पवनपुत्रः पूज्यमानो यदन्तः ।निजगुरुतनयायाः क्षेत्र उत्पत्तिपूतेनिजगुरुवरकुण्डं रक्षति प्रेक्षमाणः ॥ १५॥

vilasati yamunotrī mandiraṃ pratnamekaṃjayati pavanaputraḥ pūjyamāno yadantaḥ |nijagurutanayāyāḥ kṣetra utpattipūtenijaguruvarakuṇḍaṃ rakṣati prekṣamāṇaḥ || 15||

अथ हिमगिरिकूटैरावृते शान्तकान्तेहिमचयधवलाग्रस्याद्रिशृङ्गस्य पादे ।शिशिरसलिलपूर्णः कुण्ड एको विशालःजगति विदितनामा भाति सप्तर्षिकुण्डः ॥ १६॥

atha himagirikūṭairāvṛte śāntakāntehimacayadhavalāgrasyādriśṛṅgasya pāde |śiśirasalilapūrṇaḥ kuṇḍa eko viśālaḥjagati viditanāmā bhāti saptarṣikuṇḍaḥ || 16||

हिमशिशिरिततोयोत्पत्य सप्तर्षिकुण्डात्प्रवहति यमुनोत्रेः पार्श्वतश्शीतधारा ।क्वथितसलिलतप्यत्सूर्यकुण्डोपकण्ठेमिलति यमुनया सा तप्तकुण्डखविण्या ॥ १७॥

himaśiśiritatoyotpatya saptarṣikuṇḍātpravahati yamunotreḥ pārśvataśśītadhārā |kvathitasalilatapyatsūryakuṇḍopakaṇṭhemilati yamunayā sā taptakuṇḍakhaviṇyā || 17||

जयति यमभगिन्याः नेत्रमुत्क्षिप्ततप्तपय इह यमुनोत्री पश्यदंहोऽविनाशि ।दिनमणितनया साप्यालये पार्श्ववर्तिन्यनुदिनमुपयातैर्वन्द्यते यात्रिवृन्दैः ॥ १८॥

jayati yamabhaginyāḥ netramutkṣiptataptapaya iha yamunotrī paśyadaṃho'vināśi |dinamaṇitanayā sāpyālaye pārśvavartinyanudinamupayātairvandyate yātrivṛndaiḥ || 18||

अपि यदि निजनाम्ना वर्णतश्चापि कृष्णात्वमिव बहुमताऽऽसीत् सा न कृष्णस्य पूर्वम् ।अमजदभिमृतत्वं द्रौपदी साऽथ तप्त्वातप इह यमुनोत्री द्रौपदीकुण्डपार्श्वे ॥ १९॥

api yadi nijanāmnā varṇataścāpi kṛṣṇātvamiva bahumatā''sīt sā na kṛṣṇasya pūrvam |amajadabhimṛtatvaṃ draupadī sā'tha taptvātapa iha yamunotrī draupadīkuṇḍapārśve || 19||

प्रवहसि यमुनोत्रेस्सूर्यजे स्वच्छतोयाजनपदमखिलं नः पावयन्ती तथान्ते ।मिलसि सुरतटिन्या मेलनाद्यत्र जातःसुरनरमुनिसेव्यस्तीर्थराज प्रयागः ॥ २०॥

pravahasi yamunotressūryaje svacchatoyājanapadamakhilaṃ naḥ pāvayantī tathānte |milasi surataṭinyā melanādyatra jātaḥsuranaramunisevyastīrtharāja prayāgaḥ || 20||

तटमधि मथुराग्रादेहलीति प्रसिद्धंवहसि नगरवृन्दं वारिणा त्वं पुनाना ।हरिविहरणपूतं गोकुलं तच्च वृन्दावनमपि परिरभ्य त्वं स्वयं पूयमाना ॥ २१॥

taṭamadhi mathurāgrādehalīti prasiddhaṃvahasi nagaravṛndaṃ vāriṇā tvaṃ punānā |hariviharaṇapūtaṃ gokulaṃ tacca vṛndāvanamapi parirabhya tvaṃ svayaṃ pūyamānā || 21||

अधिककृषिकृते ते बन्धनं कारयित्वानिखिलमपि च बन्धे त्वज्जलं पूरयित्वा ।अपि तटगमधस्तादव्चलं वञ्चयित्वाचरति कथमधर्म त्वां जनश्शोषयित्वा ? ॥ २२॥

adhikakṛṣikṛte te bandhanaṃ kārayitvānikhilamapi ca bandhe tvajjalaṃ pūrayitvā |api taṭagamadhastādavcalaṃ vañcayitvācarati kathamadharma tvāṃ janaśśoṣayitvā ? || 22||

यमभगिनि तथाऽपि त्वं दयामय्यमीषुशिशुषु करुणयार्द्रा काऽपि माता यथा वा ।कृषिफलमपि भूयः पेयतोयं तथोजवितरसि सकलं यत् जीवनं स्वं विसृज्य ॥ २३॥

yamabhagini tathā'pi tvaṃ dayāmayyamīṣuśiśuṣu karuṇayārdrā kā'pi mātā yathā vā |kṛṣiphalamapi bhūyaḥ peyatoyaṃ tathojavitarasi sakalaṃ yat jīvanaṃ svaṃ visṛjya || 23||

मलसलिलममेध्यं त्वय्यहो पातयित्वाविदधति हि महान्तं भारतीयाः अधर्मम् ।तदपि विषमाणा पूतिदुर्गन्धजातंवहसि करुणया नः पापिनः पावयन्ती ॥ २४॥

malasalilamamedhyaṃ tvayyaho pātayitvāvidadhati hi mahāntaṃ bhāratīyāḥ adharmam |tadapi viṣamāṇā pūtidurgandhajātaṃvahasi karuṇayā naḥ pāpinaḥ pāvayantī || 24||

मिहिरदुहितृभूता सा कलिन्दात्मजाताहिमगिरिसमुदेता पोष्यपुत्री हिमाद्रेः ।पितृपतिभगिनी श्रीकृष्णकेलीसखी हा !त्यजति पतिमलवा देहमाश्रित्य गङ्गाम् ॥ २५॥

mihiraduhitṛbhūtā sā kalindātmajātāhimagirisamudetā poṣyaputrī himādreḥ |pitṛpatibhaginī śrīkṛṣṇakelīsakhī hā !tyajati patimalavā dehamāśritya gaṅgām || 25||

उपशमयितुकामैरुग्रसंसारतापंउचितमुपनताभिः प्रोक्षणं यामुनाद्धिः ।उतरवितनयायाः उक्तनुत्या अमुष्याःउरुफलमुपकार्याः प्रेक्षणं तैस्सकृद् वा ॥ २६॥

upaśamayitukāmairugrasaṃsāratāpaṃucitamupanatābhiḥ prokṣaṇaṃ yāmunāddhiḥ |utaravitanayāyāḥ uktanutyā amuṣyāḥuruphalamupakāryāḥ prekṣaṇaṃ taissakṛd vā || 26||

इति तरणिसुतायाः बालकृष्णप्रियायाःभवदहनशमन्याः भक्तिमुक्तिप्रदायाः ।कविमणिरिह नाम्ना सुन्दरश्चैव राजाव्यतनुत यमुनायास्सुन्दरं स्तोत्रमेतत् ॥ २७॥

iti taraṇisutāyāḥ bālakṛṣṇapriyāyāḥbhavadahanaśamanyāḥ bhaktimuktipradāyāḥ |kavimaṇiriha nāmnā sundaraścaiva rājāvyatanuta yamunāyāssundaraṃ stotrametat || 27||

इति श्री एस्\। सुन्दराजः विरचिता यमुनाञ्जलिः समाप्ता ।

iti śrī es\| sundarājaḥ viracitā yamunāñjaliḥ samāptā |