दत्तात्रेयहृदयम् (वासुदेवानन्दसरस्वतीविरचितम्) Shri Dattatreya Hridayam

प्रह्लाद एकदारण्यं पर्यटन्मृगयामिषात् ।भाग्याद्ददर्श सह्याद्रौ कावेर्यां निद्रिता भुवि ॥ १॥

prahlāda ekadāraṇyaṃ paryaṭanmṛgayāmiṣāt |bhāgyāddadarśa sahyādrau kāveryāṃ nidritā bhuvi || 1||

कर्माद्यैर्वर्णलिङ्गाद्यैरप्रतक्र्यं रजस्वलम् ।नत्वा प्राहावधूतं तं निगूढामलतेजसम् ॥ २॥

karmādyairvarṇaliṅgādyairapratakryaṃ rajasvalam |natvā prāhāvadhūtaṃ taṃ nigūḍhāmalatejasam || 2||

कथं भोगीव धत्तेऽस्वः पीनां तनुमनुद्यमः ।उद्योगात्स्वं ततो भोगो भोगात्पीना तनुर्भवेत् ॥ ३॥

kathaṃ bhogīva dhatte'svaḥ pīnāṃ tanumanudyamaḥ |udyogātsvaṃ tato bhogo bhogātpīnā tanurbhavet || 3||

शयानोऽनुद्यमोऽनीहो भवानिह तथाप्यसौ ।पीना तनुं कथं सिद्धो भवान्वदतु चेत्क्षमम् ॥ ४॥

śayāno'nudyamo'nīho bhavāniha tathāpyasau |pīnā tanuṃ kathaṃ siddho bhavānvadatu cetkṣamam || 4||

विद्वान्दक्षोऽपि चतुरश्चित्रप्रियकथो भवान् ।दृष्ट्वापीह जनांश्चित्रकर्मणो वर्तते समः ॥ ५॥

vidvāndakṣo'pi caturaścitrapriyakatho bhavān |dṛṣṭvāpīha janāṃścitrakarmaṇo vartate samaḥ || 5||

इत्थं श्रीभगवांस्तेन प्रह्यादेनात्रिनन्दनः ।सम्पृष्टः प्राह सन्तुष्टः कृपालुः प्रहसन्निव ॥ ६॥

itthaṃ śrībhagavāṃstena prahyādenātrinandanaḥ |sampṛṣṭaḥ prāha santuṣṭaḥ kṛpāluḥ prahasanniva || 6||

श्रीनृसिंहोऽवतीर्णोऽत्र यदर्थं स त्वमेव हि ।दैत्यजोऽपि मुनिच्छात्र शृणु भागवतोत्तम ॥ ७॥

śrīnṛsiṃho'vatīrṇo'tra yadarthaṃ sa tvameva hi |daityajo'pi municchātra śṛṇu bhāgavatottama || 7||

मन्दः स्वज्ञो भ्रमंस्तृष्णानद्येमं लोकमागतः ।कर्मयोगेन मुक्तिस्वर्मोहद्वारं यदृच्छया ॥ ८॥

mandaḥ svajño bhramaṃstṛṣṇānadyemaṃ lokamāgataḥ |karmayogena muktisvarmohadvāraṃ yadṛcchayā || 8||

निवृत्तोऽस्म्यत्र यततां व्यत्ययं वीक्ष्य शर्मणे ।आत्मनोऽस्य सुखं रूपं क्लिष्टे नष्टे स्वयं प्रभम् ॥ ९॥

nivṛtto'smyatra yatatāṃ vyatyayaṃ vīkṣya śarmaṇe |ātmano'sya sukhaṃ rūpaṃ kliṣṭe naṣṭe svayaṃ prabham || 9||

ज्ञात्वा संस्पर्शजान्भोगान्दुःखात्स्वप्स्यामि दैवभुक् ।विस्मृत्यामुं जनः स्वार्थं सन्तं यात्युग्रसंसृतिम् ॥ १०॥

jñātvā saṃsparśajānbhogānduḥkhātsvapsyāmi daivabhuk |vismṛtyāmuṃ janaḥ svārthaṃ santaṃ yātyugrasaṃsṛtim || 10||

स्वार्थं मायावृतं त्यक्त्वा तदर्थ्यन्यत्र धावति ।शैवालछन्नकं त्यक्त्वा यथाम्ब्वर्थी मरीचिकाम् ॥ ११॥

svārthaṃ māyāvṛtaṃ tyaktvā tadarthyanyatra dhāvati |śaivālachannakaṃ tyaktvā yathāmbvarthī marīcikām || 11||

अभाग्यस्य क्रिया मोघाः सुखप्राप्त्यै प्रयोजिताः ।तत्साफल्येऽप्यसद्भिः किं कार्यं मत्र्यस्य कृच्छ्रजैः ॥ १२॥

abhāgyasya kriyā moghāḥ sukhaprāptyai prayojitāḥ |tatsāphalye'pyasadbhiḥ kiṃ kāryaṃ matryasya kṛcchrajaiḥ || 12||

कामार्तेच्छोर्मोहशोकरागद्वेषश्रमादयः ।यतोऽजितात्मनो नैति निद्रापि भयशङ्कया ॥ १३॥

kāmārtecchormohaśokarāgadveṣaśramādayaḥ |yato'jitātmano naiti nidrāpi bhayaśaṅkayā || 13||

प्राणार्थेच्छा हि मधुकृच्छिक्षितेन मयोझ्झिता ।राजार्थिहिंस्रचोरद्विट्कालेभ्यो न बिभेम्यतः ॥ १४॥

prāṇārthecchā hi madhukṛcchikṣitena mayojhjhitā |rājārthihiṃsracoradviṭkālebhyo na bibhemyataḥ || 14||

निरिच्छः परितुष्टात्मा यदृच्छालाभतोऽस्मि सन् ।बहुकालं शये नो चेद्विद्वान् धैर्यान्महाहिवत् ॥ १५॥

niricchaḥ parituṣṭātmā yadṛcchālābhato'smi san |bahukālaṃ śaye no cedvidvān dhairyānmahāhivat || 15||

भूर्यल्पं स्वादु वाऽस्वादु कदन्नं मानवर्जितम् ।समानं क्वापि भुञ्जेऽह्नि निशि भुक्त्वापि वा न वा ॥ १६॥

bhūryalpaṃ svādu vā'svādu kadannaṃ mānavarjitam |samānaṃ kvāpi bhuñje'hni niśi bhuktvāpi vā na vā || 16||

हरत्यन्यः पतिं हत्वा कृच्छ्राप्तं मधुवद्धनम् ।शिक्षितं मधुकृत्तोऽतो विरक्तोऽस्म्यपरिग्रहः ॥ १७॥

haratyanyaḥ patiṃ hatvā kṛcchrāptaṃ madhuvaddhanam |śikṣitaṃ madhukṛtto'to virakto'smyaparigrahaḥ || 17||

दैवाप्तं चर्म वल्कं वा वस्त्रं क्षौमं वसे न वा ।क्वचिच्छयेऽश्मभस्मादौ कशिपौ वा जने वने ॥ १८॥

daivāptaṃ carma valkaṃ vā vastraṃ kṣaumaṃ vase na vā |kvacicchaye'śmabhasmādau kaśipau vā jane vane || 18||

क्वचित्स्नातोऽलङ्कृतोऽहं स्रग्वी सुवसनो न वा ।रथेभाश्वौश्चरे क्वापि मुनिवत्क्वापि मुग्धवत् ॥ १९॥

kvacitsnāto'laṅkṛto'haṃ sragvī suvasano na vā |rathebhāśvauścare kvāpi munivatkvāpi mugdhavat || 19||

नाहं निन्दे न च स्तौमि स्वभावविषमं नरम् ।एतेषां श्रेय आशास उतैकात्म्यमथात्मनि ॥ २०॥

nāhaṃ ninde na ca staumi svabhāvaviṣamaṃ naram |eteṣāṃ śreya āśāsa utaikātmyamathātmani || 20||

ब्रह्मासक्तो ब्रह्मनिष्ठो ब्रह्मात्मा ब्रह्मधीरहम् ।संस्कृते ब्राह्मणेऽन्त्ये वा समदृग्गवि शुन्यपि ॥ २१॥

brahmāsakto brahmaniṣṭho brahmātmā brahmadhīraham |saṃskṛte brāhmaṇe'ntye vā samadṛggavi śunyapi || 21||

समासमाभ्यां विषमसमे पूजात ओदनम् ।नाद्यादित्यज्ञगृहिणो दोषो न समदृग्यतेः ॥ २२॥

samāsamābhyāṃ viṣamasame pūjāta odanam |nādyādityajñagṛhiṇo doṣo na samadṛgyateḥ || 22||

स्वरूपेऽवासनस्तिष्ठाम्यान्वीक्षिक्याऽनया दिवि ।योऽमुमिच्छेत्तु तस्यायमुपायो विदुषः सुखः ॥ २३॥

svarūpe'vāsanastiṣṭhāmyānvīkṣikyā'nayā divi |yo'mumicchettu tasyāyamupāyo viduṣaḥ sukhaḥ || 23||

हुनेद्विकल्पं चित्तौ तां मनस्यर्थभ्रमे तु तत् ।वैकारिके तं मायायां तां स्वस्मिन्विरमेत्ततः ॥ २४॥

hunedvikalpaṃ cittau tāṃ manasyarthabhrame tu tat |vaikārike taṃ māyāyāṃ tāṃ svasminviramettataḥ || 24||

शुद्धः सोऽहं परात्मैक इति दार्ढ्ये विमुच्यते ।हृदयं मे सुगुप्तं ते प्रोक्तं तत्त्वं विचारय ॥ २५॥

śuddhaḥ so'haṃ parātmaika iti dārḍhye vimucyate |hṛdayaṃ me suguptaṃ te proktaṃ tattvaṃ vicāraya || 25||

इतीशेनोपदिष्टः स ज्ञात्वात्मानं प्रपूज्य च ।तदाज्ञप्तो ययौ राज्यं कुर्वन्नपि स दैवभुक् ॥ २६॥

itīśenopadiṣṭaḥ sa jñātvātmānaṃ prapūjya ca |tadājñapto yayau rājyaṃ kurvannapi sa daivabhuk || 26||

राज्यश्रीपुत्रदाराढ्योऽलिप्तः स्वात्मदृक्सदा ।भुक्त्वारब्धं चिरं राज्यं दत्वा पुत्रे विरोचने ॥ २७॥

rājyaśrīputradārāḍhyo'liptaḥ svātmadṛksadā |bhuktvārabdhaṃ ciraṃ rājyaṃ datvā putre virocane || 27||

मुक्तसङ्गश्चचार क्ष्मां समदृक्स गुरूक्तवत् ॥इति श्रीवासुदेवानन्दसरस्वतीविरचितं श्रीदत्तपुराणान्तर्गतंश्रीदत्तात्रेयहृदयं सम्पूर्णम् ।

muktasaṅgaścacāra kṣmāṃ samadṛksa gurūktavat ||iti śrīvāsudevānandasarasvatīviracitaṃ śrīdattapurāṇāntargataṃśrīdattātreyahṛdayaṃ sampūrṇam |