परमेश्वरदेवसमागमवर्णनम् Parameshvaradevasamagamavarnanam From Shrikanthacharitam

गल्वर्कक्षितितलबिम्बतार्कबिम्बप्रत्युप्तप्रतिनवरत्नपादपीठाम् ।चूडेन्दुप्रविसृमराच्छरश्मिजालैरुनन्मीलसद्धवलवितानपौनरुक्त्याम् ॥ १॥

galvarkakṣititalabimbatārkabimbapratyuptapratinavaratnapādapīṭhām |cūḍendupravisṛmarāccharaśmijālairunanmīlasaddhavalavitānapaunaruktyām || 1||

आस्थानीमचरमसान्ध्यकर्मसिद्धेः सासूयं गिरिसुतया विलोक्यमानः ।देवोऽथ त्रिपुरपुरन्ध्रिलोकलीलावाह्लीकस्तवकमलिम्लुचो विवेश ॥ २॥

āsthānīmacaramasāndhyakarmasiddheḥ sāsūyaṃ girisutayā vilokyamānaḥ |devo'tha tripurapurandhrilokalīlāvāhlīkastavakamalimluco viveśa || 2||

नैर्मल्यप्रविशदहस्करांशुकाण्डैरुच्चण्डद्विगुणितहेमवेत्रदण्डाम् ।बंहिष्ठैरपिहितबन्दिवृन्दनादामुद्गर्जन्मुकुटसरित्तरङ्घोषैः ॥ ३॥

nairmalyapraviśadahaskarāṃśukāṇḍairuccaṇḍadviguṇitahemavetradaṇḍām |baṃhiṣṭhairapihitabandivṛndanādāmudgarjanmukuṭasarittaraṅghoṣaiḥ || 3||

भ्रश्यद्भिर्नमदमरेन्द्रमौलीरत्नौर्निर्यत्नप्रकटितनूतनोपकाराम् ।वेल्लद्भिर्गुहशिखिनः शिखण्डखण्दडैरारब्धप्रवितततालवृन्तवृत्ताम् ॥ ४॥

bhraśyadbhirnamadamarendramaulīratnaurniryatnaprakaṭitanūtanopakārām |velladbhirguhaśikhinaḥ śikhaṇḍakhaṇdaḍairārabdhapravitatatālavṛntavṛttām || 4||

बिभ्राणो वपुरहिमालि लुप्ततापं प्रत्युप्तामखिलगणैर्दिवादिसाराम् ।आश्चर्यं चरितमुदञ्चयन्नपूर्वां शर्वाणीदयिततमः सभामवापत् ॥ ५॥

bibhrāṇo vapurahimāli luptatāpaṃ pratyuptāmakhilagaṇairdivādisārām |āścaryaṃ caritamudañcayannapūrvāṃ śarvāṇīdayitatamaḥ sabhāmavāpat || 5||

सस्फारस्फटिकविरङ्ककुट्टिमान्तःसङ्क्रान्ताखिलतनुभिर्गणानाम् ।पातालस्थटलधिरुह्य मूर्ध्नि भक्तेरुत्सेकात्सततमिवोह्यमानपादः ॥ ६॥

sasphārasphaṭikaviraṅkakuṭṭimāntaḥsaṅkrāntākhilatanubhirgaṇānām |pātālasthaṭaladhiruhya mūrdhni bhakterutsekātsatatamivohyamānapādaḥ || 6||

नेत्राग्निज्वलनविरीयमानचूडाखण्डेन्दुस्रवदमृतोपजातजीवान् ।भूयोऽपि प्रमुपितसम्पदो नृमुण्डन्कुर्वाणः श्वसितविषेण कङ्कणाहेः ॥ ७॥

netrāgnijvalanavirīyamānacūḍākhaṇḍendusravadamṛtopajātajīvān |bhūyo'pi pramupitasampado nṛmuṇḍankurvāṇaḥ śvasitaviṣeṇa kaṅkaṇāheḥ || 7||

चिन्वानो दृढतरमह्युपोढभारं पादाब्जद्वितयमिवोच्चजूटबन्धम् ।ग्रीवाया वलयमिवान्वहं दधानो दोर्दण्डं श्रितविषमांसलस्वरूपम् ॥ ८॥

cinvāno dṛḍhataramahyupoḍhabhāraṃ pādābjadvitayamivoccajūṭabandham |grīvāyā valayamivānvahaṃ dadhāno dordaṇḍaṃ śritaviṣamāṃsalasvarūpam || 8||

व्यग्राणां चटुघटनासु वीक्षमाणो नेत्रान्तैर्वदनममर्त्यमागधानाम् ।नाथोऽथ प्रमथसभां प्रपद्य तस्थावासीनः शिरसि विलासविष्टरस्य ॥ ९॥

vyagrāṇāṃ caṭughaṭanāsu vīkṣamāṇo netrāntairvadanamamartyamāgadhānām |nātho'tha pramathasabhāṃ prapadya tasthāvāsīnaḥ śirasi vilāsaviṣṭarasya || 9||

मारारैर्मरकतविष्टरप्रभाणामभ्यङ्गादनुसृतनीलिमोद्गमानि ।सर्वाङ्गाण्यभिनवभूतिमूषणान्यप्यासेदुः सहचरतां गलस्थलस्य ॥ १०॥

mārārairmarakataviṣṭaraprabhāṇāmabhyaṅgādanusṛtanīlimodgamāni |sarvāṅgāṇyabhinavabhūtimūṣaṇānyapyāseduḥ sahacaratāṃ galasthalasya || 10||

मिथ्यैव व्यधिषत तस्य पादपीठं सोत्कण्ठाः परिचरितुं पुरो भुजिष्याः ।नम्राणां चिकुरभरा हि निर्जराणां तत्कृत्यग्रहणमनुक्रमेण चक्रुः ॥ ११॥

mithyaiva vyadhiṣata tasya pādapīṭhaṃ sotkaṇṭhāḥ paricarituṃ puro bhujiṣyāḥ |namrāṇāṃ cikurabharā hi nirjarāṇāṃ tatkṛtyagrahaṇamanukrameṇa cakruḥ || 11||

सावेगं कथमपि तस्य नोपशल्ये किङ्कर्यो विदुधुवुरग्रचामराणि ।चूडेन्दुग्लनकृतो विशाङ्क्य पात्रं लालाटज्वलनमकाण्डताण्डवस्य ॥ १२॥

sāvegaṃ kathamapi tasya nopaśalye kiṅkaryo vidudhuvuragracāmarāṇi |cūḍenduglanakṛto viśāṅkya pātraṃ lālāṭajvalanamakāṇḍatāṇḍavasya || 12||

हेरम्बो निजपितुराप्य जूटकूदेणाङ्कं विनिदधदन्यदन्तधाम्नि ।अभ्यङ्गादथ पृथुतत्करच्छटानां त्रुट्यन्तं प्रकृतमपि व्यधत्त दन्तम् ॥ १३॥

herambo nijapiturāpya jūṭakūdeṇāṅkaṃ vinidadhadanyadantadhāmni |abhyaṅgādatha pṛthutatkaracchaṭānāṃ truṭyantaṃ prakṛtamapi vyadhatta dantam || 13||

प्राविक्षन्नथ शनकैरकैतवेन व्यञ्जन्तो विनयाविनम्रतां शिरोभिः ।सर्वेऽपि त्रिदिवसदो निवेद्ययमानाः सावज्ञं किमपि शिलादनन्दनेन ॥ १४॥

prāvikṣannatha śanakairakaitavena vyañjanto vinayāvinamratāṃ śirobhiḥ |sarve'pi tridivasado nivedyayamānāḥ sāvajñaṃ kimapi śilādanandanena || 14||

दूरात्ते तदनु सुधान्धसो विवब्रुः संहत्य प्रणतिमयुग्मलोचनाय ।तत्पादौ विरचयतां हि मौलिभूमौ स्वान्मौलीञ्जगदपि पादुकीकरोति ॥ १६॥

dūrātte tadanu sudhāndhaso vivabruḥ saṃhatya praṇatimayugmalocanāya |tatpādau viracayatāṃ hi maulibhūmau svānmaulīñjagadapi pādukīkaroti || 16||

चण्डांशुज्वलनतुषारधाममय्योऽप्यव्याजं पुररिपुणा विकीर्यमाणाः ।दृग्लेखा बत वपुषोऽखिलामराणां सन्तापं जडिमपरिग्रहं च जह्रुः ॥ १६॥

caṇḍāṃśujvalanatuṣāradhāmamayyo'pyavyājaṃ puraripuṇā vikīryamāṇāḥ |dṛglekhā bata vapuṣo'khilāmarāṇāṃ santāpaṃ jaḍimaparigrahaṃ ca jahruḥ || 16||

औचित्यान्निजनिनमासनं भजन्तस्ते पृष्टाः कुशलमथेन्दुशेखरेण ।इत्यूचुर्नमुचिभिदादयः सुधायाः सम्बन्धादिव मधुरोद्गमैर्वचोभिः ॥ १७॥

aucityānnijaninamāsanaṃ bhajantaste pṛṣṭāḥ kuśalamathenduśekhareṇa |ityūcurnamucibhidādayaḥ sudhāyāḥ sambandhādiva madhurodgamairvacobhiḥ || 17||

विश्वेषां पुरि पुरि यत्सदैव शेषे विद्वद्भिः पुरूष इति प्रतीयसे तत् ।किं धामत्रितयमयानपायदृष्टेस्तस्मात्ते जगति परोक्षमस्ति वस्तु ॥ १८॥

viśveṣāṃ puri puri yatsadaiva śeṣe vidvadbhiḥ purūṣa iti pratīyase tat |kiṃ dhāmatritayamayānapāyadṛṣṭestasmātte jagati parokṣamasti vastu || 18||

नन्वेवं किमपि विनिर्मलं प्रकृत्या त्वद्रूपं सुरसरिदम्बुवत्पुनीते ।स्रोतोभिस्त्रिभिरथ कारणात्मभिस्तद्विश्वात्मन्कृतकमपि व्यनक्ति भेदम् ॥ १९॥

nanvevaṃ kimapi vinirmalaṃ prakṛtyā tvadrūpaṃ surasaridambuvatpunīte |srotobhistribhiratha kāraṇātmabhistadviśvātmankṛtakamapi vyanakti bhedam || 19||

धिङ्मूढा वितथमुदासनस्वभावं भाषन्ते पुरुष तव त्रिलोकभर्तुः ।कर्त्री चेत्प्रकृतिरियं करोतु किङ्चित्कैवल्यं भवदधिरोहमन्तरेण ॥ २०॥

dhiṅmūḍhā vitathamudāsanasvabhāvaṃ bhāṣante puruṣa tava trilokabhartuḥ |kartrī cetprakṛtiriyaṃ karotu kiṅcitkaivalyaṃ bhavadadhirohamantareṇa || 20||

किं मिथ्या हर महदादिषु प्रयुङ्क्ते लोकोऽयं विकृतिमयेषु तत्त्वशब्दम् ।एकस्त्वं निरुपधिरूपभृद्धि तथ्यं तत्तत्त्वं पुरुष बिभर्षि पञ्चविंशः ॥ २१॥

kiṃ mithyā hara mahadādiṣu prayuṅkte loko'yaṃ vikṛtimayeṣu tattvaśabdam |ekastvaṃ nirupadhirūpabhṛddhi tathyaṃ tattattvaṃ puruṣa bibharṣi pañcaviṃśaḥ || 21||

किं कर्तुं तव पुरतोऽथ किं नु वक्तुं शक्ष्यामः क्षितिधरराजमूर्धशायिन् ।त्वं खण्डं क्वचिदपि नो पदं व्यनक्षि त्रैलोक्यं ध्वनिवपुषश्च ते विवर्तः ॥ २२॥

kiṃ kartuṃ tava purato'tha kiṃ nu vaktuṃ śakṣyāmaḥ kṣitidhararājamūrdhaśāyin |tvaṃ khaṇḍaṃ kvacidapi no padaṃ vyanakṣi trailokyaṃ dhvanivapuṣaśca te vivartaḥ || 22||

कुत्रापि प्रतिहतिमेति नान्तारिक्षं शब्दस्तद्गुणपदवीं न चातिशेते ।तन्मूर्तिस्त्वमसि च तद्विभो जगन्ति व्याप्नोषीत्यमुपपत्तिसम्प्रदायः ॥ २३॥

kutrāpi pratihatimeti nāntārikṣaṃ śabdastadguṇapadavīṃ na cātiśete |tanmūrtistvamasi ca tadvibho jaganti vyāpnoṣītyamupapattisampradāyaḥ || 23||

नो किञ्चिद्बहिरूपपत्तिमेति वस्तु ज्ञानात्तत्प्रसरति किं तु चित्रवृत्ति ।ज्ञानात्मा प्रभुरिति विश्वकर्तृभावो नो बौद्धैरपि भवतो बत व्यपास्तः ॥ २४॥

no kiñcidbahirūpapattimeti vastu jñānāttatprasarati kiṃ tu citravṛtti |jñānātmā prabhuriti viśvakartṛbhāvo no bauddhairapi bhavato bata vyapāstaḥ || 24||

शून्यं तैरकथि न तुच्छमेव रूपं मादृक्षानधिगमनीयवृत्ति किं तु ।तादृक्षं तव च वपुस्तथा च बौद्धास्त्वामेव क्व न परमार्थतो गृणन्ति ॥ २५॥

śūnyaṃ tairakathi na tucchameva rūpaṃ mādṛkṣānadhigamanīyavṛtti kiṃ tu |tādṛkṣaṃ tava ca vapustathā ca bauddhāstvāmeva kva na paramārthato gṛṇanti || 25||

बोधात्मन्यनवधितां त्वयीह जानन्त्यन्यानि त्रिनयन सन्तु दर्शनानि ।आत्मा त्वं तव च वपुस्त्रयोऽपिलोकास्तन्मानं त्वमिति च नार्हतोऽस्ति गर्हा ॥ २६॥

bodhātmanyanavadhitāṃ tvayīha jānantyanyāni trinayana santu darśanāni |ātmā tvaṃ tava ca vapustrayo'pilokāstanmānaṃ tvamiti ca nārhato'sti garhā || 26||

त्रैलोक्यं विभजति यो विचित्रतन्त्रं यस्माच्च प्रसरति सर्वजीवलोकः ।चार्वाकास्तमिह वदन्ति यत्स्वभावं तर्भङ्ग्या त्वमसि शिवोररीकृतस्तैः ॥ २७॥

trailokyaṃ vibhajati yo vicitratantraṃ yasmācca prasarati sarvajīvalokaḥ |cārvākāstamiha vadanti yatsvabhāvaṃ tarbhaṅgyā tvamasi śivorarīkṛtastaiḥ || 27||

यं माया क्वचिदनिरुद्।ह्ध्यमानरूपा न स्प्रष्टुं प्रभवति नेति नेति सन्तः ।यस्मिंश्च व्यवहृतिमाचरन्ति तं त्वां तात्पर्यदुपनिषदो विभो गृणन्ति ॥ २८॥

yaṃ māyā kvacidanirud|hdhyamānarūpā na spraṣṭuṃ prabhavati neti neti santaḥ |yasmiṃśca vyavahṛtimācaranti taṃ tvāṃ tātparyadupaniṣado vibho gṛṇanti || 28||

एकस्त्वं त्रिनयन दृश्यसेऽधिकर्तुं ज्ञातुं च त्रिमुवनमीश्वरः प्रकाशः ।तादात्म्यं विवृतवती विमर्शशक्तिर्द्वैधेऽपि प्रथयति ते न भेददोषम् ॥ २९॥

ekastvaṃ trinayana dṛśyase'dhikartuṃ jñātuṃ ca trimuvanamīśvaraḥ prakāśaḥ |tādātmyaṃ vivṛtavatī vimarśaśaktirdvaidhe'pi prathayati te na bhedadoṣam || 29||

इच्छद्भिः शशिमुकुट क्रियैकरूपं वैवश्याप्रणयविधायिनं वियोगम् ।निर्व्यूढश्रुतिकविकृत्य विश्वकर्ता त्वं ह हर्ताभ्युपगत एव वेदविद्भिः ॥ ३०॥

icchadbhiḥ śaśimukuṭa kriyaikarūpaṃ vaivaśyāpraṇayavidhāyinaṃ viyogam |nirvyūḍhaśrutikavikṛtya viśvakartā tvaṃ ha hartābhyupagata eva vedavidbhiḥ || 30||

यच्छायाष्टषदभिषेकतोऽपि सर्वे तात्पर्यादवसितजाड्यतां भजन्ते ।तस्यात्मंस्तव जडतामुदीरयन्तः काणादा बत न कथञ्चन त्रपन्ते ॥ ३१॥

yacchāyāṣṭaṣadabhiṣekato'pi sarve tātparyādavasitajāḍyatāṃ bhajante |tasyātmaṃstava jaḍatāmudīrayantaḥ kāṇādā bata na kathañcana trapante || 31||

क्वावत्स्यत्कथमजनिष्यत प्रकाशं प्राणिष्यत्कथमथवैष जीवलोकः ।आ सर्गादखिलजगद्गरिष्ठ नो चेत्कारुण्यात्प्रभुरभविष्यदष्टमूर्तिः ॥ ३२॥

kvāvatsyatkathamajaniṣyata prakāśaṃ prāṇiṣyatkathamathavaiṣa jīvalokaḥ |ā sargādakhilajagadgariṣṭha no cetkāruṇyātprabhurabhaviṣyadaṣṭamūrtiḥ || 32||

वक्त्रेऽभूत्तव मुरजित्प्रतिग्रहीता त्वं ग्रीवां सरसिजजन्मनो व्यलावीः ।इत्थं ते हिमकरशेखर प्रसादः कोपो वा क्वचिदजनिष्ट नो महत्सु ॥ ३३॥

vaktre'bhūttava murajitpratigrahītā tvaṃ grīvāṃ sarasijajanmano vyalāvīḥ |itthaṃ te himakaraśekhara prasādaḥ kopo vā kvacidajaniṣṭa no mahatsu || 33||

इत्यादिस्तुतिमुखरेषु निर्जरेषु प्रत्यग्रप्रसृतकृपारसाततिरेकः ।तानित्थं कथयितुमिन्दुखण्डनचूडः प्रारेभे रभसवशंवदैर्वचोभिः ॥ ३४॥

ityādistutimukhareṣu nirjareṣu pratyagraprasṛtakṛpārasātatirekaḥ |tānitthaṃ kathayitumindukhaṇḍanacūḍaḥ prārebhe rabhasavaśaṃvadairvacobhiḥ || 34||

प्राप्तानां मम सविधं विधूतधैर्या चर्यासौ विपुलमुप्लवं व्यनक्ति ।विश्लिष्यन्निजमहसां मुखानि यद्वः प्रातस्त्यं रजनिपतिं विडम्बयन्ति ॥ ३५॥

prāptānāṃ mama savidhaṃ vidhūtadhairyā caryāsau vipulamuplavaṃ vyanakti |viśliṣyannijamahasāṃ mukhāni yadvaḥ prātastyaṃ rajanipatiṃ viḍambayanti || 35||

विश्वापद्गदभिषजोऽपि किं भवन्तो वैक्लव्यव्यसनविसंस्थुलाननाः स्थ ।प्रत्यर्थिप्रधनरसा विलङ्घ्य दैन्यं तेजो वस्तुलयति वाडवं हि धाम ॥ ३६॥

viśvāpadgadabhiṣajo'pi kiṃ bhavanto vaiklavyavyasanavisaṃsthulānanāḥ stha |pratyarthipradhanarasā vilaṅghya dainyaṃ tejo vastulayati vāḍavaṃ hi dhāma || 36||

ध्यानेन स्तिमिततमत्वमब्जयोनेरासीद्यत्प्रणिहितदीक्षमीक्षणेषु ।चिन्तायाः परिचयने तदेव सद्यः साधिक्यक्रममपि नाधिकं धिनोति ॥ ३७॥

dhyānena stimitatamatvamabjayonerāsīdyatpraṇihitadīkṣamīkṣaṇeṣu |cintāyāḥ paricayane tadeva sadyaḥ sādhikyakramamapi nādhikaṃ dhinoti || 37||

सावेगं युधि वलतां द्विषां शिरोभिर्यस्याग्रे समजनि मृत्युभाण्डभङ्गिः ।तच्चक्रं क्रशिमवशंवदाग्रिमार्चिःसञ्चारं किमिति मुरद्विषोऽधिशेते ॥ ३८॥

sāvegaṃ yudhi valatāṃ dviṣāṃ śirobhiryasyāgre samajani mṛtyubhāṇḍabhaṅgiḥ |taccakraṃ kraśimavaśaṃvadāgrimārciḥsañcāraṃ kimiti muradviṣo'dhiśete || 38||

यत्र श्रीरनिशविनिद्रदृक्सहस्रे विश्रम्य सरति न पङ्कजाकरस्य ।सोऽकाण्डे किमिति बिडौजसोऽस्य देहः सन्देहं मुहुरिव कस्य न व्यनक्ति ॥ ३९॥

yatra śrīraniśavinidradṛksahasre viśramya sarati na paṅkajākarasya |so'kāṇḍe kimiti biḍaujaso'sya dehaḥ sandehaṃ muhuriva kasya na vyanakti || 39||

चित्रोद्यत्क्रशिमविरोषववद्भिरङ्गैर्वैक्लव्यं विवृतवतां समीरणानाम् ।किं त्वेषां पुनरपि जायते महद्भिर्निःश्वासैरनलसमांसलत्वयोगः ॥ ४०॥

citrodyatkraśimaviroṣavavadbhiraṅgairvaiklavyaṃ vivṛtavatāṃ samīraṇānām |kiṃ tveṣāṃ punarapi jāyate mahadbhirniḥśvāsairanalasamāṃsalatvayogaḥ || 40||

पाण्डिम्ना परिचितमुज्झितप्रतापप्रावारं किमिति तथा वपुः खरांशोः ।शुभ्रांशुभ्रमघटनाद्विना त्रियामामातङ्कं सृजति यथा रथाङ्गनाम्नाम् ॥ ४१॥

pāṇḍimnā paricitamujjhitapratāpaprāvāraṃ kimiti tathā vapuḥ kharāṃśoḥ |śubhrāṃśubhramaghaṭanādvinā triyāmāmātaṅkaṃ sṛjati yathā rathāṅganāmnām || 41||

निःशेषत्रिभुवनघस्मरश्रितत्वात्तद्वह्नेः सहजमपह्नुतं क्व तेजः ।युष्माकं सपदि विलोक्यतेऽस्य हा धिक् शोकोष्णश्वसिततरङ्गमात्रशेषः ॥ ४२॥

niḥśeṣatribhuvanaghasmaraśritatvāttadvahneḥ sahajamapahnutaṃ kva tejaḥ |yuṣmākaṃ sapadi vilokyate'sya hā dhik śokoṣṇaśvasitataraṅgamātraśeṣaḥ || 42||

क्रान्ताभिः प्रतिदिवसास्तशैलसीदच्चण्डांशुद्युतिभिरिवेश्वरः प्रतीच्याः ।यस्तेजो दुरभिभवं बभार सद्यः स्वां शक्ति दृशि विधृताम्भसि व्यनक्ति ॥ ४३॥

krāntābhiḥ pratidivasāstaśailasīdaccaṇḍāṃśudyutibhiriveśvaraḥ pratīcyāḥ |yastejo durabhibhavaṃ babhāra sadyaḥ svāṃ śakti dṛśi vidhṛtāmbhasi vyanakti || 43||

अन्येषां सवनलिहामपि प्रयातः स प्राच्यः क्व नु निजतेजसोऽतिरेकः ।नीरन्ध्रप्रविसृमराननानिलौघैः किं लीढः कथमपि दीपवच्छमेन ॥ ४४॥

anyeṣāṃ savanalihāmapi prayātaḥ sa prācyaḥ kva nu nijatejaso'tirekaḥ |nīrandhrapravisṛmarānanānilaughaiḥ kiṃ līḍhaḥ kathamapi dīpavacchamena || 44||

ईदृग्भिः स्मरमकरैकमान्त्रिकस्य व्याहारैरपहृतकल्पचित्तपीडाः ।निर्वेदादभिमुखलोचनं कथञ्चित्प्रोत्क्षिप्य क्षणमवतस्थिरे मुखानि ॥ ४५॥

īdṛgbhiḥ smaramakaraikamāntrikasya vyāhārairapahṛtakalpacittapīḍāḥ |nirvedādabhimukhalocanaṃ kathañcitprotkṣipya kṣaṇamavatasthire mukhāni || 45||

देवोऽथ श्रुतिकविता पयोदनादप्रत्यर्थिस्वनरचनाञ्चितैर्वचोभिः ।हंसानां रथपथवर्तिनां मुहूर्तं तन्वानो भयमिति सादर जगाद ॥ ४६॥

devo'tha śrutikavitā payodanādapratyarthisvanaracanāñcitairvacobhiḥ |haṃsānāṃ rathapathavartināṃ muhūrtaṃ tanvāno bhayamiti sādara jagāda || 46||

सन्तापं किमपि विवृण्वते न केपां ये पादा इव दिविषन्मनोज्वरस्य ।सन्त्यत्र त्रिनयन दुःसहप्रमेया दैतेयास्त्रिभुवनशत्रवस्त्रयस्ते ॥ ४७॥

santāpaṃ kimapi vivṛṇvate na kepāṃ ye pādā iva diviṣanmanojvarasya |santyatra trinayana duḥsahaprameyā daiteyāstribhuvanaśatravastrayaste || 47||

प्रागुद्यद्यमानियमादिमांसलाभिश्चेष्टाभिस्त्रिदिवमुनीन्विलङ्घयन्तः ।संहत्य स्थिरतरनिश्चयेन ते मामाराद्धुं निरवधि तेपिरे तपांसि ॥ ४८॥

prāgudyadyamāniyamādimāṃsalābhiśceṣṭābhistridivamunīnvilaṅghayantaḥ |saṃhatya sthirataraniścayena te māmārāddhuṃ niravadhi tepire tapāṃsi || 48||

त्रैलोक्यं तपसि विशङ्कमेव तेषां कल्पान्तज्वलननयेन बाधमाने ।निर्व्याजक्रममथ दर्शनं पुरस्तात्तेभ्योऽहं व्यतरमनुत्तरातनुरोधः ॥ ४९॥

trailokyaṃ tapasi viśaṅkameva teṣāṃ kalpāntajvalananayena bādhamāne |nirvyājakramamatha darśanaṃ purastāttebhyo'haṃ vyataramanuttarātanurodhaḥ || 49||

सन्तप्ते वपुषि तपोभरेण कुर्वन्निर्वाणं वहनपत्त्रिपत्त्रवातैः ।सावेगं पटु घटिताञ्जलीन्पुरस्तात्तानाविष्कृतनिजमूर्तिरित्यवोचम् ॥ ५०॥

santapte vapuṣi tapobhareṇa kurvannirvāṇaṃ vahanapattripattravātaiḥ |sāvegaṃ paṭu ghaṭitāñjalīnpurastāttānāviṣkṛtanijamūrtirityavocam || 50||

सन्तुष्टं निशिततपोविशेषमय्या वास्या वः सकलमपीह गात्रतन्त्रम् ।युष्मभ्यं वरमहमीप्सितं प्रदास्ये भो वत्सा खलु विरचय्य तद्व्रतानि ॥ ५१॥

santuṣṭaṃ niśitatapoviśeṣamayyā vāsyā vaḥ sakalamapīha gātratantram |yuṣmabhyaṃ varamahamīpsitaṃ pradāsye bho vatsā khalu viracayya tadvratāni || 51||

ईदृक्षप्रतततपःपणमयुक्त्या यं प्राप्तुं विवृतदुरोदरक्रियाः स्थ ।अर्थं तं कथयत तत्र कापि मा भूदाशङ्का दितिकुलमौलिमण्डना वः ॥ ५२॥

īdṛkṣapratatatapaḥpaṇamayuktyā yaṃ prāptuṃ vivṛtadurodarakriyāḥ stha |arthaṃ taṃ kathayata tatra kāpi mā bhūdāśaṅkā ditikulamaulimaṇḍanā vaḥ || 52||

इत्यस्मद्गिरमधिरोप्य कर्णवीथीं नेदीयः प्रमदरसोक्षितेक्षणास्ते ।मामेवं विनयमपाक्षरान्तरङ्गप्रोन्मीलत्पदमगदन्विनम्रकण्ठम् ॥ ५३॥

ityasmadgiramadhiropya karṇavīthīṃ nedīyaḥ pramadarasokṣitekṣaṇāste |māmevaṃ vinayamapākṣarāntaraṅgapronmīlatpadamagadanvinamrakaṇṭham || 53||

अन्यैः किं वरद वरान्तरैरवाप्तैरप्राप्तैरथ च न कोऽपि यैर्विशेषः ।त्वद्वक्त्रप्रसृतवचोमृतौघलाभादस्माकं भवतु विभो झगित्यमृत्युः ॥ ५४॥

anyaiḥ kiṃ varada varāntarairavāptairaprāptairatha ca na ko'pi yairviśeṣaḥ |tvadvaktraprasṛtavacomṛtaughalābhādasmākaṃ bhavatu vibho jhagityamṛtyuḥ || 54||

नैवेदं वितरितुमीश्वरोऽस्ति कश्चिन्निश्चित्य द्रुतमितरं वरं वृणीध्वम् ।इत्यस्मद्वचनमथोच्चुलुम्प्य तेऽत्र श्रोत्राभ्यां पुनरिदमादरादवोचन् ॥ ५९॥

naivedaṃ vitaritumīśvaro'sti kaścinniścitya drutamitaraṃ varaṃ vṛṇīdhvam |ityasmadvacanamathocculumpya te'tra śrotrābhyāṃ punaridamādarādavocan || 59||

नेवं चेत्प्रतिशृणुते भवानकस्मादस्मभ्यं दृढतपसापि निःसहेभ्यः ।तह्येर्को युधि रिपुणा शरोऽर्प्यमाणः सर्वेषां भवतु सदैव मृत्यवे नः ॥ ५६॥

nevaṃ cetpratiśṛṇute bhavānakasmādasmabhyaṃ dṛḍhatapasāpi niḥsahebhyaḥ |tahyerko yudhi ripuṇā śaro'rpyamāṇaḥ sarveṣāṃ bhavatu sadaiva mṛtyave naḥ || 56||

मत्तस्तं वरमिति दीप्तमाप्तवन्तस्ते युक्त्या मतिमतिवर्तितुं यमस्य ।त्रींल्लोकानथ च पृथक्पृथङ्निरोद्धुं सन्नद्धा व्यधिषत नूत्नयत्नसिद्धिम् ॥ ५७॥

mattastaṃ varamiti dīptamāptavantaste yuktyā matimativartituṃ yamasya |trīṃllokānatha ca pṛthakpṛthaṅniroddhuṃ sannaddhā vyadhiṣata nūtnayatnasiddhim || 57||

तत्त्वमान्तरमवेत्य ततः सुवर्णदुर्वर्णलोघटनाविकटैः प्रकारैः ।तेभ्यः पृथक्त्रिषु जगत्सु पुरीरनल्पशिल्पाविकल्पसमयः स मयश्चकार ॥ ५८॥

tattvamāntaramavetya tataḥ suvarṇadurvarṇaloghaṭanāvikaṭaiḥ prakāraiḥ |tebhyaḥ pṛthaktriṣu jagatsu purīranalpaśilpāvikalpasamayaḥ sa mayaścakāra || 58||

अरूणमणिगरीयोगो पुरप्रोज्जिहानद्युतिनिवहनवीनोट्टङ्किताग्नेयवप्रम् ।पुरवरमथ हैमं दैत्यनारीकटाक्षैःकुवलयितगवाक्षं तारकाक्षोऽध्यरुक्षत् ॥ ५९॥

arūṇamaṇigarīyogo puraprojjihānadyutinivahanavīnoṭṭaṅkitāgneyavapram |puravaramatha haimaṃ daityanārīkaṭākṣaiḥkuvalayitagavākṣaṃ tārakākṣo'dhyarukṣat || 59||

धवलभवनयोगादाप्तपर्याप्तसाम्यश्रिणि नभसि हसन्त्यामुल्लसद्भिमयूखैः ।पुरि परिकरमाधाद्राजतोल्लासबन्धौस्वक इव कमलाक्षः प्रक्रमो विक्रमस्य ॥ ६०॥

dhavalabhavanayogādāptaparyāptasāmyaśriṇi nabhasi hasantyāmullasadbhimayūkhaiḥ |puri parikaramādhādrājatollāsabandhausvaka iva kamalākṣaḥ prakramo vikramasya || 60||

भरत्रुट्यत्क्षोणीतलविसृतपातालतिमिरस्थिरासङ्गेनेव स्फुरदसितनिःशेषवपुषम् ।नृणां के कालायसमयमयात्नाज्जनपदंततो विद्युन्मालीत्यसिसलिलधाराभिरसिचत् ॥ ६१॥

bharatruṭyatkṣoṇītalavisṛtapātālatimirasthirāsaṅgeneva sphuradasitaniḥśeṣavapuṣam |nṛṇāṃ ke kālāyasamayamayātnājjanapadaṃtato vidyunmālītyasisaliladhārābhirasicat || 61||

ते प्राप्य त्रिपुरप्रथामथ पृथग्लोकान्रुजन्तः स्थितादिव्यान्यब्दशतायुतान्युपनमद्विश्वापमृत्युश्रियः ।यन्नाम्नाप्याधिरोहता श्रुतिपदं गीर्वाणवामभ्रुवांगाहन्ते तनवोऽतिवेलपवनोद्वेल्लल्लतासौहृदम् ॥ ६२॥

te prāpya tripuraprathāmatha pṛthaglokānrujantaḥ sthitādivyānyabdaśatāyutānyupanamadviśvāpamṛtyuśriyaḥ |yannāmnāpyādhirohatā śrutipadaṃ gīrvāṇavāmabhruvāṃgāhante tanavo'tivelapavanodvellallatāsauhṛdam || 62||

तापं रुचिक्षतिमथो विविधाश्च पीडाविश्वस्य धातव इवोत्कुपितास्रयस्ते ।आतन्वते सपदि दुःसहसन्निपातेतस्मिन्भिषक्तु यादे भर्ग भवत्प्रसादः ॥ ६३॥

tāpaṃ rucikṣatimatho vividhāśca pīḍāviśvasya dhātava ivotkupitāsrayaste |ātanvate sapadi duḥsahasannipātetasminbhiṣaktu yāde bharga bhavatprasādaḥ || 63||

याः क्रीडद्विबुधावरोधनपरिष्कारार्ककान्तानलज्वालातापलवावलेहमपि नो मध्येदिनं सेहिरे ।ताः सन्तानकवीरुधो विधुनितास्तत्सैनिकैः साम्प्रतंदावाग्निर्यदि नाम रक्षति ततो नीचावमानज्वरात् ॥ ६४॥

yāḥ krīḍadvibudhāvarodhanapariṣkārārkakāntānalajvālātāpalavāvalehamapi no madhyedinaṃ sehire |tāḥ santānakavīrudho vidhunitāstatsainikaiḥ sāmprataṃdāvāgniryadi nāma rakṣati tato nīcāvamānajvarāt || 64||

पाशैर्बद्धशिरोधराः फणिमयैरुत्खातनाकिद्रुमस्कन्धाछानतलेषु दानसलिलावग्राहिणो दिग्द्विपाः ।नीतास्तैरजिरेषु यामगजतां स्रस्तेऽपि विश्वम्भराभारे व्रीडनिपीडनेन दधते दूरावनम्र शिरः ॥ ६५॥

pāśairbaddhaśirodharāḥ phaṇimayairutkhātanākidrumaskandhāchānataleṣu dānasalilāvagrāhiṇo digdvipāḥ |nītāstairajireṣu yāmagajatāṃ sraste'pi viśvambharābhāre vrīḍanipīḍanena dadhate dūrāvanamra śiraḥ || 65||

किं वान्यत्ते तथाद्य त्रिनयन विनयातिक्रमाक्रान्तविश्वानिःश्वासौघेन दीर्घीकृतचमरमरुड्डम्बराः स्वर्वधूभिः ।सर्वं निर्वीरमुर्वीतलमथ निलयं नाकिनां मन्यमानाःकर्तारो नूनमस्मत्परिकरमचिरान्नाममात्रावशेषम् ॥ ६६॥

kiṃ vānyatte tathādya trinayana vinayātikramākrāntaviśvāniḥśvāsaughena dīrghīkṛtacamaramaruḍḍambarāḥ svarvadhūbhiḥ |sarvaṃ nirvīramurvītalamatha nilayaṃ nākināṃ manyamānāḥkartāro nūnamasmatparikaramacirānnāmamātrāvaśeṣam || 66||

इत्थं प्रस्तावनायै विवृतवति वचः पद्मभूसूत्रधारेतूर्णं वक्त्रप्रसादप्रस्रजवनिकामग्रतोऽपास्य दूरम् ।क्रोधाख्यः पर्षदानां विदधदधिमनोरङ्गपीठप्रवेशंशैलूषो दृष्टहस्ताद्यसमविकृतिभिः सङ्गमङ्गीचकार ॥ ६७॥

itthaṃ prastāvanāyai vivṛtavati vacaḥ padmabhūsūtradhāretūrṇaṃ vaktraprasādaprasrajavanikāmagrato'pāsya dūram |krodhākhyaḥ parṣadānāṃ vidadhadadhimanoraṅgapīṭhapraveśaṃśailūṣo dṛṣṭahastādyasamavikṛtibhiḥ saṅgamaṅgīcakāra || 67||

॥ इति श्रीमङ्खकस्य कृतौ श्रीकण्ठचरिते महाकाव्ये परमेश्वरदेवसमागमवर्णनम् ॥॥ श्रीमङ्खककविविरचितं श्रीकण्ठचरितम् । सप्तदशः सर्गः ॥॥ श्रीमन्खककविविरचितं श्रीकण्ठचरितम् । सप्तदशः सर्गः ॥

|| iti śrīmaṅkhakasya kṛtau śrīkaṇṭhacarite mahākāvye parameśvaradevasamāgamavarṇanam |||| śrīmaṅkhakakaviviracitaṃ śrīkaṇṭhacaritam | saptadaśaḥ sargaḥ |||| śrīmankhakakaviviracitaṃ śrīkaṇṭhacaritam | saptadaśaḥ sargaḥ ||