परमार्चनत्रिंशिका Paramarchanatrimshika by Nagarjuna

अथ परमार्चनत्रिंशिका नागार्जुनकृता ।स्नानपूजनसमाधिभिः क्रमाद्यन्महात्मभिरवाप्यते पदम् ।कैश्चिदक्रमत एव यन्मयातत्समर्चनमिषेण कथ्यते ॥ १॥

atha paramārcanatriṃśikā nāgārjunakṛtā |snānapūjanasamādhibhiḥ kramādyanmahātmabhiravāpyate padam |kaiścidakramata eva yanmayātatsamarcanamiṣeṇa kathyate || 1||

बालिकारचितवस्त्रपुत्रिकाक्रीडनेन सदृशं तदर्चनम् ।यत्र शाम्यति मनो न निर्मलं (न पूजने)स्फीतचिज्जलधि मध्यमाश्रितम् ॥ २॥

bālikāracitavastraputrikākrīḍanena sadṛśaṃ tadarcanam |yatra śāmyati mano na nirmalaṃ (na pūjane)sphītacijjaladhi madhyamāśritam || 2||

किं तदर्चनमनल्प कल्पनाजालशम्बरनिपातितात्मकम् । (निपातितात्मनाम्)यत्र नास्ति सविकल्पनोज्झितः (स्वविकल्पनोज्ज्ञितः)स्फीतसौख्यशिवसङ्गमोत्सवः ॥ ३॥ (स्फीतमौख्य)

kiṃ tadarcanamanalpa kalpanājālaśambaranipātitātmakam | (nipātitātmanām)yatra nāsti savikalpanojjhitaḥ (svavikalpanojjñitaḥ)sphītasaukhyaśivasaṅgamotsavaḥ || 3|| (sphītamaukhya)

अप्रयत्नमनिकेतनं पदंदिव्यमाप्य मनसैव वृत्तयः । (दिव्यमाप्यतरसैववृत्तयः)यत्र यान्ति विलयं न सर्वतःकिं तदर्चनमसौ पराभवः ॥ ४॥

aprayatnamaniketanaṃ padaṃdivyamāpya manasaiva vṛttayaḥ | (divyamāpyatarasaivavṛttayaḥ)yatra yānti vilayaṃ na sarvataḥkiṃ tadarcanamasau parābhavaḥ || 4||

यत्र वर्षति न खेचरी स्थिति (ना)श्चित्सुधारस भरौघनिर्झरम् ।देहचित्तपरिपीडनावहं (दहं)किं तदर्चनमसौ पराभवः ॥ ५॥

yatra varṣati na khecarī sthiti (nā)ścitsudhārasa bharaughanirjharam |dehacittaparipīḍanāvahaṃ (dahaṃ)kiṃ tadarcanamasau parābhavaḥ || 5||

खेचरीप्रभृतिपञ्चकात्मनाव्याप्तिमम्बरगतां निभालयन् ।हृद्विकाससुभगं भवापदो (हृद्विकाससुलभां)यत्र मुञ्चति न किं तदर्चनम् ॥ ६॥

khecarīprabhṛtipañcakātmanāvyāptimambaragatāṃ nibhālayan |hṛdvikāsasubhagaṃ bhavāpado (hṛdvikāsasulabhāṃ)yatra muñcati na kiṃ tadarcanam || 6||

यत्र साहससमाधिसंश्रयःप्रस्फुरद्विमलबोधनिर्भरः ।स्फीतसंविदुदयं न विन्दतेसर्ववृत्तिषु किमेतदर्चनम् ॥ ७॥

yatra sāhasasamādhisaṃśrayaḥprasphuradvimalabodhanirbharaḥ |sphītasaṃvidudayaṃ na vindatesarvavṛttiṣu kimetadarcanam || 7||

विश्वसंहृतिरसैकतत्परोलेलिहानरसनाकुलोयमः ।यत्र चिच्छिखिशिखा सुहूयतेलीलयैव न किमेतदर्चनम् ॥ ८॥

viśvasaṃhṛtirasaikatatparolelihānarasanākuloyamaḥ |yatra cicchikhiśikhā suhūyatelīlayaiva na kimetadarcanam || 8||

स्तब्धमन्थरमनोहरेक्षणःप्रोल्लसत्पुलकचुम्बिताननः । (प्रोल्लसत्पुलकलम्बिताननः)मध्यमां भुवमनल्प सम्पदंयत्र नाश्रयति किं तदर्चनम् ॥ ९॥

stabdhamantharamanoharekṣaṇaḥprollasatpulakacumbitānanaḥ | (prollasatpulakalambitānanaḥ)madhyamāṃ bhuvamanalpa sampadaṃyatra nāśrayati kiṃ tadarcanam || 9||

मानमेयमिति कल्पनोज्झितोनिर्विकारमनिकेतनः शिवः ।गाढगाढमवगाह्यते क्षणान्नैव यत्र ननु किं तदर्चनम् ॥ १०॥

mānameyamiti kalpanojjhitonirvikāramaniketanaḥ śivaḥ |gāḍhagāḍhamavagāhyate kṣaṇānnaiva yatra nanu kiṃ tadarcanam || 10||

व्योमकल्पममितं निजं वपुर्वीक्ष्य चित्पर सुधार सञ्चितम् ।स्वात्मनात्मनि निरस्तकल्पनोयत्र हृष्यति न किं तदर्चनम् ॥ ११॥ (यत्र सुहृति)

vyomakalpamamitaṃ nijaṃ vapurvīkṣya citpara sudhāra sañcitam |svātmanātmani nirastakalpanoyatra hṛṣyati na kiṃ tadarcanam || 11|| (yatra suhṛti)

निर्निकेतनिरुपाधि निर्मलंस्फारचिद्रविमरीचिसञ्चयैः ।विश्वमारचितमीक्ष्य विस्मयं (विश्वमारचितंवीक्ष्य)यत्र नाश्रयति किं तदर्चनम् ॥ १२॥

nirniketanirupādhi nirmalaṃsphāracidravimarīcisañcayaiḥ |viśvamāracitamīkṣya vismayaṃ (viśvamāracitaṃvīkṣya)yatra nāśrayati kiṃ tadarcanam || 12||

यत्र नित्यपरहर्षनिर्भरश्चित्सुधार सनिपात घूर्णितः । (सनिपान)ध्यानयोग कलनासु लज्जतेनीरसासु न किमेतदर्चनम् ॥ १३॥

yatra nityaparaharṣanirbharaścitsudhāra sanipāta ghūrṇitaḥ | (sanipāna)dhyānayoga kalanāsu lajjatenīrasāsu na kimetadarcanam || 13||

शक्तिविस्तर विमर्श विस्फुरत् (विमर्शा)कन्द युग्मयुग पद्विगाहनात् ।भैरवं वपुरुदारचेष्टितंयत्र न स्फुरति किं तदर्चनम् ॥ १४॥

śaktivistara vimarśa visphurat (vimarśā)kanda yugmayuga padvigāhanāt |bhairavaṃ vapurudāraceṣṭitaṃyatra na sphurati kiṃ tadarcanam || 14||

इन्द्रियेषु विषयानुवर्तिषुप्राणवर्त्म॑नि निजप्रवाहके ।कापि निर्वृतिमयी चिदूर्जितायत्र नोल्लसति किं तदर्चनम् ॥ १५॥

indriyeṣu viṣayānuvartiṣuprāṇavartmani nijapravāhake |kāpi nirvṛtimayī cidūrjitāyatra nollasati kiṃ tadarcanam || 15||

दिव्य खेचरदृशा निरीहयानादबिन्दु मयभाव सञ्चयम् ।यत्र शुष्कमिव पावकस्तृणं (?पावंकस्तृणं)न क्षयं नयति किं तदर्चनम् ॥ १६॥

divya khecaradṛśā nirīhayānādabindu mayabhāva sañcayam |yatra śuṣkamiva pāvakastṛṇaṃ (?pāvaṃkastṛṇaṃ)na kṣayaṃ nayati kiṃ tadarcanam || 16||

शान्तिमेति न विकल्पविप्लवश्चिच्चमत्कृतिरसो न वर्धते ।लुप्यते न घनवासनावनंकापि तृप्तिरसमा न जायते ॥ १७॥

śāntimeti na vikalpaviplavaściccamatkṛtiraso na vardhate |lupyate na ghanavāsanāvanaṃkāpi tṛptirasamā na jāyate || 17||

मन्यते न कृतकृत्यतां मनोद्वैतमेघतिमिरं न भिद्यते ।यत्र दोषशत सङ्कुलं मनोन प्रसीदति किमेतदर्चनम् ॥ १८॥

manyate na kṛtakṛtyatāṃ manodvaitameghatimiraṃ na bhidyate |yatra doṣaśata saṅkulaṃ manona prasīdati kimetadarcanam || 18||

चिन्नभस्सरसि सारसीं परांशक्तिमच्छविभवां प्रबोधयन् ।मन्त्रवीर्यममितं निसर्गतो (?विसर्गतो)यत्र नाश्रयति किं तदर्चनम् ॥ १९॥

cinnabhassarasi sārasīṃ parāṃśaktimacchavibhavāṃ prabodhayan |mantravīryamamitaṃ nisargato (?visargato)yatra nāśrayati kiṃ tadarcanam || 19||

निर्विकारमजरं निरामयं (निर्विकारजडं निरामलं)निर्विकल्पममितं निजं वपुः । (निर्विकल्पममजरं)वीक्ष्य जन्ममरणोदितं भयं (जन्ममरणोद्यितं)यत्र मुञ्चति न किं तदर्चनम् ॥ २०॥

nirvikāramajaraṃ nirāmayaṃ (nirvikārajaḍaṃ nirāmalaṃ)nirvikalpamamitaṃ nijaṃ vapuḥ | (nirvikalpamamajaraṃ)vīkṣya janmamaraṇoditaṃ bhayaṃ (janmamaraṇodyitaṃ)yatra muñcati na kiṃ tadarcanam || 20||

शान्तवीचिचयसिन्धुसन्निभांसर्वसंविदुदयावनिं पराम् ।सृष्टिसंस्थितिलय प्रशक्तिभिर्विश्व सुन्दर विवर्तवर्तिनीम् ॥ २१॥

śāntavīcicayasindhusannibhāṃsarvasaṃvidudayāvaniṃ parām |sṛṣṭisaṃsthitilaya praśaktibhirviśva sundara vivartavartinīm || 21||

शक्तिचक्र परमाधिदेवतामम्बरप्रथम भूमिकामजाम् ।मङ्गलाम सममन्त्रमातरं (समन्त्रमातरं)यत्र पश्यति न किं तदर्चनम् ॥ २२॥

śakticakra paramādhidevatāmambaraprathama bhūmikāmajām |maṅgalāma samamantramātaraṃ (samantramātaraṃ)yatra paśyati na kiṃ tadarcanam || 22||

सोमसूर्यदहनेन्धनोद्यत (दहन्नोद्धत)स्फीतचिज्ज्वलन दीप्तिभास्वरः ।दुर्निरीक्ष्यगतिरक्रमः शिवो (गतिरिद्वततेजसा)भाति यत्र न किमेतदर्चनम् ॥ २३॥

somasūryadahanendhanodyata (dahannoddhata)sphītacijjvalana dīptibhāsvaraḥ |durnirīkṣyagatirakramaḥ śivo (gatiridvatatejasā)bhāti yatra na kimetadarcanam || 23||

आत्मनात्मनि न जानते विधिंनिस्तरङ्गपरबोधभास्वरः ।यत्पदस्थितिजुषो महाजनः (महजना)मुक्ति संसृति समान बुद्धयः ॥ २४॥

ātmanātmani na jānate vidhiṃnistaraṅgaparabodhabhāsvaraḥ |yatpadasthitijuṣo mahājanaḥ (mahajanā)mukti saṃsṛti samāna buddhayaḥ || 24||

यद्यदा पतति वेद्यता भुवंतेन तेन ननु यद्विवर्जितम् ।नित्य निर्मल समाधिभूमयोयत्पदे विमति बालकल्पनाः ॥ २५॥ (बालकल्पना)

yadyadā patati vedyatā bhuvaṃtena tena nanu yadvivarjitam |nitya nirmala samādhibhūmayoyatpade vimati bālakalpanāḥ || 25|| (bālakalpanā)

यद्विशृङ्खलमहोदयोल्लसत्शक्तिपातवशतो विजृम्भते ।तत्पदं यदि गुरुप्रसादतो (तत्पदं गुरुप्रसादतो मया)लब्धमुत्तम मथार्चितः शिवः ॥ २६॥

yadviśṛṅkhalamahodayollasatśaktipātavaśato vijṛmbhate |tatpadaṃ yadi guruprasādato (tatpadaṃ guruprasādato mayā)labdhamuttama mathārcitaḥ śivaḥ || 26||

भावसञ्चय विमुक्तविग्रहाविश्वमय्यपि परप्रथात्मिका ।कापि संविदमलाम्बरप्रभाजृम्भते यदि तदार्चितः शिवः ॥ २७॥

bhāvasañcaya vimuktavigrahāviśvamayyapi paraprathātmikā |kāpi saṃvidamalāmbaraprabhājṛmbhate yadi tadārcitaḥ śivaḥ || 27||

किञ्चनापि न विमुच्यते क्वचित्किञ्चनापि न च गृह्यते क्वचित् । (किञ्चिनापि)स्वं वपुर्विमल बोध निर्भरं (बोध निर्मलं)दृश्यते यदि तदार्चितः शिवः ॥ २८॥

kiñcanāpi na vimucyate kvacitkiñcanāpi na ca gṛhyate kvacit | (kiñcināpi)svaṃ vapurvimala bodha nirbharaṃ (bodha nirmalaṃ)dṛśyate yadi tadārcitaḥ śivaḥ || 28||

भैरवा विविध कल्पनात्मकाःप्रोल्लसन्ति बहवो ततोम्बिकाः । (यतोअम्बिका)सा यतः स्फुरति तत्परं पदंभाति चेद्गुरुदृशा शिवोर्चितः ॥ २९॥

bhairavā vividha kalpanātmakāḥprollasanti bahavo tatombikāḥ | (yatoambikā)sā yataḥ sphurati tatparaṃ padaṃbhāti cedgurudṛśā śivorcitaḥ || 29||

आसादितं गुरुमुखादिदमप्रयत्न (प्रयत्नं)सिद्धं शिवार्चनमपाप्मधियामवाप्यम् ।यत्तन्मया निगदितं तदनल्पवाञ्छासम्बोधनाय सुधियां शिवभक्तिभाजाम् ॥ ३०॥

āsāditaṃ gurumukhādidamaprayatna (prayatnaṃ)siddhaṃ śivārcanamapāpmadhiyāmavāpyam |yattanmayā nigaditaṃ tadanalpavāñchāsambodhanāya sudhiyāṃ śivabhaktibhājām || 30||

अनवच्छिन्न चिद्व्योम परमामृतबृंहितः ।नागभिधोव्यधादेतां परमार्चनत्रिंशिकाम् ॥इति श्रीमहामाहेश्वरनागविपश्चिद्विरचिता परमार्चनत्रिंशिका समाप्ता ।

anavacchinna cidvyoma paramāmṛtabṛṃhitaḥ |nāgabhidhovyadhādetāṃ paramārcanatriṃśikām ||iti śrīmahāmāheśvaranāgavipaścidviracitā paramārcanatriṃśikā samāptā |