वीरभद्रेण दक्षाध्वरध्वंसकथनम् Virabhadrena Dakshadhvaradhvamsakathanam

(शिवरहस्यान्तर्गते ईशाख्ये)(स्कन्द उवाच)कशाङ्कुशाङ्गुष्ठसुपृष्ठतोदनैस्तोत्रैश्च योक्त्रैः सुखलीनचालनैः ।करीन्द्रसङ्घष्टकरेणुपुञ्जप्रकीर्णतामा रणावनिस्तदा ॥ १०८॥

(śivarahasyāntargate īśākhye)(skanda uvāca)kaśāṅkuśāṅguṣṭhasupṛṣṭhatodanaistotraiśca yoktraiḥ sukhalīnacālanaiḥ |karīndrasaṅghaṣṭakareṇupuñjaprakīrṇatāmā raṇāvanistadā || 108||

धावद्रथाङ्गोत्थितरेणुरूषितैःसुभूषणश्मश्रुभिरुद्धतासुराः ।गणा विकोशीकृतखड्गखेटप्रहारधारासु पतन्ति भृङ्गवत् ॥ १०९॥

dhāvadrathāṅgotthitareṇurūṣitaiḥsubhūṣaṇaśmaśrubhiruddhatāsurāḥ |gaṇā vikośīkṛtakhaḍgakheṭaprahāradhārāsu patanti bhṛṅgavat || 109||

कोदण्डदण्डोद्भवबाणकृत्तवेतण्डशुण्डारदखण्डसंसृता ।सुरोरुमुण्डाजकषण्डमण्डितातदा गणेन्द्रैः प्रबभौ रणावनिः ॥ ११०॥

kodaṇḍadaṇḍodbhavabāṇakṛttavetaṇḍaśuṇḍāradakhaṇḍasaṃsṛtā |surorumuṇḍājakaṣaṇḍamaṇḍitātadā gaṇendraiḥ prababhau raṇāvaniḥ || 110||

तुरङ्गहेषैर्गजबृंहितारवैःशताङ्गचक्रावृतनेमिनिःस्वनै ।चलत्पताकावलिधूननैः सुराभाङ्कारभेरीपटहाब्जनादैः ॥ १११॥

turaṅgaheṣairgajabṛṃhitāravaiḥśatāṅgacakrāvṛtaneminiḥsvanai |calatpatākāvalidhūnanaiḥ surābhāṅkārabherīpaṭahābjanādaiḥ || 111||

तुरङ्गमातङ्गशताङ्गसङ्घैर्गणासिविद्योतितशस्त्रजालैः ।समावृतं तत्तुमुलं विरेजेसुरोरुकोलाहलजातसम्भ्रमम् ॥ ११२॥

turaṅgamātaṅgaśatāṅgasaṅghairgaṇāsividyotitaśastrajālaiḥ |samāvṛtaṃ tattumulaṃ virejesurorukolāhalajātasambhramam || 112||

लाङ्गलमुसलैस्त्रिशूलहस्तैःसुरता जडतामवाप जन्ये ।गर्जन्ति तत्रैव गणेन्द्रसङ्घाःपर्जन्यनादेन हि तर्जयन्सुरान् ॥ ११३॥

lāṅgalamusalaistriśūlahastaiḥsuratā jaḍatāmavāpa janye |garjanti tatraiva gaṇendrasaṅghāḥparjanyanādena hi tarjayansurān || 113||

तन्नादतस्तत्र गजा हया वृषाउत्कर्षयन्तो मदमाशु सत्कटैः ।निमीलिताक्षाश्च पदात्तशुण्डाःप्रस्रुवुस्ते शकृदत्र मूत्रम् ॥ ११४॥

tannādatastatra gajā hayā vṛṣāutkarṣayanto madamāśu satkaṭaiḥ |nimīlitākṣāśca padāttaśuṇḍāḥprasruvuste śakṛdatra mūtram || 114||

सुरसामान्यकजन्यसम्भ्रमेभ्रमतीव प्रमदा बभूव सेना ।कुन्तैःशकुन्तानिव ते गणेन्द्रानिहन्तुमैच्छत्सुरवाहिनीं ताम् ॥ ११५॥

surasāmānyakajanyasambhramebhramatīva pramadā babhūva senā |kuntaiḥśakuntāniva te gaṇendrānihantumaicchatsuravāhinīṃ tām || 115||

अहीनमन्योः सुमहोरुमन्योराज्ञावशान्मन्युमहोऽसृजन् गणाः ।ते शस्त्रलाघवकरैर्वरमण्डलाक्षिसङ्क्रामणे प्रतिहता धृतखेटपृष्ठैः ॥ ११६॥

ahīnamanyoḥ sumahorumanyorājñāvaśānmanyumaho'sṛjan gaṇāḥ |te śastralāghavakarairvaramaṇḍalākṣisaṅkrāmaṇe pratihatā dhṛtakheṭapṛṣṭhaiḥ || 116||

अस्यन्त एव विसृजन्ति शरावरोधंमेघा इवाद्रिशिखरे शरवृष्टिसृष्टिम् ।अमोघमेघा इव शस्त्रवर्षैर्गणा ववर्षुः सुरसङ्घसैन्ये ।सम्पुध्य चायोघन भूमिमध्यगाःपपुश्च पानानि वसासवानि ॥ ११७॥

asyanta eva visṛjanti śarāvarodhaṃmeghā ivādriśikhare śaravṛṣṭisṛṣṭim |amoghameghā iva śastravarṣairgaṇā vavarṣuḥ surasaṅghasainye |sampudhya cāyoghana bhūmimadhyagāḥpapuśca pānāni vasāsavāni || 117||

तौ चाजिमीयतुरुभौ हरिवीरभद्रौरुद्रैः सुरार्भटभटैर्वरशस्त्रहस्तैः ।खड्गप्रभानिकरतैलशिलासु धौतकूजत्सुपुङ्खसुमुखाः प्रबभुश्च लेखाः ॥ ११८॥

tau cājimīyaturubhau harivīrabhadraurudraiḥ surārbhaṭabhaṭairvaraśastrahastaiḥ |khaḍgaprabhānikaratailaśilāsu dhautakūjatsupuṅkhasumukhāḥ prababhuśca lekhāḥ || 118||

दक्षः सहस्राक्षरथेऽम्बुजाक्षसमन्वितस्तत्र शरैस्ततक्ष ।शतं सहस्रायुतकोटिसङ्ख्ययासपक्षयुक्तैः सुपृषक्तसङ्घैः ॥ ११९॥

dakṣaḥ sahasrākṣarathe'mbujākṣasamanvitastatra śaraistatakṣa |śataṃ sahasrāyutakoṭisaṅkhyayāsapakṣayuktaiḥ supṛṣaktasaṅghaiḥ || 119||

स वीरभद्रोऽपि पिनाकिनः सृतैःशरोरुसारैर्निचकर्त तान् शरान् ।दक्षं ललाटे त्रिभिराजघानहरिं च जम्भारिमपि स्तनान्तरे ॥ १२०॥

sa vīrabhadro'pi pinākinaḥ sṛtaiḥśarorusārairnicakarta tān śarān |dakṣaṃ lalāṭe tribhirājaghānahariṃ ca jambhārimapi stanāntare || 120||

चकर्ष चापं प्रववर्ष बाणान्हर्षोरुतर्षैकहृदा स भद्रः ।सुरोरुकुम्भ्युद्यतकुम्भमध्येहयोरुसत्सादिषु तद्रथेषु ॥ १२१॥

cakarṣa cāpaṃ pravavarṣa bāṇānharṣorutarṣaikahṛdā sa bhadraḥ |surorukumbhyudyatakumbhamadhyehayorusatsādiṣu tadratheṣu || 121||

क्षिप्रं स वत्सप्रशरैः सुवत्सदन्तं समाकृष्य वृषं मुमोच ।तस्यार्धचन्द्रेण धनुः शरावरंचिच्छेद भद्रोऽपि हिरण्यदर्शनम् ॥ १२२॥

kṣipraṃ sa vatsapraśaraiḥ suvatsadantaṃ samākṛṣya vṛṣaṃ mumoca |tasyārdhacandreṇa dhanuḥ śarāvaraṃciccheda bhadro'pi hiraṇyadarśanam || 122||

कचत्कवचमप्यधो न्यपतदाशुनाराचकैःविदारितशिरोधरैर्मकुटकुण्डलाद्यावृतैः ।सुरेन्द्रगणदारणैः सुरगणेषु साधारणैःबभूव धरणी तदा भगणपातवत्स्वर्गतः ॥ १२३॥

kacatkavacamapyadho nyapatadāśunārācakaiḥvidāritaśirodharairmakuṭakuṇḍalādyāvṛtaiḥ |surendragaṇadāraṇaiḥ suragaṇeṣu sādhāraṇaiḥbabhūva dharaṇī tadā bhagaṇapātavatsvargataḥ || 123||

गोधाङ्गुलित्रसुशिरस्त्र तनुत्रमत्रदिव्यातपत्र निकरैर्विबभाति सा भूः ॥ १२४॥

godhāṅgulitrasuśirastra tanutramatradivyātapatra nikarairvibabhāti sā bhūḥ || 124||

तुरङ्गमातङ्गनरोत्तमाङ्गैस्तस्तार विस्तारितशस्त्रवर्यैः ।ते भिन्नमर्मदरिताश्च विवर्मिणोऽत्रवैवर्ण्यमापुरमरा गणशस्त्रघातैः ॥ १२५॥

turaṅgamātaṅganarottamāṅgaistastāra vistāritaśastravaryaiḥ |te bhinnamarmadaritāśca vivarmiṇo'travaivarṇyamāpuramarā gaṇaśastraghātaiḥ || 125||

वर्माणि तत्र ससृपुः शरसृष्टिवृष्ट्यामुष्ट्या च यष्टिभिरथ प्रहरन्ति जन्ये ।पतन्ति धावन्ति पिबन्ति शोणितंमुखस्रवं चोत्प्लुतिमाचरन्ति ॥ १२६॥

varmāṇi tatra sasṛpuḥ śarasṛṣṭivṛṣṭyāmuṣṭyā ca yaṣṭibhiratha praharanti janye |patanti dhāvanti pibanti śoṇitaṃmukhasravaṃ cotplutimācaranti || 126||

कूजन्ति हृष्यन्ति च नूतनव्रणैःपानीयमानीयत इत्युदारम् ।सा वाजयुक्ता शरराजिराजौकूजन्त्यतन्तीव रराज तत्र ॥ १२७॥

kūjanti hṛṣyanti ca nūtanavraṇaiḥpānīyamānīyata ityudāram |sā vājayuktā śararājirājaukūjantyatantīva rarāja tatra || 127||

आग्नेय वायव्यसुराख्यशस्त्रैरस्त्रैर्ववर्षतुरुभौ हरिवीरभद्रौ ।तस्यातपत्रध्वजवाजिरश्मितत्सररथिं भद्रगणो ममन्थ(ममाथ) ॥ १२८॥

āgneya vāyavyasurākhyaśastrairastrairvavarṣaturubhau harivīrabhadrau |tasyātapatradhvajavājiraśmitatsararathiṃ bhadragaṇo mamantha(mamātha) || 128||

रथं तथाक्षं च सकूबरं रणेचकर्त बाणैस्तिलशो गणेश्वरः ।चक्रं च नक्राकृतिशक्रियुक्तंत्रिविक्रमो विक्रमते रणाजिरे ॥ १२९॥

rathaṃ tathākṣaṃ ca sakūbaraṃ raṇecakarta bāṇaistilaśo gaṇeśvaraḥ |cakraṃ ca nakrākṛtiśakriyuktaṃtrivikramo vikramate raṇājire || 129||

वक्रं च तच्चक्रमभून्निसृष्टंहरेः करो भद्रगिरिप्रसङ्गके ।सस्मार वेदाश्ववहं च भूरथंमहारथेशं किल वीरभद्रः ॥ १३०॥

vakraṃ ca taccakramabhūnnisṛṣṭaṃhareḥ karo bhadragiriprasaṅgake |sasmāra vedāśvavahaṃ ca bhūrathaṃmahāratheśaṃ kila vīrabhadraḥ || 130||

स्विषुः सुधनवानमहो पिनाकिनंनैवास्य भग्नो न रथो न कार्मुकम् ।सुदर्शनं वा न चकर्त वै सुरोद्रापि प्रभाभावित एष वीरः ॥ १३१॥

sviṣuḥ sudhanavānamaho pinākinaṃnaivāsya bhagno na ratho na kārmukam |sudarśanaṃ vā na cakarta vai surodrāpi prabhābhāvita eṣa vīraḥ || 131||

निषङ्गिणोऽस्य स्मृतिनोऽक्षयेषुधिः (?)बभूव तस्येशकृपावशात्तदा ।सुपर्वणां सन्नतपर्वभिः शरैरखर्वगर्वं प्रजहार गर्वहृत् ॥ १३२॥

niṣaṅgiṇo'sya smṛtino'kṣayeṣudhiḥ (?)babhūva tasyeśakṛpāvaśāttadā |suparvaṇāṃ sannataparvabhiḥ śarairakharvagarvaṃ prajahāra garvahṛt || 132||

कक्षोरुकुक्षिस्थितवह्निना समोददाह तत्राह्नि सुरोरुवाहिनीम् ।गणोत्तमास्ते च सुतैलधौतैस्त्रिशूलघातैः परिघैर्गदाभिः ॥ १३३॥

kakṣorukukṣisthitavahninā samodadāha tatrāhni suroruvāhinīm |gaṇottamāste ca sutailadhautaistriśūlaghātaiḥ parighairgadābhiḥ || 133||

निर्यत्सुमस्तिष्कसुशुक्ललोहितैर्व्यसून् वसून् तत्र हतान् प्रचक्रुः ।ते विश्वदेवाश्वरथेषु वाजिनोनिजघ्निरे तत्र गदाभिघातैः ॥ १३४॥

niryatsumastiṣkasuśuklalohitairvyasūn vasūn tatra hatān pracakruḥ |te viśvadevāśvaratheṣu vājinonijaghnire tatra gadābhighātaiḥ || 134||

वायून्विनिर्यायिनरायुषस्तान्प्रचक्रुरुच्चक्रसहस्रधारैः ।तरणिं वरुणं तथैव वह्निंयममाप्यानमयन् शरोरुवर्षैः ॥ १३५॥

vāyūnviniryāyinarāyuṣastānpracakruruccakrasahasradhāraiḥ |taraṇiṃ varuṇaṃ tathaiva vahniṃyamamāpyānamayan śaroruvarṣaiḥ || 135||

रथसारथिवाजियोक्त्रछत्राण्यपजह्नुर्गणापा धनाधिपस्य ।गहनं विविशुः सुरास्तु शम्भोःस्वगणैरुज्झितवाहनास्त्रवेषाः ॥ १३६॥

rathasārathivājiyoktrachatrāṇyapajahnurgaṇāpā dhanādhipasya |gahanaṃ viviśuḥ surāstu śambhoḥsvagaṇairujjhitavāhanāstraveṣāḥ || 136||

परिधावन्ति रणे भृशं व्रणाङ्काःप्रपतन्तो द्रुतमुग्ररुद्रभीताः ॥ १३७॥

paridhāvanti raṇe bhṛśaṃ vraṇāṅkāḥprapatanto drutamugrarudrabhītāḥ || 137||

भग्नाक्षचक्रध्वकूबरै रथैर्हयोरुमातङ्गशवैः विभाति भूः ।विनिष्कृतान्त्रोरुवसासृगश्रुदुर्गन्धबन्धानिलसङ्घमत्र ॥ १३८॥

bhagnākṣacakradhvakūbarai rathairhayorumātaṅgaśavaiḥ vibhāti bhūḥ |viniṣkṛtāntroruvasāsṛgaśrudurgandhabandhānilasaṅghamatra || 138||

ऊहुः कशाघात शिताङ्कुशाग्रसञ्चोदनैरश्वगजा रथाश्च ।योधान् सुसन्नांश्च महोरुयुद्धेमांसास्थ्यसृक्पूयवसादिपङ्के ॥ १३९॥

ūhuḥ kaśāghāta śitāṅkuśāgrasañcodanairaśvagajā rathāśca |yodhān susannāṃśca mahoruyuddhemāṃsāsthyasṛkpūyavasādipaṅke || 139||

सुरेन्द्रसङ्घाश्च गणेन्द्रवृन्दंविपाटनाराचशरैर्व्यपाटयन् ।भल्लैः सुफुल्लैरिव किंशुकाभैर्देहे ततक्षुः क्षतजार्द्रगात्राः ॥ १४०॥

surendrasaṅghāśca gaṇendravṛndaṃvipāṭanārācaśarairvyapāṭayan |bhallaiḥ suphullairiva kiṃśukābhairdehe tatakṣuḥ kṣatajārdragātrāḥ || 140||

प्रासासिहस्तान्मुसलैर्विशस्तान्ध्वस्तान् चकाराशु गणेशवाहिनी ।गदाभिभग्नोरुवलग्नमध्यमान्नग्नान्प्रदुद्राव सुमानहर्षान् ॥ १४१॥

prāsāsihastānmusalairviśastāndhvastān cakārāśu gaṇeśavāhinī |gadābhibhagnoruvalagnamadhyamānnagnānpradudrāva sumānaharṣān || 141||

विशालवक्षः सुकवाटपाटनैःस्कन्धे तथा कोमलकण्ठमूले ।गणेश्वराश्चापशरासिपाणयोयज्ञोपवीताकृति चिच्छिदुः सुरान् ॥ १४२॥

viśālavakṣaḥ sukavāṭapāṭanaiḥskandhe tathā komalakaṇṭhamūle |gaṇeśvarāścāpaśarāsipāṇayoyajñopavītākṛti cicchiduḥ surān || 142||

हसन्ति केचित्प्रवदन्ति केचिन्नृत्यन्ति तत्रैव कबन्धमुण्डाः ।प्रासासिहस्ता विवृतान्त्रबन्धाःसम्बन्धमीयुर्धरणीतलेषु ॥ १४३॥

hasanti kecitpravadanti kecinnṛtyanti tatraiva kabandhamuṇḍāḥ |prāsāsihastā vivṛtāntrabandhāḥsambandhamīyurdharaṇītaleṣu || 143||

पतत्समदकुञ्जरं वरहयोरुदेहाकुलंसुकम्पितरसातलंस्खलदपारयोधावृतम् ।सुगर्जितसुनिर्जरं गणकृतोरुसन्तर्जनंबभूव ह रणाजिरं सुरगणौघरागादरम् ॥ १४४॥

patatsamadakuñjaraṃ varahayorudehākulaṃsukampitarasātalaṃskhaladapārayodhāvṛtam |sugarjitasunirjaraṃ gaṇakṛtorusantarjanaṃbabhūva ha raṇājiraṃ suragaṇaugharāgādaram || 144||

जन्ये तदा तत्र सुशोणितापगाःप्रसुस्रुवुश्छत्रकदम्बफेनाः ।सचामराखण्डितफेनबुद्बुदानरान्त्रमस्तिष्कजकूर्ममीनाः ॥ १४५॥

janye tadā tatra suśoṇitāpagāḥprasusruvuśchatrakadambaphenāḥ |sacāmarākhaṇḍitaphenabudbudānarāntramastiṣkajakūrmamīnāḥ || 145||

दिवि स्वर्गलिप्सां बहु प्रार्थयन्तः ।सुशस्त्रोरुधाराविगाढा धरण्याम् ।वेतालकङ्कालबलादिहर्षदागृध्रेषु काकश्वगणे शिवासु ॥ १४६॥

divi svargalipsāṃ bahu prārthayantaḥ |suśastrorudhārāvigāḍhā dharaṇyām |vetālakaṅkālabalādiharṣadāgṛdhreṣu kākaśvagaṇe śivāsu || 146||

भ्रमन्ति तत्रैव शुनां समूहागृध्रभ्रमैस्तत्पिशुनालित्तदा ॥ १४७॥

bhramanti tatraiva śunāṃ samūhāgṛdhrabhramaistatpiśunālittadā || 147||

भ्राम्यद्गृध्रगणोरुपक्षतिहताः संवीजितास्ते शवाः ॥ १४८॥

bhrāmyadgṛdhragaṇorupakṣatihatāḥ saṃvījitāste śavāḥ || 148||

गजाश्वरथपङ्क्तिसन्निहतसादिसत्सारथिःप्रतोदवरहस्ततो मृतनिरस्तशस्त्राङ्कुरैः ।प्रकीर्णमणिभाण्डकैर्विवृत नेत्र जिह्वास्यकैःप्रकीर्णमभवत्तदा रणतलं सुदुर्दर्शनम् ॥ १४९॥

gajāśvarathapaṅktisannihatasādisatsārathiḥpratodavarahastato mṛtanirastaśastrāṅkuraiḥ |prakīrṇamaṇibhāṇḍakairvivṛta netra jihvāsyakaiḥprakīrṇamabhavattadā raṇatalaṃ sudurdarśanam || 149||

कुथाङ्कुशपदाहतिप्रबलमांससम्पर्कतस्खलद्गणशरारवैर्मृतिमवापुरेवं सुराः ।त्रिदशा विदशां दशामवापुरेवंगणशस्त्रैर्निहताश्च कान्दिशीकाः ॥ १५०॥

kuthāṅkuśapadāhatiprabalamāṃsasamparkataskhaladgaṇaśarāravairmṛtimavāpurevaṃ surāḥ |tridaśā vidaśāṃ daśāmavāpurevaṃgaṇaśastrairnihatāśca kāndiśīkāḥ || 150||

तथेह गणपुङ्गवः शरवरोरुधारादिभिःसुरासुरगणं व्यधात् भगणनाथचूडाज्ञया ॥ १५१॥

tatheha gaṇapuṅgavaḥ śaravarorudhārādibhiḥsurāsuragaṇaṃ vyadhāt bhagaṇanāthacūḍājñayā || 151||

रटत्करटिगर्जनैर्हयवरोरुपातस्वनैः ।बभूव धरणी तदा सकरुणारुणा शोणितैः ।प्रभग्नरथचक्रकप्रशिथिलाक्षनेमिस्वनैः ।रराज रणभूस्तदा गणगणोरुबाणैर्हता ॥ १५२॥

raṭatkaraṭigarjanairhayavarorupātasvanaiḥ |babhūva dharaṇī tadā sakaruṇāruṇā śoṇitaiḥ |prabhagnarathacakrakapraśithilākṣanemisvanaiḥ |rarāja raṇabhūstadā gaṇagaṇorubāṇairhatā || 152||

ध्वस्ताक्षसत्सारथिसत्पताकासुछत्रहीनान्निपपात माधवः ।स्वकां स्त्रियमालिलिङ्गिषुरभ्युत्थो दक्षयुतः स वासवः ॥ १५३॥

dhvastākṣasatsārathisatpatākāsuchatrahīnānnipapāta mādhavaḥ |svakāṃ striyamāliliṅgiṣurabhyuttho dakṣayutaḥ sa vāsavaḥ || 153||

विहङ्गमं तं खगमं पुरःस्थितंविष्णुः समारुह्य चकार लाघवम् ।गोमायुमायेव स माययाऽस्त्रकाण्यवासृजत्तत्र गणेन्द्रदेहे ॥ १५४॥

vihaṅgamaṃ taṃ khagamaṃ puraḥsthitaṃviṣṇuḥ samāruhya cakāra lāghavam |gomāyumāyeva sa māyayā'strakāṇyavāsṛjattatra gaṇendradehe || 154||

विधौ मुधैवाथ स विष्णुराहवेव्याधात्स्वकास्त्रैर्विनिवार्य तान् गणान् ।प्राध्मापयच्छङ्खमदीनवीर्योधैर्यैकधुर्यः स गणेशितुः पुरः ॥ १५५॥

vidhau mudhaivātha sa viṣṇurāhavevyādhātsvakāstrairvinivārya tān gaṇān |prādhmāpayacchaṅkhamadīnavīryodhairyaikadhuryaḥ sa gaṇeśituḥ puraḥ || 155||

तदस्त्रवर्षं विनिवार्य गोवृषोवर्षप्रकर्षं सह तै गणेश्वरैः ।शरान्धकारं च विभिद्य सायकैर्मयूखमालीव स दृश्यते स्म ह ॥ १५६॥

tadastravarṣaṃ vinivārya govṛṣovarṣaprakarṣaṃ saha tai gaṇeśvaraiḥ |śarāndhakāraṃ ca vibhidya sāyakairmayūkhamālīva sa dṛśyate sma ha || 156||

पक्षीन्द्रपक्षाणि शरैः प्रचिच्छिदेतनुं च पादौ च शरैरखण्डयत् ।विहङ्गमस्तत्क्षतजाभितप्तःपपात कूजन् सह विष्णुनावनौ ॥ १५७॥

pakṣīndrapakṣāṇi śaraiḥ pracicchidetanuṃ ca pādau ca śarairakhaṇḍayat |vihaṅgamastatkṣatajābhitaptaḥpapāta kūjan saha viṣṇunāvanau || 157||

प्रध्माप्य शङ्खं स ही वीरभद्रःप्रोवाच विष्णुं क्षतजावृताङ्गम् ।वसन्तकालोत्थपलाशकद्रुमप्रभासमानाङ्गमथो रणस्थले ॥ १५८॥

pradhmāpya śaṅkhaṃ sa hī vīrabhadraḥprovāca viṣṇuṃ kṣatajāvṛtāṅgam |vasantakālotthapalāśakadrumaprabhāsamānāṅgamatho raṇasthale || 158||

वीरभद्र उवाच ।तत्ते क्व दैत्यप्रहरोरुचक्रंशङ्खं क्व ते कौस्तुभवैजयन्ती ।न दैत्यपक्षस्य विहारकालःसंहारकालोऽद्य तवेत्यवेहि ॥ १५९॥

vīrabhadra uvāca |tatte kva daityapraharorucakraṃśaṅkhaṃ kva te kaustubhavaijayantī |na daityapakṣasya vihārakālaḥsaṃhārakālo'dya tavetyavehi || 159||

नाहं हिरण्यकशिपुर्न हिरण्यनेत्रत्रिविक्रमोऽहं हि तवास्मि सम्प्रति ।न रावणोऽहं न च कंसदैत्योन भार्गवः क्षत्रकुलान्तकारी ॥ १६०॥

nāhaṃ hiraṇyakaśipurna hiraṇyanetratrivikramo'haṃ hi tavāsmi samprati |na rāvaṇo'haṃ na ca kaṃsadaityona bhārgavaḥ kṣatrakulāntakārī || 160||

विभीषिकां ते किमुतात्र जन्येइषीकनालानिव सन्दहे ते ।क्षीणाक्षिकोणेन स देवमुष्णंवीक्षन् सहस्राक्षमथोऽत्र दक्षम् ॥ १६१॥

vibhīṣikāṃ te kimutātra janyeiṣīkanālāniva sandahe te |kṣīṇākṣikoṇena sa devamuṣṇaṃvīkṣan sahasrākṣamatho'tra dakṣam || 161||

दीक्षान्वितं त्र्यक्षपदे विरक्तंलीक्षेव सन्दह्य भगाक्षिसूदनः ॥ १६२॥

dīkṣānvitaṃ tryakṣapade viraktaṃlīkṣeva sandahya bhagākṣisūdanaḥ || 162||

सूत उवाच ।इत्युक्त्वोत्थित एव खण्डकरधृक् खेटाभिघातैर्हरिंजानुभ्यामथ पादघातनिकरैर्व्यालोलयत्तत्र हि ।दक्षं दीक्षितमप्यपास्तशिरसं चक्रेऽथ रङ्गस्थितंखड्गेनैव हरिं हरन्तमसकृद्ब्रह्मा प्रसाद्यानमत् ॥ १६३॥

sūta uvāca |ityuktvotthita eva khaṇḍakaradhṛk kheṭābhighātairhariṃjānubhyāmatha pādaghātanikarairvyālolayattatra hi |dakṣaṃ dīkṣitamapyapāstaśirasaṃ cakre'tha raṅgasthitaṃkhaḍgenaiva hariṃ harantamasakṛdbrahmā prasādyānamat || 163||

ब्रह्मोवाच ।क्षमस्व मन्युं च सहस्व विष्णोर्महापराधं रणवीरभद्र ।त्वं त्वीरभद्रोऽसि सुभक्तबृंहितस्तथाखिलानां रणगोऽस्यभद्रः ॥ १६४॥

brahmovāca |kṣamasva manyuṃ ca sahasva viṣṇormahāparādhaṃ raṇavīrabhadra |tvaṃ tvīrabhadro'si subhaktabṛṃhitastathākhilānāṃ raṇago'syabhadraḥ || 164||

इन्द्रोऽपि त्रास वीरभद्रंप्रणम्य पादावुपगुह्य नात्यजत् ।उत्थाय याहीति च तेन मोचितोदयावता प्राह तदाश्रुलोचनः ॥ १६५॥

indro'pi trāsa vīrabhadraṃpraṇamya pādāvupaguhya nātyajat |utthāya yāhīti ca tena mocitodayāvatā prāha tadāśrulocanaḥ || 165||

पापस्य दक्षस्य सहायकारणात्सुरासुरास्ते निहतास्त्वयाधुना ।विष्णोर्यशो भक्षितमेव दैत्यपापस्य सङ्गादभवत्स्वनाशः ॥ १६६॥

pāpasya dakṣasya sahāyakāraṇātsurāsurāste nihatāstvayādhunā |viṣṇoryaśo bhakṣitameva daityapāpasya saṅgādabhavatsvanāśaḥ || 166||

अधोक्षजं रक्षतु वा कटाक्षैःक्षन्तव्य एवास्त्यपराधवृन्दम् ।लोकोपकारार्थमसौ त्वयाद्यसंरक्षणीयो नहि नाशमाप्नुयात् ॥ १६७॥

adhokṣajaṃ rakṣatu vā kaṭākṣaiḥkṣantavya evāstyaparādhavṛndam |lokopakārārthamasau tvayādyasaṃrakṣaṇīyo nahi nāśamāpnuyāt || 167||

स्कन्द उवाच ।निष्कोशितासि स जहार सद्यस्तत्केशपाशं विधिवाक्यतोषितःसारथ्यकौचित्यसुसामवाक्यैर्जहर्ष तत्राशु स वीरभद्रः ॥ १६८॥

skanda uvāca |niṣkośitāsi sa jahāra sadyastatkeśapāśaṃ vidhivākyatoṣitaḥsārathyakaucityasusāmavākyairjaharṣa tatrāśu sa vīrabhadraḥ || 168||

श्वसन्तमासन्नसुदुःखखिन्नंगच्छेति तत्राह हरिं क्रुधा गणैः ।त्रपानतो माधव एव नत्वागणेन्द्रमुख्यं प्रययौ स्वलोकम् ॥ १६९॥

śvasantamāsannasuduḥkhakhinnaṃgaccheti tatrāha hariṃ krudhā gaṇaiḥ |trapānato mādhava eva natvāgaṇendramukhyaṃ prayayau svalokam || 169||

खगं समुज्जीव्य यथागतं हरिर्दक्षेऽत्र निर्विण्णमना बभूव ।ता दक्षपत्न्यः सुरवर्यपत्न्योयत्नादुपालभ्य पतीन् रणाङ्गणे ॥ १७०॥

khagaṃ samujjīvya yathāgataṃ harirdakṣe'tra nirviṇṇamanā babhūva |tā dakṣapatnyaḥ suravaryapatnyoyatnādupālabhya patīn raṇāṅgaṇe || 170||

विमुक्तकेश्यः प्ररुदन्ति सङ्घशोवैवर्ण्यमालिन्यसबाष्पलोचनाः ॥ १७१॥

vimuktakeśyaḥ prarudanti saṅghaśovaivarṇyamālinyasabāṣpalocanāḥ || 171||

हा दक्षपक्षसुरताऽद्य गतात्त भागेलक्षेव धृष्टा निखिला गणेश्वरैः ।कस्तं प्रसादयति चापधरोग्रबाहुंप्रयाम सर्वाः शरणं हि नो गतिः ॥ १७२॥

hā dakṣapakṣasuratā'dya gatātta bhāgelakṣeva dhṛṣṭā nikhilā gaṇeśvaraiḥ |kastaṃ prasādayati cāpadharograbāhuṃprayāma sarvāḥ śaraṇaṃ hi no gatiḥ || 172||

इत्येवमुक्त्वा प्रणताः सुराङ्गनाःसंसान्त्व्य बाष्पाणि निगृह्यतामिति ।उवाच भद्रोऽत्र वचस्तदानींनिन्दा श्रवायाः फलमेतदीशितुः ॥ १७३॥

ityevamuktvā praṇatāḥ surāṅganāḥsaṃsāntvya bāṣpāṇi nigṛhyatāmiti |uvāca bhadro'tra vacastadānīṃnindā śravāyāḥ phalametadīśituḥ || 173||

अशाम्भवसहायकृद्भवति पाप ऊनाङ्गकोमहेश्वरदयोज्झितो ज्वलितलोलभालानलैः ।विदाहयति तं परं सुखवरं वा त्यजेत्विलोकितमिदं यथा मखविभङ्गविघ्नं महत् ॥ १७४॥

aśāmbhavasahāyakṛdbhavati pāpa ūnāṅgakomaheśvaradayojjhito jvalitalolabhālānalaiḥ |vidāhayati taṃ paraṃ sukhavaraṃ vā tyajetvilokitamidaṃ yathā makhavibhaṅgavighnaṃ mahat || 174||

सूत उवाच ।अलीकनीत्या सुरसत्तमानांपिनाकिन या स्थिरभक्तिवर्जिता ।विनाशनी सा प्रबभौ तदानींसौदामनी चातिचलेव कामिनी ॥ १७५॥

sūta uvāca |alīkanītyā surasattamānāṃpinākina yā sthirabhaktivarjitā |vināśanī sā prababhau tadānīṃsaudāmanī cāticaleva kāminī || 175||

जगर्जुर्गणेन्द्रा मुदा तं गणेन्द्रंप्रकृष्टोरुघोषैर्दिवं गां भिनन्तः (?) ।क्षयद्वीरपादार्चको वीरभद्रोजयत्येव दक्षसुहृद्देव सङ्घम् ॥ १७६॥

jagarjurgaṇendrā mudā taṃ gaṇendraṃprakṛṣṭorughoṣairdivaṃ gāṃ bhinantaḥ (?) |kṣayadvīrapādārcako vīrabhadrojayatyeva dakṣasuhṛddeva saṅgham || 176||

सन्धुक्षिताघोक्षज एष वीरोजयत्येव ईशार्चनासक्तचित्तः ।महाभस्मरुद्राक्षभाजां शरण्योन गण्योऽस्य साम्ये भवेत्कोऽपि वीरः ॥ १७७॥

sandhukṣitāghokṣaja eṣa vīrojayatyeva īśārcanāsaktacittaḥ |mahābhasmarudrākṣabhājāṃ śaraṇyona gaṇyo'sya sāmye bhavetko'pi vīraḥ || 177||

ववर्षुरब्दाः कुसुमोरुवर्षंववुश्च वाता सुखसारशीतलाः ।विस्रस्तविश्वं प्रजगाम हर्षंजग्मुश्च शान्तिं किल सर्वलोकाः ॥ १७८॥

vavarṣurabdāḥ kusumoruvarṣaṃvavuśca vātā sukhasāraśītalāḥ |visrastaviśvaṃ prajagāma harṣaṃjagmuśca śāntiṃ kila sarvalokāḥ || 178||

हरप्रसादेन स वीरभद्रोरमावरं तं प्रददार सायकैः ।दक्षोऽपि संशिक्षित एव देवैजगाम रुद्रं स पितामहेन ॥ १७९॥

haraprasādena sa vīrabhadroramāvaraṃ taṃ pradadāra sāyakaiḥ |dakṣo'pi saṃśikṣita eva devaijagāma rudraṃ sa pitāmahena || 179||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते वीरभद्रेण दक्षाध्वरध्वंसकथनं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । ईशाख्यः द्वादशमांशः । अध्यायः ६ वीरभद्रविष्णुयुद्धम् । १०८१७९ ॥

|| iti śivarahasyāntargate vīrabhadreṇa dakṣādhvaradhvaṃsakathanaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | īśākhyaḥ dvādaśamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 6 vīrabhadraviṣṇuyuddham | 108179 ||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।ईशाख्यः द्वादशमांशः ।अध्यायः ६ वीरभद्रविष्णुयुद्धम् ।१०८-१७९ ॥

– || śrīśivarahasyam |īśākhyaḥ dvādaśamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 6 vīrabhadraviṣṇuyuddham | 108-179 ||