परमाद्वयद्वादशिका अथवा परमार्थद्वादशिका Paramadvayadvadashika

(परमार्थद्वादशिका)तथ्यातथ्यमकल्पमल्पश्यनैर्जल्पक्रमं संहरंस्तत्संहारक्रमे न किं कथमिदं कोऽस्मीति माचीकॢपः ।(शान्तिं सम्भज नित्यमल्पवचनैर्जल्पक्रमं संहरतत्संहारगमेन किं कथमिदं कोऽसीति मा चीकॢपः ।)भावाभावविभागभासनतया यद्भात्यभग्नक्रमंतच्छून्यं शिवधाम वस्तु परमं ब्रह्मात्र कोऽर्थग्रहः ॥ १॥

(paramārthadvādaśikā)tathyātathyamakalpamalpaśyanairjalpakramaṃ saṃharaṃstatsaṃhārakrame na kiṃ kathamidaṃ ko'smīti mācīkḷpaḥ |(śāntiṃ sambhaja nityamalpavacanairjalpakramaṃ saṃharatatsaṃhāragamena kiṃ kathamidaṃ ko'sīti mā cīkḷpaḥ |)bhāvābhāvavibhāgabhāsanatayā yadbhātyabhagnakramaṃtacchūnyaṃ śivadhāma vastu paramaṃ brahmātra ko'rthagrahaḥ || 1||

यद्यतत्त्वपरिहारपूर्वकं तत्त्वमेषि तदतत्त्वमेव हि ।यद्यतत्त्वमथ तत्त्वमेव वा तत्त्वमेव ननु तत्त्वमीदृशम् ॥ २॥

yadyatattvaparihārapūrvakaṃ tattvameṣi tadatattvameva hi |yadyatattvamatha tattvameva vā tattvameva nanu tattvamīdṛśam || 2||

यद्यद्भाति न भानतः पृथगिदं भेदोऽपि भातीति चेत्भाने सोऽपि न भाति किं जहि ततस्तद्भङ्गिभङ्गग्रहम् ।स्वप्ने स्वप्नतया प्रथां गतवति क्रीडैव नो भीतिकृ (गतवती)च्छस्त्राघातजलावपातहुतभुङ्निर्घातबन्धादिकम् ॥ ३॥

yadyadbhāti na bhānataḥ pṛthagidaṃ bhedo'pi bhātīti cetbhāne so'pi na bhāti kiṃ jahi tatastadbhaṅgibhaṅgagraham |svapne svapnatayā prathāṃ gatavati krīḍaiva no bhītikṛ (gatavatī)cchastrāghātajalāvapātahutabhuṅnirghātabandhādikam || 3||

ध्यानक्रियाकलनपूर्वकमध्यवस्ये (ज्ञानक्रिया)द्यद्यद्भवान् कथय कोऽस्य जडाद्विशेषः ।स्फूर्जञ्जडोऽपि न किमद्वयबोधधाम (स्फूर्जन्जडोऽपि)निस्सीमनित्यनिरवग्रहसत्यरूपम् ॥ ४॥

dhyānakriyākalanapūrvakamadhyavasye (jñānakriyā)dyadyadbhavān kathaya ko'sya jaḍādviśeṣaḥ |sphūrjañjaḍo'pi na kimadvayabodhadhāma (sphūrjanjaḍo'pi)nissīmanityaniravagrahasatyarūpam || 4||

भावानामवभासकोऽसि यदि तैर्मालिन्यमातयन्ते (तैर्मोहः किमातन्यते)किं ते तद्यदि भान्ति हन्त भवतस्तत्राप्यखण्डं महः ।नोचेन्नास्ति तदेवमप्युभयथा निर्व्याजनिर्यन्त्रणात्रुट्यद्विभ्रमनित्यतृप्तमहिमा नित्यप्रबुद्धोऽसि भोः ॥ ५॥ (नित्यं प्रबुद्धोऽसि))

bhāvānāmavabhāsako'si yadi tairmālinyamātayante (tairmohaḥ kimātanyate)kiṃ te tadyadi bhānti hanta bhavatastatrāpyakhaṇḍaṃ mahaḥ |nocennāsti tadevamapyubhayathā nirvyājaniryantraṇātruṭyadvibhramanityatṛptamahimā nityaprabuddho'si bhoḥ || 5|| (nityaṃ prabuddho'si))

दृष्टिं बहिः प्रहिणु लक्ष्यमथान्तरित्थं (लक्ष्यपथातिरिक्तं)स्याद्भैरवानुकरणं वत वञ्चनेयम् ।निर्द्वन्द्वबोधगगनस्य न बाह्यमस्तिनाभ्यन्तरं निरवकाशविकासधाम्नः ॥ ६॥

dṛṣṭiṃ bahiḥ prahiṇu lakṣyamathāntaritthaṃ (lakṣyapathātiriktaṃ)syādbhairavānukaraṇaṃ vata vañcaneyam |nirdvandvabodhagaganasya na bāhyamastinābhyantaraṃ niravakāśavikāsadhāmnaḥ || 6||

वासनाप्रसरविभ्रमोदये यद्यदुल्लसति तत्तदीक्ष्यताम् ।आदिमध्यनिधनेषु तत्र चेत् भासि भासि तव लीयतेऽखिलं (लीयते जगत्) ॥ ७॥

vāsanāprasaravibhramodaye yadyadullasati tattadīkṣyatām |ādimadhyanidhaneṣu tatra cet bhāsi bhāsi tava līyate'khilaṃ (līyate jagat) || 7||

मोहो दुःखवितर्कतर्कणघनो हेतुप्रथानन्तरप्रोद्यद्विभ्रमशृङ्खलातिबहुलो गन्धर्वपूस्सन्निभः (गन्धर्वपूःसन्निभः) ।द्वैताद्वैतविकल्पनाश्रयपदे चिद्व्योम्नि नाभाति चेत्कुत्रान्यत्र चकास्तु कास्तु परमा निष्ठाप्यनेकात्मना ॥ ८॥

moho duḥkhavitarkatarkaṇaghano hetuprathānantaraprodyadvibhramaśṛṅkhalātibahulo gandharvapūssannibhaḥ (gandharvapūḥsannibhaḥ) |dvaitādvaitavikalpanāśrayapade cidvyomni nābhāti cetkutrānyatra cakāstu kāstu paramā niṣṭhāpyanekātmanā || 8||

स्वप्ने तावदसत्यमेव मरणं सौषुम्नधाम्निप्रथा(स्वप्ने तावदसत्यमेव सरणं सौसुप्तधाम्निप्रथा)नैवास्यास्ति तदुत्तरे निरुपधौ चिद्व्योम्नि कोऽस्य ग्रहः ।जाग्रत्येव घटावभासवदथ स्याच्चेत्क्षणे कुत्रचि (जाग्रत्येव धरावदर्थनिचयः)दारोप्यापि तदत्ययेपृथगिदं तत्रापि का खण्डना ॥ ९॥ (ज्ञानेनाथ तदत्ययेऽपृथगिदं)

svapne tāvadasatyameva maraṇaṃ sauṣumnadhāmniprathā(svapne tāvadasatyameva saraṇaṃ sausuptadhāmniprathā)naivāsyāsti taduttare nirupadhau cidvyomni ko'sya grahaḥ |jāgratyeva ghaṭāvabhāsavadatha syāccetkṣaṇe kutraci (jāgratyeva dharāvadarthanicayaḥ)dāropyāpi tadatyayepṛthagidaṃ tatrāpi kā khaṇḍanā || 9|| (jñānenātha tadatyaye'pṛthagidaṃ)

ये ये केऽपि प्रकाशा मयि सति परमव्योम्नि लब्धावकाशाःक्वाशामेतेषु नित्ये महिमनि मयि भोः निर्विभागं विभान्ति ।(काशा ह्येतेषु / काशामेतेषु / काशांह्येतेषु)सोऽहं निर्व्याजनित्यप्रतिहतकलनानन्तसत्यस्वतन्त्र(ध्वस्तद्वैताऽद्वयारिद्वयमयतिमिरापारबोधप्रकाशः)ध्वस्तद्वैताऽद्वयादि द्वयमयतिमिरापारबोधप्रकाशः ॥ १०॥

ye ye ke'pi prakāśā mayi sati paramavyomni labdhāvakāśāḥkvāśāmeteṣu nitye mahimani mayi bhoḥ nirvibhāgaṃ vibhānti |(kāśā hyeteṣu / kāśāmeteṣu / kāśāṃhyeteṣu)so'haṃ nirvyājanityapratihatakalanānantasatyasvatantra(dhvastadvaitā'dvayāridvayamayatimirāpārabodhaprakāśaḥ)dhvastadvaitā'dvayādi dvayamayatimirāpārabodhaprakāśaḥ || 10||

कालः सङ्कलयन्कलाः कलयतु स्रष्टा सृजत्वादरादाज्ञायाः परतन्त्रतामुपगतो मथ्नातु वा मन्मथः ।क्रीडाडम्बरामम्बराश्रयमिव स्वे लेखरेखाक्रमं (स्वोल्लेखरेखाक्रमं)देहाद्याश्रयमस्तु वैकृतिमहामोहो न पश्यामि किम् ॥ ११॥ (वैकृतमहामोहे)

kālaḥ saṅkalayankalāḥ kalayatu sraṣṭā sṛjatvādarādājñāyāḥ paratantratāmupagato mathnātu vā manmathaḥ |krīḍāḍambarāmambarāśrayamiva sve lekharekhākramaṃ (svollekharekhākramaṃ)dehādyāśrayamastu vaikṛtimahāmoho na paśyāmi kim || 11|| (vaikṛtamahāmohe)

कः कोऽत्र भोऽहं कवलीकरोमि (कोऽत्र भोर्यं)कः कोऽत्र भोऽहं सहसानिडन्मि । (कोऽत्र भोर्यं सहसा निहीन्म)कः कोऽत्र भोऽहं परबोधधाम (कोऽत्र भोर्यं)सञ्चर्वणोन्मत्ततनुः पिबामि ॥ १२॥

kaḥ ko'tra bho'haṃ kavalīkaromi (ko'tra bhoryaṃ)kaḥ ko'tra bho'haṃ sahasāniḍanmi | (ko'tra bhoryaṃ sahasā nihīnma)kaḥ ko'tra bho'haṃ parabodhadhāma (ko'tra bhoryaṃ)sañcarvaṇonmattatanuḥ pibāmi || 12||

भवोत्थभयभङ्गदं गदशृगालविद्रावणं (भवोत्थभयभङ्गदङ्गदशृगालविद्रावणं)प्रबोधधुरिधीमतामपि सकृद्यदुद्दीपयन् । (सकृद्यदुद्दीपनम्)स्वगाध(सुधा)मगहनाटवीविहरणातितृप्त्युद्गमाद्विभेदहरिबृंहितं व्यधित रम्यदेवो हरिः ॥ १३॥ (अभेदकरिबृंहितं)

bhavotthabhayabhaṅgadaṃ gadaśṛgālavidrāvaṇaṃ (bhavotthabhayabhaṅgadaṅgadaśṛgālavidrāvaṇaṃ)prabodhadhuridhīmatāmapi sakṛdyaduddīpayan | (sakṛdyaduddīpanam)svagādha(sudhā)magahanāṭavīviharaṇātitṛptyudgamādvibhedaharibṛṃhitaṃ vyadhita ramyadevo hariḥ || 13|| (abhedakaribṛṃhitaṃ)

इत्याचार्याभिनवगुप्तकृता परमाद्वयद्वादशिका अथवापरमार्थद्वादशिका भव्यायास्तुतराम् ॥

ityācāryābhinavaguptakṛtā paramādvayadvādaśikā athavāparamārthadvādaśikā bhavyāyāstutarām ||