अन्नपूर्णोपनिषत् Annapurna Upanishad
annapūrṇopaniṣat
Annapurna Upanishad (अन्नपूर्णोपनिषत्): an Upaniṣad to Annapūrṇā, from the upaniśad. 343 verses in Sanskrit with Devanagari and IAST.
- Stotra
- Upaniṣad
- Annapūrṇā
- upaniśad
अन्नपूर्णोपनिषत्
1 / 343
सर्वापह्नवसंसिद्धब्रह्ममात्रतयोज्ज्वलम् ।त्रैपदं श्रीरामतत्त्वं स्वमात्रमिति भावये ॥ॐ भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवाः ॥ भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः ॥स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवा+सस्तनूभिः ॥ व्यशेम देवहितं यदायुः ॥स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः ॥ स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः ॥स्वस्ति नस्तार्क्ष्यो अरिष्टनेमिः ॥ स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु ॥ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
sarvāpahnavasaṃsiddhabrahmamātratayojjvalam |traipadaṃ śrīrāmatattvaṃ svamātramiti bhāvaye ||oṃ bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devāḥ || bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ ||sthirairaṅgaistuṣṭuvā+sastanūbhiḥ || vyaśema devahitaṃ yadāyuḥ ||svasti na indro vṛddhaśravāḥ || svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ ||svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ || svasti no bṛhaspatirdadhātu ||oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
प्रथमोऽध्यायः
हरिः ॐ निदाघो नाम योगीन्द्र ऋभुं ब्रह्मविदां वरम् ।प्रणम्य दण्डवद्भूमावुत्थाय स पुनर्मुनिः ॥ १॥
hariḥ oṃ nidāgho nāma yogīndra ṛbhuṃ brahmavidāṃ varam |praṇamya daṇḍavadbhūmāvutthāya sa punarmuniḥ || 1||
आत्मतत्त्वमनुब्रूहीत्येवं पप्रच्छ सादरम् ।कयोपासनया ब्रह्मन्नीदृशं प्राप्तवानसि ॥ २॥
ātmatattvamanubrūhītyevaṃ papraccha sādaram |kayopāsanayā brahmannīdṛśaṃ prāptavānasi || 2||
तां मे ब्रूहि महाविद्यां मोक्षसाम्राज्यदायिनीम् ।निदाघ त्वं कृतार्थोऽसि शृणु विद्यां सनातनीम् ॥ ३॥
tāṃ me brūhi mahāvidyāṃ mokṣasāmrājyadāyinīm |nidāgha tvaṃ kṛtārtho'si śṛṇu vidyāṃ sanātanīm || 3||
यस्या विज्ञानमात्रेण जीवन्मुक्तो भविष्यसि ।मूलशृङ्गाटमध्यस्था बिन्दुनादकलाश्रया ॥ ४॥
yasyā vijñānamātreṇa jīvanmukto bhaviṣyasi |mūlaśṛṅgāṭamadhyasthā bindunādakalāśrayā || 4||
नित्यानन्दा निराधारा विख्याता विलसत्कचा ।विष्टपेशी महालक्ष्मीः कामस्तारो नतिस्तथा ॥ ५॥
nityānandā nirādhārā vikhyātā vilasatkacā |viṣṭapeśī mahālakṣmīḥ kāmastāro natistathā || 5||
भगवत्यन्नपूर्णेति ममाभिलषितं ततः ।अन्नं देहि ततः स्वाहा मन्त्रसारेति विश्रुता ॥ ६॥
bhagavatyannapūrṇeti mamābhilaṣitaṃ tataḥ |annaṃ dehi tataḥ svāhā mantrasāreti viśrutā || 6||
सप्तविंशति वर्णात्मा योगिनीगणसेविता ॥ ७॥
saptaviṃśati varṇātmā yoginīgaṇasevitā || 7||
ऐं ह्रीं सौं श्रीं क्लीमोन्नमो भगवत्यन्नपूर्णेममाभिलषितमन्नं देहि स्वाहा ।इति पित्रोपदिष्टोऽस्मि तदादिनियमः स्थितः ।कृतवान्स्वाश्रमाचारो मन्त्रानुष्ठानमन्वहम् ॥ ८॥
aiṃ hrīṃ sauṃ śrīṃ klīmonnamo bhagavatyannapūrṇemamābhilaṣitamannaṃ dehi svāhā |iti pitropadiṣṭo'smi tadādiniyamaḥ sthitaḥ |kṛtavānsvāśramācāro mantrānuṣṭhānamanvaham || 8||
एवं गते बहुदिने प्रादुरासीन्ममाग्रतः ।अन्नपूर्णा विशालाक्षी स्मयमानमुखाम्बुजा ॥ ९॥
evaṃ gate bahudine prādurāsīnmamāgrataḥ |annapūrṇā viśālākṣī smayamānamukhāmbujā || 9||
तां दृष्ट्वा दण्डवद्भूमौ नत्वा प्राञ्जलिरास्थितः ।अहो वत्स कृतार्थोऽसि वरं वरय मा चिरम् ॥ १०॥
tāṃ dṛṣṭvā daṇḍavadbhūmau natvā prāñjalirāsthitaḥ |aho vatsa kṛtārtho'si varaṃ varaya mā ciram || 10||
एवमुक्तो विशालाक्ष्या मयोक्तं मुनिपुङ्गव ।आत्मतत्त्वं मनसि मे प्रादुर्भवतु पार्वति ॥ ११॥
evamukto viśālākṣyā mayoktaṃ munipuṅgava |ātmatattvaṃ manasi me prādurbhavatu pārvati || 11||
तथैवास्थिति मामुक्त्वा तत्रैवान्तरधीयत ।तदा मे मतिरुत्पन्ना जगद्वैचित्र्यदर्शनात् ॥ १२॥
tathaivāsthiti māmuktvā tatraivāntaradhīyata |tadā me matirutpannā jagadvaicitryadarśanāt || 12||
भ्रमः पञ्चविधो भाति तदेवेह समुच्यते ।जीवेश्वरौ भिन्नरूपाविति प्राथमिको भ्रमः ॥ १२॥
bhramaḥ pañcavidho bhāti tadeveha samucyate |jīveśvarau bhinnarūpāviti prāthamiko bhramaḥ || 12||
आत्मनिष्ठं कर्तृगुणं वास्तवं वा द्वितीयकः ।शरीरत्रयसंयुक्तजीवः सङ्गी तृतीयकः ॥ १३॥
ātmaniṣṭhaṃ kartṛguṇaṃ vāstavaṃ vā dvitīyakaḥ |śarīratrayasaṃyuktajīvaḥ saṅgī tṛtīyakaḥ || 13||
जगत्कारणरूपस्य विकारित्वं चतुर्थकः ।कारणाद्भिन्नजगतः सत्यत्वं पञ्चमो भ्रमः ।पञ्चभ्रमनिवृत्तिश्च तदा स्फुरति चेतसि ॥ १५॥
jagatkāraṇarūpasya vikāritvaṃ caturthakaḥ |kāraṇādbhinnajagataḥ satyatvaṃ pañcamo bhramaḥ |pañcabhramanivṛttiśca tadā sphurati cetasi || 15||
बिम्बप्रतिबिम्बदर्शनेन भेदभ्रमो निवृत्तः ।स्फटिकलोहितदर्शनेन पारमार्थिककर्तृत्वभ्रमो निवृत्तः ।घटमठाकाशदर्शनेन सङ्गीतिभ्रमो निवृत्तः ।रज्जुसर्पदर्शनेन कारणाद्भिन्नजगतः सत्यत्वभ्रमो निवृत्तः ।कनकरुचकदर्शनेन विकारित्वभ्रमो निवृत्तः ।तदाप्रभृति मच्चित्तं ब्रह्माकारमभूत्स्वयम् ।निदाघ त्वमपीत्थं हि तत्त्वज्ञानमवाप्नुहि ॥ १६॥
bimbapratibimbadarśanena bhedabhramo nivṛttaḥ |sphaṭikalohitadarśanena pāramārthikakartṛtvabhramo nivṛttaḥ |ghaṭamaṭhākāśadarśanena saṅgītibhramo nivṛttaḥ |rajjusarpadarśanena kāraṇādbhinnajagataḥ satyatvabhramo nivṛttaḥ |kanakarucakadarśanena vikāritvabhramo nivṛttaḥ |tadāprabhṛti maccittaṃ brahmākāramabhūtsvayam |nidāgha tvamapītthaṃ hi tattvajñānamavāpnuhi || 16||
निदाघः प्रणतो भूत्वा ऋभुं पप्रच्छ सादरम् ।ब्रूहि मे श्रद्दधानाय ब्रह्मविद्यामनुत्तमाम् ॥ १७॥
nidāghaḥ praṇato bhūtvā ṛbhuṃ papraccha sādaram |brūhi me śraddadhānāya brahmavidyāmanuttamām || 17||
तथेत्याह ऋभुः प्रीतस्तत्त्वज्ञां वदामि ते ।महाकर्ता महाभोक्ता महात्यागी भवानघ ।स्वस्वरूपानुसन्धानमेवं कृत्वा सुखी भव ॥ १८॥
tathetyāha ṛbhuḥ prītastattvajñāṃ vadāmi te |mahākartā mahābhoktā mahātyāgī bhavānagha |svasvarūpānusandhānamevaṃ kṛtvā sukhī bhava || 18||
नित्योदितं विमलमाद्यमनतरूपंब्रह्मास्मि नेतरकलाकलनं हि किंचित् ।इत्येव भावय निरञ्जनतामुपेतोनिर्वाणमेहि सकलामलशान्तवृत्तिः ॥ १९॥
nityoditaṃ vimalamādyamanatarūpaṃbrahmāsmi netarakalākalanaṃ hi kiṃcit |ityeva bhāvaya nirañjanatāmupetonirvāṇamehi sakalāmalaśāntavṛttiḥ || 19||
यदिदं दृश्यते किंचित्तत्तन्नास्तीति भावय ।यथा गन्धर्वनगरं यथा वारि मरुस्थले ॥ २०॥
yadidaṃ dṛśyate kiṃcittattannāstīti bhāvaya |yathā gandharvanagaraṃ yathā vāri marusthale || 20||
यत्तु नो दृश्यते किंचिद्यन्नु किंचिदिव स्थितम् ।मनःषष्ठेन्द्रियातीतं तन्मयो भव वै मुने ॥ २१॥
yattu no dṛśyate kiṃcidyannu kiṃcidiva sthitam |manaḥṣaṣṭhendriyātītaṃ tanmayo bhava vai mune || 21||
अविनाशि चिदाकाशं सर्वात्मकमखण्डितम् ।नीरन्ध्रं भूरिवाशेषं तदस्मीति विभावय ॥ २२॥
avināśi cidākāśaṃ sarvātmakamakhaṇḍitam |nīrandhraṃ bhūrivāśeṣaṃ tadasmīti vibhāvaya || 22||
यदा संक्षीयते चित्तमभावात्यन्तभावनात् ।चित्सामान्यस्वरूपस्य सत्तासामान्यता तदा ॥ २३॥
yadā saṃkṣīyate cittamabhāvātyantabhāvanāt |citsāmānyasvarūpasya sattāsāmānyatā tadā || 23||
नूनं चैत्यांशरहिता चिद्यदात्मनि लीयते ।असद्रूपवदत्यच्छा सत्तासामान्यता तदा ॥ २४॥
nūnaṃ caityāṃśarahitā cidyadātmani līyate |asadrūpavadatyacchā sattāsāmānyatā tadā || 24||
दृष्टिरेषा हि परमा सदेहादेहयोः समा ।मुक्तयोः संभवत्येव तुर्यातीतपदाभिधा ॥ २५॥
dṛṣṭireṣā hi paramā sadehādehayoḥ samā |muktayoḥ saṃbhavatyeva turyātītapadābhidhā || 25||
व्युत्थितस्य भवत्येषा समाधिस्थस्य चानघ ।ज्ञस्य केवलमज्ञस्य न भवत्येव बोधजा ।अनानन्दसमानन्दमुग्धमुग्धमुखद्युतिः ॥ २६॥
vyutthitasya bhavatyeṣā samādhisthasya cānagha |jñasya kevalamajñasya na bhavatyeva bodhajā |anānandasamānandamugdhamugdhamukhadyutiḥ || 26||
चिरकालपरिक्षीणमननादिपरिभ्रमः ।पदमासाद्यते पुण्यं प्रज्ञयैवैकया तथा ॥ २७॥
cirakālaparikṣīṇamananādiparibhramaḥ |padamāsādyate puṇyaṃ prajñayaivaikayā tathā || 27||
इमं गुणसमाहारमनात्मत्वेन पश्यतः ।अन्तःशीतलया यासौ समाधिरिति कथ्यते ॥ २८॥
imaṃ guṇasamāhāramanātmatvena paśyataḥ |antaḥśītalayā yāsau samādhiriti kathyate || 28||
अवासनं स्थिरं प्रोक्तं मनोध्यानं तदेव च ।तदेव केवलीभानं शान्ततैव च तत्सदा ॥ २९॥
avāsanaṃ sthiraṃ proktaṃ manodhyānaṃ tadeva ca |tadeva kevalībhānaṃ śāntataiva ca tatsadā || 29||
तनुवासनमत्युच्चैः पदायोद्यतमुच्यते ।अवासगं मनोऽकर्तृपदं तस्मादवाप्यते ॥ ३०॥
tanuvāsanamatyuccaiḥ padāyodyatamucyate |avāsagaṃ mano'kartṛpadaṃ tasmādavāpyate || 30||
घनवासनमेतत्तु चेतःकर्तृत्वभावनम् ।सर्वदुःखप्रदं तस्माद्वासनां तनुतां नयेत् ॥ ३१॥
ghanavāsanametattu cetaḥkartṛtvabhāvanam |sarvaduḥkhapradaṃ tasmādvāsanāṃ tanutāṃ nayet || 31||
चेतसा सम्परित्यज्य सर्वभावात्मभावनाम् ।सर्वमाकाशतामेति नित्यमन्तर्मुखस्थितेः ॥ ३२॥
cetasā samparityajya sarvabhāvātmabhāvanām |sarvamākāśatāmeti nityamantarmukhasthiteḥ || 32||
यथा विपणगा लोका विहरन्तोऽप्यसत्समाः ।असंबन्धात्तथा ज्ञस्य ग्रामोऽपि विपिनोपमः ॥ ३३॥
yathā vipaṇagā lokā viharanto'pyasatsamāḥ |asaṃbandhāttathā jñasya grāmo'pi vipinopamaḥ || 33||
अन्तर्मुखतया नित्यं सुप्तो बुद्धो व्रजन्पठन् ।पुरं जनपदं ग्राममरण्यमिव पश्यति ॥ ३४॥
antarmukhatayā nityaṃ supto buddho vrajanpaṭhan |puraṃ janapadaṃ grāmamaraṇyamiva paśyati || 34||
अन्तःशीतलतायां तु लब्धायां शीतलं जगत् ।अन्तस्तृष्णोपतप्तानां दावदाहमयं जगत् ॥ ३५॥
antaḥśītalatāyāṃ tu labdhāyāṃ śītalaṃ jagat |antastṛṣṇopataptānāṃ dāvadāhamayaṃ jagat || 35||
भवत्यखिलजन्तूनां यदन्तस्तद्बहिः स्थितम् ॥ ३६॥
bhavatyakhilajantūnāṃ yadantastadbahiḥ sthitam || 36||
यस्त्वात्मरतिरेवान्तः कुर्वन्कर्मेन्द्रियैः क्रियाः ।न वशो हर्षशोकाभ्यां स समाहित उच्यते ॥ ३७॥
yastvātmaratirevāntaḥ kurvankarmendriyaiḥ kriyāḥ |na vaśo harṣaśokābhyāṃ sa samāhita ucyate || 37||
आत्मवत्सर्वभूतानि परद्रव्याणि लोष्ठवत् ।स्वभावादेव न भयाद्यः पश्यति स पश्यति ॥ ३८॥
ātmavatsarvabhūtāni paradravyāṇi loṣṭhavat |svabhāvādeva na bhayādyaḥ paśyati sa paśyati || 38||
अद्यैव मृतिरायातु कल्पान्तनिचयेन वा ।नासौ कलङ्कमाप्नोति हेम पङ्कगतं यथा ॥ ३९॥
adyaiva mṛtirāyātu kalpāntanicayena vā |nāsau kalaṅkamāpnoti hema paṅkagataṃ yathā || 39||
कोऽहं कथमिदं किं वा कथं मरणजन्मनी ।विचारयान्तरे वेत्थं महत्तत्फलमेष्यसि ॥ ४०॥
ko'haṃ kathamidaṃ kiṃ vā kathaṃ maraṇajanmanī |vicārayāntare vetthaṃ mahattatphalameṣyasi || 40||
विचारेण परिज्ञातस्वभावस्य सतस्तव ।मनः स्वरूपमुत्सृज्य शममेष्यति विज्वरम् ॥ ४१॥
vicāreṇa parijñātasvabhāvasya satastava |manaḥ svarūpamutsṛjya śamameṣyati vijvaram || 41||
विज्वरत्वं गतं चेतस्तव संसारवृत्तिषु ।न निमज्जति तद्ब्रह्मन्गोष्पदेष्विव वारणः ॥ ४२॥
vijvaratvaṃ gataṃ cetastava saṃsāravṛttiṣu |na nimajjati tadbrahmangoṣpadeṣviva vāraṇaḥ || 42||
कृपणं तु मनो ब्रह्मन्गोष्पदेऽपि निमज्जति ।कार्ये गोष्पदतोयेऽपि विशीर्णो मशको यथा ॥ ४३॥
kṛpaṇaṃ tu mano brahmangoṣpade'pi nimajjati |kārye goṣpadatoye'pi viśīrṇo maśako yathā || 43||
यावद्यावन्मुनिश्रेष्ठ स्वयं संतज्यतेऽखिलम् ।तावत्तावत्परालोकः परमात्मैव शिष्यते ॥ ४४॥
yāvadyāvanmuniśreṣṭha svayaṃ saṃtajyate'khilam |tāvattāvatparālokaḥ paramātmaiva śiṣyate || 44||
यावत्सर्वं न संत्यक्तं तावदात्मा न लभ्यते ।सर्ववस्तुपरित्यागे शेष आत्मेति कथ्यते ॥ ४५॥
yāvatsarvaṃ na saṃtyaktaṃ tāvadātmā na labhyate |sarvavastuparityāge śeṣa ātmeti kathyate || 45||
आत्मावलोकनार्थं तु तस्मात्सर्वं परित्यजेत् ।सर्वं संत्यज्य दूरेण यच्छिष्टं तन्मयो भव ॥ ४६॥
ātmāvalokanārthaṃ tu tasmātsarvaṃ parityajet |sarvaṃ saṃtyajya dūreṇa yacchiṣṭaṃ tanmayo bhava || 46||
सर्वं किंचिदिदं दृश्यं दृश्यते यज्जगद्गतम् ।चिन्निष्पन्दांशमात्रं तन्नान्यत्किंचन शाश्वतम् ॥ ४७॥
sarvaṃ kiṃcididaṃ dṛśyaṃ dṛśyate yajjagadgatam |cinniṣpandāṃśamātraṃ tannānyatkiṃcana śāśvatam || 47||
समाहिता नित्यतृप्ता यथाभूतार्थदर्शिनी ।ब्रह्मन्समाधिशब्देन परा प्रज्ञोच्यते बुधैः ॥ ४८॥
samāhitā nityatṛptā yathābhūtārthadarśinī |brahmansamādhiśabdena parā prajñocyate budhaiḥ || 48||
अक्षुब्धा निरहंकारा द्वन्द्वेष्वननुपातिनी ।प्रोक्ता समाधिशब्देन मेरोः स्थिरतरा स्थितिः ॥ ४९॥
akṣubdhā nirahaṃkārā dvandveṣvananupātinī |proktā samādhiśabdena meroḥ sthiratarā sthitiḥ || 49||
॥ इति अन्नपूर्णोपनिषत् सम्पूर्णम् ॥
Recitation complete
- Meaning
- Grammar
Meanings, sources and related recitations appear here once you finish reading.
Questions
How many verses are in Annapurna Upanishad?
Annapurna Upanishad has 343 verses on this page, each shown with its number, Devanagari text and transliteration, and meaning where available.
Can I read Annapurna Upanishad in Telugu, Kannada or Tamil?
Yes. Use the script buttons at the top of the text (देवनागरी, తెలుగు, ಕನ್ನಡ, தமிழ்) to read the same verses in Telugu, Kannada or Tamil script. Turn on IAST for Roman letters with pronunciation marks. Your choice is remembered on this device.
Is there a PDF of Annapurna Upanishad?
You do not need a PDF: this page has the complete text, kept up to date when corrections are made, in every script and with meanings. Tap Save to keep it in your library and open it any time.
