छायाविंशतिः Chayavimshatih

गुरूणां विद्यासौ स्फुरितकरुणोदन्वदुदितप्रभावेन्दुज्योत्स्ना हृदयकुमुदोद्भेदनपटुः ।यया सूक्तिस्रोतःस्रवदमृतया ध्वस्ततमसाप्रकाश्यन्ते सर्वा अपि सपदि शास्त्रार्थककुभः ॥ १॥

gurūṇāṃ vidyāsau sphuritakaruṇodanvaduditaprabhāvendujyotsnā hṛdayakumudodbhedanapaṭuḥ |yayā sūktisrotaḥsravadamṛtayā dhvastatamasāprakāśyante sarvā api sapadi śāstrārthakakubhaḥ || 1||

अनीशामीशानीं वदति निरयाणां प्रशमदोगुरुः कल्याणीं यामथ च सकलां पूर्वपरगाम् ।सिता पीता रागोज्ज्वलिततनुरुद्धारसहिताविचित्रा प्रोक्ता सा मनसि रमतां मे भगवती ॥ २॥

anīśāmīśānīṃ vadati nirayāṇāṃ praśamadoguruḥ kalyāṇīṃ yāmatha ca sakalāṃ pūrvaparagām |sitā pītā rāgojjvalitatanuruddhārasahitāvicitrā proktā sā manasi ramatāṃ me bhagavatī || 2||

मनोवाग्दुःस्पर्शे मुररिपुविधात्रोरपि तवस्वरूपे जात्यन्धः कथमिव करोमि स्तुतिमहम् ।दिशो लक्षीकृत्य प्रहित इव बाणोऽयमथवामदीयो वाग्बन्धस्त्वयि पतति सर्वात्मवपुषि ॥ ३॥

manovāgduḥsparśe muraripuvidhātrorapi tavasvarūpe jātyandhaḥ kathamiva karomi stutimaham |diśo lakṣīkṛtya prahita iva bāṇo'yamathavāmadīyo vāgbandhastvayi patati sarvātmavapuṣi || 3||

शिवं गुर्वात्मानं गुरुमपि शिवात्मानमसकृत्प्रणम्यान्तर्भक्त्या स्रजमिव तदाज्ञां च शिरसा ।दृशावानन्दास्रैः कुसुमनिकरैरञ्जलिपुटंप्रपूर्यान्तःप्रेम्णा प्रणतवरदां नौमि भवतीम् ॥ ४॥

śivaṃ gurvātmānaṃ gurumapi śivātmānamasakṛtpraṇamyāntarbhaktyā srajamiva tadājñāṃ ca śirasā |dṛśāvānandāsraiḥ kusumanikarairañjalipuṭaṃprapūryāntaḥpremṇā praṇatavaradāṃ naumi bhavatīm || 4||

रसार्द्रा वा कामं रसविरहिता वा स्तुतिरसावसाध्वी साध्वी वा न खलु गुणदोषौ भवतु नः ।यथात्मानं दृष्टिर्मुकुरपतिता पश्यति तथागिरं त्वां गीर्भिस्त्वं यन्मुखगता स्तौषि वरदे ॥ ५॥ (मममुखगता)

rasārdrā vā kāmaṃ rasavirahitā vā stutirasāvasādhvī sādhvī vā na khalu guṇadoṣau bhavatu naḥ |yathātmānaṃ dṛṣṭirmukurapatitā paśyati tathāgiraṃ tvāṃ gīrbhistvaṃ yanmukhagatā stauṣi varade || 5|| (mamamukhagatā)

समुद्भूता चोच्चैःस्थितिमुपगतात् केशवपदात्स्थिता गौरीशेन स्वपदपरिपूजाहितमुदा ।शुचिश्रीमत्तीर्था शिवगुरुगिरिप्राप्तमहिमास्वरूपं ते विद्या मम भजतु गङ्गेव जलधिम् ॥ ६॥

samudbhūtā coccaiḥsthitimupagatāt keśavapadātsthitā gaurīśena svapadaparipūjāhitamudā |śuciśrīmattīrthā śivagurugiriprāptamahimāsvarūpaṃ te vidyā mama bhajatu gaṅgeva jaladhim || 6||

अयं तेजोवर्णः कविभिरुदितो वाग्भव इतिस्फुरद्बिन्दुद्भेदस्त्रिगुणतनुराधारविततः ।समुद्बुद्धो यस्य व्रजति सहसा ब्रह्म सदनंस योगी चोद्बुद्धो व्रजति सहसा ब्रह्मसदनम् ॥ ७॥

ayaṃ tejovarṇaḥ kavibhirudito vāgbhava itisphuradbindudbhedastriguṇatanurādhāravitataḥ |samudbuddho yasya vrajati sahasā brahma sadanaṃsa yogī codbuddho vrajati sahasā brahmasadanam || 7||

विदुर्ब्राह्मीं केचित् किल विषमभिन्नां तदितरेतथाप्येका सा ते तनुरिति वयं निश्चिनुमहे ।प्रभेदो वाग्वाणी वच इति समाख्यासु बहुधास्वयंवाच्ये शब्दे न भवति पुनः काचन भिदा ॥ ८॥

vidurbrāhmīṃ kecit kila viṣamabhinnāṃ taditaretathāpyekā sā te tanuriti vayaṃ niścinumahe |prabhedo vāgvāṇī vaca iti samākhyāsu bahudhāsvayaṃvācye śabde na bhavati punaḥ kācana bhidā || 8||

द्वितीयः कामात्मा स्फुरति तव लीनो हृदि सदास बिन्दुः सन्नादो भगवति मुदां बीजमिव यः ।स्मिते यस्मिन् क्षुभ्यत्यखिलमपि चन्द्रोदयगळन्महाम्भोधिप्रख्यं भवनमबलां किं पुनरमूम् ॥ ९॥

dvitīyaḥ kāmātmā sphurati tava līno hṛdi sadāsa binduḥ sannādo bhagavati mudāṃ bījamiva yaḥ |smite yasmin kṣubhyatyakhilamapi candrodayagaḷanmahāmbhodhiprakhyaṃ bhavanamabalāṃ kiṃ punaramūm || 9||

मनोरम्यः सौम्यः प्रशमिततमो येन शिरसिस्मृतो बीजात्मा ते भगवति मुदां बीजमिव यः ।वचोवीचीवेगोद्धतिविधुतविध्वस्तगरिमक्षिपेत् क्षिप्रं वादिप्लवकुलमसावम्बुधिरिव ॥ १०॥

manoramyaḥ saumyaḥ praśamitatamo yena śirasismṛto bījātmā te bhagavati mudāṃ bījamiva yaḥ |vacovīcīvegoddhatividhutavidhvastagarimakṣipet kṣipraṃ vādiplavakulamasāvambudhiriva || 10||

स्वमूर्ध्नि ध्यातायास्तव धवलपीठाब्जगदितासुधाम्भोवृष्टिर्या स्फुटपुळकसस्याङ्कुरसुहृत् ।पुनः सूक्तिच्छद्मा श्रुतिचुळुकपेया मुखशशिप्रणाळीवान्ता सा सरिदिव सरीसर्ति सरसा ॥ ११॥

svamūrdhni dhyātāyāstava dhavalapīṭhābjagaditāsudhāmbhovṛṣṭiryā sphuṭapuḷakasasyāṅkurasuhṛt |punaḥ sūkticchadmā śruticuḷukapeyā mukhaśaśipraṇāḷīvāntā sā saridiva sarīsarti sarasā || 11||

प्रमोदेन्दुक्लिन्नं नयनशशिकान्तात्समुदितंयदम्भस्त्वद्रूपं स्मृतिमयसुखास्वादसुखिनः ।न तद् बाष्पं मन्ये समुपनतलक्ष्मीकरपुटत्रिलोकीराज्याप्ते रुचितमभिषेकाम्बु गळति ॥ १२॥

pramodenduklinnaṃ nayanaśaśikāntātsamuditaṃyadambhastvadrūpaṃ smṛtimayasukhāsvādasukhinaḥ |na tad bāṣpaṃ manye samupanatalakṣmīkarapuṭatrilokīrājyāpte rucitamabhiṣekāmbu gaḷati || 12||

चिदात्मा ते विद्युत्कणरुचिरणोरप्यणुतरोनिरीक्ष्यो यो बिन्दुः क्षणमपि दृशा सूक्ष्मतरया ।सशैलाब्धिद्वीपं सकलमपि स ब्रह्मसदनंतदन्तःसंलीनं तत उदितमत्यद्भुतमिदम् ॥ १३॥

cidātmā te vidyutkaṇaruciraṇorapyaṇutaronirīkṣyo yo binduḥ kṣaṇamapi dṛśā sūkṣmatarayā |saśailābdhidvīpaṃ sakalamapi sa brahmasadanaṃtadantaḥsaṃlīnaṃ tata uditamatyadbhutamidam || 13||

अजप्ता जप्ता वा स्वयमतिमहान्तोऽतिलघवःसकीला निष्कीला गुरुभिरुपदिष्टा अपि न वा ।प्रसन्नायां देवि त्वयि सकलतन्त्राश्च फलदास्तरुर्मूले सिक्तः फलति खलु शाखाशतमयः ॥ १४॥

ajaptā japtā vā svayamatimahānto'tilaghavaḥsakīlā niṣkīlā gurubhirupadiṣṭā api na vā |prasannāyāṃ devi tvayi sakalatantrāśca phaladāstarurmūle siktaḥ phalati khalu śākhāśatamayaḥ || 14||

यशोवश्यैश्वर्यद्रविणकविताद्यैहिकफलंलघु प्राप्तुं यस्त्वां भजति परमानन्दफलदाम् ।सुमेरुं माषार्घं सुरभिमपि तक्रं सुरतरुंसुजीर्णं कौपीनं सुजळमतिरभ्यर्थयति सः ॥ १५॥

yaśovaśyaiśvaryadraviṇakavitādyaihikaphalaṃlaghu prāptuṃ yastvāṃ bhajati paramānandaphaladām |sumeruṃ māṣārghaṃ surabhimapi takraṃ surataruṃsujīrṇaṃ kaupīnaṃ sujaḷamatirabhyarthayati saḥ || 15||

तव ध्यात्वा मूर्तिं जतुरसजपापुष्पसदृशींनरस्तस्यां यो निक्षिपति कुसुमान्यर्चनविधौ ।ध्रुवं तैरेवाशु स्मरविशिखभूतैः स्वहृदयेविलासिन्यो विद्धा विदधति तदङ्के विलुठनम् ॥ १६॥

tava dhyātvā mūrtiṃ jaturasajapāpuṣpasadṛśīṃnarastasyāṃ yo nikṣipati kusumānyarcanavidhau |dhruvaṃ tairevāśu smaraviśikhabhūtaiḥ svahṛdayevilāsinyo viddhā vidadhati tadaṅke viluṭhanam || 16||

नृमुण्डैराबद्धां स्रजमुरसिजाभोगलुठितांदधानामारक्तांशुककिसलयां किंशुकनिभाम् ।चतुर्बाहु चन्द्रावयवसुमनश्शेखरजटांप्रणौमि त्वां प्रेतासनमुपगतां भैरववधूम् ॥ १७॥

nṛmuṇḍairābaddhāṃ srajamurasijābhogaluṭhitāṃdadhānāmāraktāṃśukakisalayāṃ kiṃśukanibhām |caturbāhu candrāvayavasumanaśśekharajaṭāṃpraṇaumi tvāṃ pretāsanamupagatāṃ bhairavavadhūm || 17||

शिरश्चन्द्रच्छायाप्रसरपुनरुक्तस्मितरुचिंवपुर्लक्ष्मीलब्धाधिकसितमहार्घाम्बरधराम् ।वरोद्युक्तां साक्षस्रजमभयदां पुस्तकधरांसकृद् यस्त्वां भक्त्या प्रणमति नमाम्यम्ब तमहम् ॥ १८॥

śiraścandracchāyāprasarapunaruktasmitaruciṃvapurlakṣmīlabdhādhikasitamahārghāmbaradharām |varodyuktāṃ sākṣasrajamabhayadāṃ pustakadharāṃsakṛd yastvāṃ bhaktyā praṇamati namāmyamba tamaham || 18||

यजन्ते येऽष्टाभिर्दिनमनु विधानेन सुभगाभगाद्याभिस्ताभिर्भगवति शिवे त्वां परिवृताम् ।क्षमाभृतिरूपातिद्युतिमतिधृतिश्रीसुभगतापरीताः पूज्यन्ते स्वयमनु जनैस्ते सुकृतिनः ॥ १९॥

yajante ye'ṣṭābhirdinamanu vidhānena subhagābhagādyābhistābhirbhagavati śive tvāṃ parivṛtām |kṣamābhṛtirūpātidyutimatidhṛtiśrīsubhagatāparītāḥ pūjyante svayamanu janaiste sukṛtinaḥ || 19||

यथोक्तं यैरिष्टो विधिविरचिताष्टाष्टकभिदागणो मातॄणां ते गहनमहिमा भैरवसखः ।स्फुरद्विद्यादीपद्युतिविततिसन्दर्शितपदाःप्रयान्ति त्वत्स्थानं पुनरपुनरावर्तनममी ॥ २०॥

yathoktaṃ yairiṣṭo vidhiviracitāṣṭāṣṭakabhidāgaṇo mātṝṇāṃ te gahanamahimā bhairavasakhaḥ |sphuradvidyādīpadyutivitatisandarśitapadāḥprayānti tvatsthānaṃ punarapunarāvartanamamī || 20||

यथैकश्चैकस्थः स्वयमपिहितात्मा दिनकरोविभाति छायावान् बहुषु जलकुम्भेषु बहुवत् ।तथैवैका बह्वी स्फुरति शबरीशौरितनयारमावाणीकाळीरतिधृतिधरण्यादितनुभिः ॥ २१॥

yathaikaścaikasthaḥ svayamapihitātmā dinakarovibhāti chāyāvān bahuṣu jalakumbheṣu bahuvat |tathaivaikā bahvī sphurati śabarīśauritanayāramāvāṇīkāḷīratidhṛtidharaṇyāditanubhiḥ || 21||

नरात्मा नारीत्वे तरुरपि लतात्वे तव मृगोमृगीत्वे लक्ष्मीत्वे हरिरपि शचीत्वे शतमखः ।उमात्वे रुद्रात्मेत्यथ तदनुरूपाकृतिरसौशिवः सर्वत्रापि स्वयमनुचरत्यम्ब भवतीम् ॥ २२॥

narātmā nārītve tarurapi latātve tava mṛgomṛgītve lakṣmītve harirapi śacītve śatamakhaḥ |umātve rudrātmetyatha tadanurūpākṛtirasauśivaḥ sarvatrāpi svayamanucaratyamba bhavatīm || 22||

स्त्रियो यास्त्रैलोक्ये विदधति च या संसृतिरसंविना याभिः सृष्टिः क्वचिदपि न काचित् प्रसरति ।विना याभिर्मुद्यत्यपि जयति याभिर्मनसिजःसमस्ताभ्यस्ताभ्यो भगवति तनूभ्यस्तव नमः ॥ २३॥

striyo yāstrailokye vidadhati ca yā saṃsṛtirasaṃvinā yābhiḥ sṛṣṭiḥ kvacidapi na kācit prasarati |vinā yābhirmudyatyapi jayati yābhirmanasijaḥsamastābhyastābhyo bhagavati tanūbhyastava namaḥ || 23||

शिवे विद्ये देवि त्रिभुवनजनन्यम्ब शबरिक्रिये श्रद्धे मेधे सति गिरिसुते वाणि परमे ।महामाये नित्ये मधुमति महाभैरवि रमे ।भवानि श्रीः शक्ते भगवति नमस्तेऽहमकृषि ॥ २४॥

śive vidye devi tribhuvanajananyamba śabarikriye śraddhe medhe sati girisute vāṇi parame |mahāmāye nitye madhumati mahābhairavi rame |bhavāni śrīḥ śakte bhagavati namaste'hamakṛṣi || 24||

श्रियं पृष्ठे कृत्वा हृदि तव पदाम्भोजयुगळींवयं वाणीपुष्पैः स्रजमरचयाम स्तुतिमयीम् ।स्वयं गृह्णीष्वैनां शरणमनुगृह्णातु भवतीत्वदीया भूयास्म त्वयि भवतु भक्तिः स्थिरतरा ॥ २५॥

śriyaṃ pṛṣṭhe kṛtvā hṛdi tava padāmbhojayugaḷīṃvayaṃ vāṇīpuṣpaiḥ srajamaracayāma stutimayīm |svayaṃ gṛhṇīṣvaināṃ śaraṇamanugṛhṇātu bhavatītvadīyā bhūyāsma tvayi bhavatu bhaktiḥ sthiratarā || 25||

सदा सूक्तिध्यानामृतरसनिषेकोत्थपुळकप्ररोहाः स्वान्ते त्वत्पदकिसलयं देवि दधति ।स्फुरन्त्येवाभीष्टाश्चुलुकपुटिकाकोमलपुटस्फुरत्पूजापुष्पान्वयसमुदिता भक्तिललिताः ॥ २६॥

sadā sūktidhyānāmṛtarasaniṣekotthapuḷakaprarohāḥ svānte tvatpadakisalayaṃ devi dadhati |sphurantyevābhīṣṭāśculukapuṭikākomalapuṭasphuratpūjāpuṣpānvayasamuditā bhaktilalitāḥ || 26||

इति छायाविंशतिः समाप्ता ।

iti chāyāviṃśatiḥ samāptā |