pAshupatasUtram Pashupatasutram

॥ ॐ श्रीसच्चिदानन्दाय नमः ॥अथ श्रीलकुलीशकृतं पाशुपतसूत्रम् ।

|| oṃ śrīsaccidānandāya namaḥ ||atha śrīlakulīśakṛtaṃ pāśupatasūtram |

॥ पदार्थोपन्यासः ॥

|| padārthopanyāsaḥ ||

अथातः पशुपतेः पाशुपतं योगविधिं व्याख्यास्यामः ॥ १\।१ ॥

athātaḥ paśupateḥ pāśupataṃ yogavidhiṃ vyākhyāsyāmaḥ || 1\|1 ||

॥ भस्मप्रकरणम् एवं यमप्रकरणम् ॥

|| bhasmaprakaraṇam evaṃ yamaprakaraṇam ||

भस्मना त्रिषवणं स्नायीत ॥ १\।२ ॥भस्मनि शयीत ॥ १\।३ ॥अनुस्नानम् ॥ १\।४ ॥निर्माल्यम् ॥ १\।५ ॥लिङ्गधारी ॥ १\।६ ॥आयतनवासी ॥ १\।७ ॥हसितगीतनृत्तडुण्डुङ्कारनमस्कारजप्योपहारेणोपतिष्ठेत् ॥ १\।८ ॥महादेवस्य दक्षिणामूर्तेः ॥ १\।९ ॥

bhasmanā triṣavaṇaṃ snāyīta || 1\|2 ||bhasmani śayīta || 1\|3 ||anusnānam || 1\|4 ||nirmālyam || 1\|5 ||liṅgadhārī || 1\|6 ||āyatanavāsī || 1\|7 ||hasitagītanṛttaḍuṇḍuṅkāranamaskārajapyopahāreṇopatiṣṭhet || 1\|8 ||mahādevasya dakṣiṇāmūrteḥ || 1\|9 ||

॥ आयतनप्रकरणम् ॥

|| āyatanaprakaraṇam ||

एकवासाः ॥ १\।१० ॥अवासा वा ॥ १\।११ ॥मूत्रपुरीषं नावेक्षेत्॥ १\।१२ ॥स्त्रीशूद्रं नाभिभाषेत्॥ १\।१३ ॥यद्यवेक्षेद्यद्यभिभाषेत् ॥ १\।१४ ॥उपस्पृश्य ॥ १\।१५ ॥प्राणायामं कृत्वा ॥ १\।१६ ॥रौद्रीं गायत्रीं बहुरूपीं वा जपेत् ॥ १\।१७ ॥अकलुषमतेः ॥ १\।१८ ॥चरतः ॥ १\।१९ ॥ततोऽस्य योगः प्रवर्तते ॥ १\।२० ॥

ekavāsāḥ || 1\|10 ||avāsā vā || 1\|11 ||mūtrapurīṣaṃ nāvekṣet|| 1\|12 ||strīśūdraṃ nābhibhāṣet|| 1\|13 ||yadyavekṣedyadyabhibhāṣet || 1\|14 ||upaspṛśya || 1\|15 ||prāṇāyāmaṃ kṛtvā || 1\|16 ||raudrīṃ gāyatrīṃ bahurūpīṃ vā japet || 1\|17 ||akaluṣamateḥ || 1\|18 ||carataḥ || 1\|19 ||tato'sya yogaḥ pravartate || 1\|20 ||

॥ आधिकारिकम् ऐश्वर्यप्रकरणम् ॥

|| ādhikārikam aiśvaryaprakaraṇam ||

दर्शनश्रवणमननविज्ञानानि चास्य प्रवर्तन्ते ॥ १\।२१ ॥सर्वज्ञता ॥ १\।२२ ॥मनोजवित्वम् ॥ १\।२३ ॥कामरूपित्वम् ॥ १\।२४ ॥विकरणः ॥ १\।२५ ॥धर्मित्वं च ॥ १\।२६ ॥

darśanaśravaṇamananavijñānāni cāsya pravartante || 1\|21 ||sarvajñatā || 1\|22 ||manojavitvam || 1\|23 ||kāmarūpitvam || 1\|24 ||vikaraṇaḥ || 1\|25 ||dharmitvaṃ ca || 1\|26 ||

॥ षट्सूत्रीप्रकरणम् ॥

|| ṣaṭsūtrīprakaraṇam ||

सर्वे चास्य वश्या भवन्ति ॥ १\।२७ ॥सर्वेषां चावश्यो भवति ॥ १\।२८ ॥सर्वांश्चाविशति ॥ १\।२९ ॥सर्वेषां चानावेश्यो भवति ॥ १\।३० ॥सर्वे चास्य वध्या भवन्ति ॥ १\।३१ ॥सर्वेषां चावध्यो भवति ॥ १\।३२ ॥

sarve cāsya vaśyā bhavanti || 1\|27 ||sarveṣāṃ cāvaśyo bhavati || 1\|28 ||sarvāṃścāviśati || 1\|29 ||sarveṣāṃ cānāveśyo bhavati || 1\|30 ||sarve cāsya vadhyā bhavanti || 1\|31 ||sarveṣāṃ cāvadhyo bhavati || 1\|32 ||

॥ ऐश्वर्यनित्यत्वप्रकरणम् ॥

|| aiśvaryanityatvaprakaraṇam ||

अभीतः ॥ १\।३३ ॥अक्षयः ॥ १\।३४ ॥अजरः ॥ १\।३५ ॥अमरः ॥ १\।३६ ॥सर्वत्र चाप्रतिहतगतिर्भवति ॥ १\।३७ ॥इत्येतैर्गुणैर्युक्तो भगवतो महादेवस्य महागणपतिर्भवति ॥ १\।३८ ॥

abhītaḥ || 1\|33 ||akṣayaḥ || 1\|34 ||ajaraḥ || 1\|35 ||amaraḥ || 1\|36 ||sarvatra cāpratihatagatirbhavati || 1\|37 ||ityetairguṇairyukto bhagavato mahādevasya mahāgaṇapatirbhavati || 1\|38 ||

॥ सद्योऽजातमन्त्रप्रकरणम् ॥

|| sadyo'jātamantraprakaraṇam ||

अत्रेदं ब्रह्म जपेत् ॥ १\।३९ ॥सद्योऽजातं प्रपद्यामि ॥ १\।४० ॥सद्योऽजाताय वै नमः ॥ १\।४१ ॥भवे भवे नातिभवे ॥ १\।४२ ॥भजस्व माम् ॥ १\।४३ ॥भवोद्भवः ॥ १\।४४ ॥

atredaṃ brahma japet || 1\|39 ||sadyo'jātaṃ prapadyāmi || 1\|40 ||sadyo'jātāya vai namaḥ || 1\|41 ||bhave bhave nātibhave || 1\|42 ||bhajasva mām || 1\|43 ||bhavodbhavaḥ || 1\|44 ||

॥ आधिकारिकं कार्यकारणप्रकरणम् ॥

|| ādhikārikaṃ kāryakāraṇaprakaraṇam ||

वामः ॥ २\।१ ॥देवस्य ॥ २\।२ ॥ज्येष्ठस्य ॥ २\।३ ॥रुद्रस्य ॥ २\।४ ॥कलितासनम् ॥ २\।५ ॥सार्वकामिक इत्याचक्षते ॥ २\।६ ॥

vāmaḥ || 2\|1 ||devasya || 2\|2 ||jyeṣṭhasya || 2\|3 ||rudrasya || 2\|4 ||kalitāsanam || 2\|5 ||sārvakāmika ityācakṣate || 2\|6 ||

॥ आनुषङ्गकं कार्यकारणप्रकरणम् ॥

|| ānuṣaṅgakaṃ kāryakāraṇaprakaraṇam ||

अमङ्गलं चात्र मङ्गलं भवति ॥ २\।७ ॥अपसव्यं च प्रदक्षिणम् ॥ २\।८ ॥तस्मादुभयथा यष्टव्यः ॥ २\।९ ॥देववत्पितृवच्च ॥ २\।१० ॥उभयं तु रुद्रे देवाः पितरश्च ॥ २\।११ ॥

amaṅgalaṃ cātra maṅgalaṃ bhavati || 2\|7 ||apasavyaṃ ca pradakṣiṇam || 2\|8 ||tasmādubhayathā yaṣṭavyaḥ || 2\|9 ||devavatpitṛvacca || 2\|10 ||ubhayaṃ tu rudre devāḥ pitaraśca || 2\|11 ||

॥ चर्याप्रकरणम् ॥

|| caryāprakaraṇam ||

हर्षाप्रमादी ॥ २\।१२ ॥चर्यायां चर्यायाम् ॥ २\।१३ ॥माहात्म्यमवाप्नोति ॥ २\।१४ ॥अतिदत्तमतीष्टम् ॥ २\।१५ ॥अतितप्तं तपस्तथा ॥ २\।१६ ॥अत्यागतिं गमयते ॥ २\।१७ ॥तस्मात् ॥ २\।१८ ॥भूयस्तपश्चरेत् ॥ २\।१९ ॥नान्यभक्तिस्तु शङ्करे ॥ २\।२० ॥

harṣāpramādī || 2\|12 ||caryāyāṃ caryāyām || 2\|13 ||māhātmyamavāpnoti || 2\|14 ||atidattamatīṣṭam || 2\|15 ||atitaptaṃ tapastathā || 2\|16 ||atyāgatiṃ gamayate || 2\|17 ||tasmāt || 2\|18 ||bhūyastapaścaret || 2\|19 ||nānyabhaktistu śaṅkare || 2\|20 ||

॥ वामदेवमन्त्रप्रकरणम् ॥

|| vāmadevamantraprakaraṇam ||

अत्रेदं ब्रह्म जपेत् ॥ २\।२१ ॥वामदेवाय नमो ज्येष्ठाय नमो रुद्राय नमः ॥ २\।२२ ॥कालाय नमः ॥ २\।२३ ॥कलविकरणाय नमः ॥ २\।२४ ॥बलप्रमथनाय नमः ॥ २\।२५ ॥सर्वभूतदमनाय नमः ॥ २\।२६ ॥मनोऽमनाय नमः ॥ २\।२७ ॥

atredaṃ brahma japet || 2\|21 ||vāmadevāya namo jyeṣṭhāya namo rudrāya namaḥ || 2\|22 ||kālāya namaḥ || 2\|23 ||kalavikaraṇāya namaḥ || 2\|24 ||balapramathanāya namaḥ || 2\|25 ||sarvabhūtadamanāya namaḥ || 2\|26 ||mano'manāya namaḥ || 2\|27 ||

॥ विधिप्रकरणम् ॥

|| vidhiprakaraṇam ||

अव्यक्तलिङ्गी ॥ ३\।१ ॥व्यक्ताचारः ॥ ३\।२ ॥अवमतः ॥ ३\।३ ॥सर्वभूतेषु ॥ ३\।४ ॥परिभूयमानश्चरेत् ॥ ३\।५ ॥अपहतपाप्मा ॥ ३\।६ ॥परेषां परिवादात् ॥ ३\।७ ॥पापं च तेभ्यो ददाति ॥ ३\।८ ॥सुकृतं च तेषामादत्ते ॥ ३\।९ ॥तस्मात् ॥ ३\।१० ॥प्रेतवच्चरेत् ॥ ३\।११ ॥क्राथेत वा ॥ ३\।१२ ॥स्पन्देत वा ॥ ३\।१३ ॥मण्टेत वा ॥ ३\।१४ ॥ (मन्देत वा)शृङ्गारेत वा ॥ ३\।१५ ॥अपितत्कुर्यात् ॥ ३\।१६ ॥अपितद्भाषेत् ॥ ३\।१७ ॥येन परिभवं गच्छेत् ॥ ३\।१८ ॥परिभूयमानो हि विद्वान्कृत्स्नतपा भवति ॥ ३\।१९ ॥

avyaktaliṅgī || 3\|1 ||vyaktācāraḥ || 3\|2 ||avamataḥ || 3\|3 ||sarvabhūteṣu || 3\|4 ||paribhūyamānaścaret || 3\|5 ||apahatapāpmā || 3\|6 ||pareṣāṃ parivādāt || 3\|7 ||pāpaṃ ca tebhyo dadāti || 3\|8 ||sukṛtaṃ ca teṣāmādatte || 3\|9 ||tasmāt || 3\|10 ||pretavaccaret || 3\|11 ||krātheta vā || 3\|12 ||spandeta vā || 3\|13 ||maṇṭeta vā || 3\|14 || (mandeta vā)śṛṅgāreta vā || 3\|15 ||apitatkuryāt || 3\|16 ||apitadbhāṣet || 3\|17 ||yena paribhavaṃ gacchet || 3\|18 ||paribhūyamāno hi vidvānkṛtsnatapā bhavati || 3\|19 ||

॥ अघोरमन्त्रप्रकरणम् ॥

|| aghoramantraprakaraṇam ||

अत्रेदं ब्रह्म जपेत् ॥ ३\।२० ॥अघोरेभ्यः ॥ ३\।२१ ॥अथ घोरेभ्यः ॥ ३\।२२ ॥घोरघोरतरेभ्यश्च ॥ ३\।२३ ॥सर्वेभ्यः ॥ ३\।२४ ॥शर्वसर्वेभ्यः ॥ ३\।२५ ॥नमस्ते अस्तु रुद्ररूपेभ्यः ॥ ३\।२६ ॥

atredaṃ brahma japet || 3\|20 ||aghorebhyaḥ || 3\|21 ||atha ghorebhyaḥ || 3\|22 ||ghoraghoratarebhyaśca || 3\|23 ||sarvebhyaḥ || 3\|24 ||śarvasarvebhyaḥ || 3\|25 ||namaste astu rudrarūpebhyaḥ || 3\|26 ||

॥ विद्याज्ञानप्रकरणम् ॥

|| vidyājñānaprakaraṇam ||

गूढविद्या तप आनन्त्याय प्रकाशते ॥ ४\।१ ॥गूढव्रतः ॥ ४\।२ ॥गूढपवित्रवाणिः ॥ ४\।३ ॥सर्वाणि द्वाराणि पिधाय ॥ ४\।४ ॥बुद्ध्या ॥ ४\।५ ॥

gūḍhavidyā tapa ānantyāya prakāśate || 4\|1 ||gūḍhavrataḥ || 4\|2 ||gūḍhapavitravāṇiḥ || 4\|3 ||sarvāṇi dvārāṇi pidhāya || 4\|4 ||buddhyā || 4\|5 ||

॥ आधिकारिकम् असन्मानचरिप्रकरणम् ॥

|| ādhikārikam asanmānacariprakaraṇam ||

उन्मत्तवदेको विचरेत लोके ॥ ४\।६ ॥कृतान्नमुत्सृष्टमुपाददीत ॥ ४\।७ ॥उन्मत्तो मूढ इत्येवं मन्यन्ते इतरे जनाः ॥ ४\।८ ॥

unmattavadeko vicareta loke || 4\|6 ||kṛtānnamutsṛṣṭamupādadīta || 4\|7 ||unmatto mūḍha ityevaṃ manyante itare janāḥ || 4\|8 ||

॥ आनुषङ्गिकं असन्मानचरिप्रकरणम् ॥

|| ānuṣaṅgikaṃ asanmānacariprakaraṇam ||

असन्मानो हि यन्त्राणां सर्वेषामुत्तमः स्मृतः ॥ ४\।९ ॥इन्द्रो वा अग्रे असुरेषु पाशुपतमचरत् ॥ ४\।१० ॥स तेषामिष्टापूर्तमादत्त ॥ ४\।११ ॥मायया सुकृतया समविन्दत ॥ ४\।१२ ॥निन्दा ह्येषानिन्दा तस्मात् ॥ ४\।१३ ॥निन्द्यमानश्चरेत् ॥ ४\।१४ ॥अनिन्दितकर्मा ॥ ४\।१५ ॥सर्वविशिष्टोऽयं पन्थाः ॥ ४\।१६ ॥सत्पथः ॥ ४\।१७ ॥कुपथास्त्वन्ये ॥ ४\।१८ ॥अनेन विधिना रुद्रसमीपं गत्वा ॥ ४\।१९ ॥न कश्चिद्ब्राह्मणः पुनरावर्तते ॥ ४\।२० ॥

asanmāno hi yantrāṇāṃ sarveṣāmuttamaḥ smṛtaḥ || 4\|9 ||indro vā agre asureṣu pāśupatamacarat || 4\|10 ||sa teṣāmiṣṭāpūrtamādatta || 4\|11 ||māyayā sukṛtayā samavindata || 4\|12 ||nindā hyeṣānindā tasmāt || 4\|13 ||nindyamānaścaret || 4\|14 ||aninditakarmā || 4\|15 ||sarvaviśiṣṭo'yaṃ panthāḥ || 4\|16 ||satpathaḥ || 4\|17 ||kupathāstvanye || 4\|18 ||anena vidhinā rudrasamīpaṃ gatvā || 4\|19 ||na kaścidbrāhmaṇaḥ punarāvartate || 4\|20 ||

॥ तत्पुरुषमन्त्रप्रकरणम् ॥

|| tatpuruṣamantraprakaraṇam ||

अत्रेदं ब्रह्म जपेत् ॥ ४\।२१ ॥तत्पुरुषाय विद्महे ॥ ४\।२२ ॥महादेवाय धीमहि ॥ ४\।२३ ॥तन्नो रुद्रः प्रचोदयाथत् ॥ ४\।२४ ॥

atredaṃ brahma japet || 4\|21 ||tatpuruṣāya vidmahe || 4\|22 ||mahādevāya dhīmahi || 4\|23 ||tanno rudraḥ pracodayāthat || 4\|24 ||

॥ योगिलक्षणम् ॥

|| yogilakṣaṇam ||

असङ्गः ॥ ५\।१ ॥योगी ॥ ५\।२ ॥नित्यात्मा ॥ ५\।३ ॥अजः ॥ ५\।४ ॥मैत्रः ॥ ५\।५ ॥अभिजायते ॥ ५\।६ ॥इन्द्रियाणामभिजयात् ॥ ५\।७ ॥रुद्रः प्रोवाच तावत् ॥ ५\।८ ॥

asaṅgaḥ || 5\|1 ||yogī || 5\|2 ||nityātmā || 5\|3 ||ajaḥ || 5\|4 ||maitraḥ || 5\|5 ||abhijāyate || 5\|6 ||indriyāṇāmabhijayāt || 5\|7 ||rudraḥ provāca tāvat || 5\|8 ||

॥ शून्यागारगुहाप्रकरणम् ॥

|| śūnyāgāraguhāprakaraṇam ||

शून्यागारगुहावासी ॥ ५\।९ ॥देवनित्यः ॥ ५\।१० ॥जितेन्द्रियः ॥ ५\।११ ॥षण्मासान्नित्ययुक्तस्य ॥ ५\।१२ ॥भूयिष्ठं सम्प्रवर्तते ॥ ५\।१३ ॥भैक्ष्यम् ॥ ५\।१४ ॥पात्रागतम् ॥ ५\।१५ ॥

śūnyāgāraguhāvāsī || 5\|9 ||devanityaḥ || 5\|10 ||jitendriyaḥ || 5\|11 ||ṣaṇmāsānnityayuktasya || 5\|12 ||bhūyiṣṭhaṃ sampravartate || 5\|13 ||bhaikṣyam || 5\|14 ||pātrāgatam || 5\|15 ||

॥ योगपदार्थप्रकरणम् ॥ (योगविषयक वस्तु प्रकरणम्)

|| yogapadārthaprakaraṇam || (yogaviṣayaka vastu prakaraṇam)

मांसमदुष्यं लवणेन वा ॥ ५\।१६ ॥आपो वापि यथाकालमश्नीयादनुपूर्वशः ॥ ५\।१७ ॥गोधर्मा मृगधर्मा वा ॥ ५\।१८ ॥अद्भिरेव शुचिर्भवेत् ॥ ५\।१९ ॥सिद्धयोगी न लिप्यते कर्मणा पातकेन वा ॥ ५\।२० ॥ऋचमिष्टामधीयीत गायत्रीमात्मयन्त्रितः ॥ ५\।२१ ॥रौद्रीं वा बहुरूपीं वा ॥ ५\।२२ ॥अतो योगः प्रवर्तते ॥ ५\।२३ ॥ओङ्कारमभिध्यायीत ॥ ५\।२४ ॥हृदि कुर्वीत धारणाम् ॥ ५\।२५ ॥ऋषिर्विप्रो महानेषः ॥ ५\।२६ ॥वाग्विशुद्धः ॥ ५\।२७ ॥महेश्वरः ॥ ५\।२८ ॥

māṃsamaduṣyaṃ lavaṇena vā || 5\|16 ||āpo vāpi yathākālamaśnīyādanupūrvaśaḥ || 5\|17 ||godharmā mṛgadharmā vā || 5\|18 ||adbhireva śucirbhavet || 5\|19 ||siddhayogī na lipyate karmaṇā pātakena vā || 5\|20 ||ṛcamiṣṭāmadhīyīta gāyatrīmātmayantritaḥ || 5\|21 ||raudrīṃ vā bahurūpīṃ vā || 5\|22 ||ato yogaḥ pravartate || 5\|23 ||oṅkāramabhidhyāyīta || 5\|24 ||hṛdi kurvīta dhāraṇām || 5\|25 ||ṛṣirvipro mahāneṣaḥ || 5\|26 ||vāgviśuddhaḥ || 5\|27 ||maheśvaraḥ || 5\|28 ||

॥ दुःखान्तप्रकरणम् ॥

|| duḥkhāntaprakaraṇam ||

(\।\।\।\।\।) ॥ ५\।२९ ॥श्मशानवासी ॥ ५\।३० ॥धर्मात्मा ॥ ५\।३१ ॥यथालब्धोपजीवकः ॥ ५\।३२ ॥लभते रुद्रसायुज्यम् ॥ ५\।३३ ॥सदा रुद्रमनुस्मरेत् ॥ ५\।३४ ॥छित्त्वा दोषाणां हेतुजालस्य मूलम् ॥ ५\।३५ ॥बुद्ध्या ॥ ५\।३६ ॥सञ्चित्तम् ॥ ५\।३७ ॥स्थापयित्वा च रुद्रे ॥ ५\।३८ ॥

(\|\|\|\|\|) || 5\|29 ||śmaśānavāsī || 5\|30 ||dharmātmā || 5\|31 ||yathālabdhopajīvakaḥ || 5\|32 ||labhate rudrasāyujyam || 5\|33 ||sadā rudramanusmaret || 5\|34 ||chittvā doṣāṇāṃ hetujālasya mūlam || 5\|35 ||buddhyā || 5\|36 ||sañcittam || 5\|37 ||sthāpayitvā ca rudre || 5\|38 ||

एकः क्षेमी सन्वीतशोकः ॥ ५\।३९ ॥अप्रमादी गच्छेद्दुःखानामन्तं ईशप्रसादात् ॥ ५\।४० ॥

ekaḥ kṣemī sanvītaśokaḥ || 5\|39 ||apramādī gacchedduḥkhānāmantaṃ īśaprasādāt || 5\|40 ||

॥ ईशानमन्त्रप्रकरणम् ॥

|| īśānamantraprakaraṇam ||

अत्रेदं ब्रह्म जपेत् ॥ ५\।४१ ॥ईशानः सर्वविद्यानाम् ॥ ५\।४२ ॥ईश्वरः सर्वभूतानाम् ॥ ५\।४३ ॥ब्रह्मणोऽधिपतिर्ब्रह्मा ॥ ५\।४४ ॥शिवो मे अस्तु ॥ ५\।४५ ॥सदा ॥ ५\।४६ ॥शिवः ॥ ५\।४७ ॥

atredaṃ brahma japet || 5\|41 ||īśānaḥ sarvavidyānām || 5\|42 ||īśvaraḥ sarvabhūtānām || 5\|43 ||brahmaṇo'dhipatirbrahmā || 5\|44 ||śivo me astu || 5\|45 ||sadā || 5\|46 ||śivaḥ || 5\|47 ||

इति श्रीलकुलीशकृतं पाशुपतसूत्रम् ।

iti śrīlakulīśakṛtaṃ pāśupatasūtram |

॥ शुभम् ॥

|| śubham ||