शिवज्ञानोपदेशम् Dakshaprati Rishidadhichiproktam Shivajnanopadesham

(शिवरहस्यान्तर्गते ईशाख्ये)दधीचिरुवाच ।ब्रह्मणो मानसः पुत्रो दक्ष दक्षोऽसि दीक्षितः ।कस्मान्न यजसे रुद्रं साक्षादध्वरनायकम् ॥ ३३॥

(śivarahasyāntargate īśākhye)dadhīciruvāca |brahmaṇo mānasaḥ putro dakṣa dakṣo'si dīkṣitaḥ |kasmānna yajase rudraṃ sākṣādadhvaranāyakam || 33||

देवदेवं विरूपाक्षं यज्ञेशं परमेश्वरम् ।कस्मान्न यजसे रुद्रं साक्षादध्वरनायकम् ॥ ३४॥

devadevaṃ virūpākṣaṃ yajñeśaṃ parameśvaram |kasmānna yajase rudraṃ sākṣādadhvaranāyakam || 34||

विश्वतश्चक्षुषं देवं विश्वतो मुखमीश्वरम् ।कस्मान्न यजसे रुद्रं साक्षादध्वरनायकम् ॥ ३५॥

viśvataścakṣuṣaṃ devaṃ viśvato mukhamīśvaram |kasmānna yajase rudraṃ sākṣādadhvaranāyakam || 35||

विश्वाधिकं महादेवं विष्णुब्रह्मादिनायकम् ।कस्मान्न यजसे रुद्रं साक्षादध्वरनायकम् ॥ ३६॥

viśvādhikaṃ mahādevaṃ viṣṇubrahmādināyakam |kasmānna yajase rudraṃ sākṣādadhvaranāyakam || 36||

विश्वजातेषु पशुषु स कथं पशुपो भवेत् ।कस्मान्न यजसे रुद्रं साक्षादध्वरनायकम् ॥ ३७॥

viśvajāteṣu paśuṣu sa kathaṃ paśupo bhavet |kasmānna yajase rudraṃ sākṣādadhvaranāyakam || 37||

यन्मायामोहिताः सर्वे विष्णुब्रह्मादयः सुराः ।भवानपि महादेवं किं न जानासि शङ्करम् ॥ ३८॥

yanmāyāmohitāḥ sarve viṣṇubrahmādayaḥ surāḥ |bhavānapi mahādevaṃ kiṃ na jānāsi śaṅkaram || 38||

कस्मान्न यजसे रुद्रं साक्षादध्वरनायकम् ।ब्रह्मणोऽस्य शिरश्छिन्नं महेशेन पिनाकिना ॥ ३९॥

kasmānna yajase rudraṃ sākṣādadhvaranāyakam |brahmaṇo'sya śiraśchinnaṃ maheśena pinākinā || 39||

ब्रह्मणेऽस्मै ददौ शम्भुश्चक्रं दैत्यविनाशकृत् ।विष्णवेऽस्मै महालक्ष्मीं भार्यात्वेन ददौ हरः ॥ ४०॥

brahmaṇe'smai dadau śambhuścakraṃ daityavināśakṛt |viṣṇave'smai mahālakṣmīṃ bhāryātvena dadau haraḥ || 40||

वैकुण्ठस्याधिपत्यं च नीलकण्ठो ददौ पुरा ।गर्वोद्रिक्तो महाविष्णुरभूल्लोकविनाशकृत् ॥ ४१॥

vaikuṇṭhasyādhipatyaṃ ca nīlakaṇṭho dadau purā |garvodrikto mahāviṣṇurabhūllokavināśakṛt || 41||

मत्स्यवाराहसिह्माद्यैर्देहैर्लोकापकारकः ।संशिक्षितश्च बहुधा महादेवेन शूलिना ॥ ४२॥

matsyavārāhasihmādyairdehairlokāpakārakaḥ |saṃśikṣitaśca bahudhā mahādevena śūlinā || 42||

तवायं कोपदग्धस्य महादेवो हि रक्षकः ।को वाऽयं विष्णुरेवाद्य रक्षकस्ते कथं भवेत् ॥ ४३॥

tavāyaṃ kopadagdhasya mahādevo hi rakṣakaḥ |ko vā'yaṃ viṣṇurevādya rakṣakaste kathaṃ bhavet || 43||

मृगेन्द्रनखराघातं जम्बुकः किं सहिष्यति ।यद्भक्तैर्धिक्कृतो विष्णुः सहलक्ष्म्याऽति कोपने ॥ ४४॥

mṛgendranakharāghātaṃ jambukaḥ kiṃ sahiṣyati |yadbhaktairdhikkṛto viṣṇuḥ sahalakṣmyā'ti kopane || 44||

शापास्त्रैर्दारितो विष्णुरस्त्रैः शिवगणैरपि ।विष्णोः कपालं निर्भिद्य पपौ रक्तं स भैरवः ॥ ४५॥

śāpāstrairdārito viṣṇurastraiḥ śivagaṇairapi |viṣṇoḥ kapālaṃ nirbhidya papau raktaṃ sa bhairavaḥ || 45||

विष्वक्सेनो गणोऽस्यैव विष्णोः सम्पश्यतः पुरः ।ईषीका प्रोतलीक्षेव शूलप्रोतमथाकरोत् ॥ ४६॥

viṣvakseno gaṇo'syaiva viṣṇoḥ sampaśyataḥ puraḥ |īṣīkā protalīkṣeva śūlaprotamathākarot || 46||

इन्द्रस्यास्य भुजस्तम्भो येनाकारि पिनाकिना ।सवज्रः ससुरैः पूर्वं गुरुणेशः प्रसादितः ॥ ४७॥

indrasyāsya bhujastambho yenākāri pinākinā |savajraḥ sasuraiḥ pūrvaṃ guruṇeśaḥ prasāditaḥ || 47||

तदा मुमोचैव हसन् महेशो भक्तवत्सलः ।यमोऽयं निहतः पूर्वं शिवपादाग्रताडितः ॥ ४८॥

tadā mumocaiva hasan maheśo bhaktavatsalaḥ |yamo'yaṃ nihataḥ pūrvaṃ śivapādāgratāḍitaḥ || 48||

मृकण्डुतनयस्यास्य रक्षार्थं शूलपाणिना ।वायुरोपोऽशितः पूर्वं तृणाग्रचलनेऽप्ययम् ॥ ४९॥

mṛkaṇḍutanayasyāsya rakṣārthaṃ śūlapāṇinā |vāyuropo'śitaḥ pūrvaṃ tṛṇāgracalane'pyayam || 49||

महादेवस्य पुरतो नादहत्तृणमप्ययम् ।अग्निः शिखावलीढोऽयं यद्धविर्भक्षणेरितः ॥ ५०॥

mahādevasya purato nādahattṛṇamapyayam |agniḥ śikhāvalīḍho'yaṃ yaddhavirbhakṣaṇeritaḥ || 50||

चन्द्रोऽयं तव शापेन यक्ष्मरोगार्दितः पुरा ।प्रसादितो महेशेन सुधाधामैकमौलिना ॥ ५१॥

candro'yaṃ tava śāpena yakṣmarogārditaḥ purā |prasādito maheśena sudhādhāmaikamaulinā || 51||

सूर्योऽयं नेत्रपातृत्वमगच्छच्छङ्करस्य हि ।कुबेरोऽप्ययमीशस्य प्रसादात्सख्यमाप्तवान् ॥ ५२॥

sūryo'yaṃ netrapātṛtvamagacchacchaṅkarasya hi |kubero'pyayamīśasya prasādātsakhyamāptavān || 52||

वरुणो जलरोगार्तो महेशेन प्रसादितः ।वसवोऽपि महेशेन दयया सम्प्रसाधिनः ॥ ५३॥

varuṇo jalarogārto maheśena prasāditaḥ |vasavo'pi maheśena dayayā samprasādhinaḥ || 53||

तत्प्रसादाय कर्माणि कुर्वन्तिमुनयः सुराः ।तस्य लिङ्गं सदाकालं पूजयन्ति सुरासुराः ॥ ५४॥

tatprasādāya karmāṇi kurvantimunayaḥ surāḥ |tasya liṅgaṃ sadākālaṃ pūjayanti surāsurāḥ || 54||

आदित्या मरुतः सर्वे शक्रेण सह भागिनः ।चकार परमेशोऽयं प्रसादेन महेश्वरः ॥ ५५॥

ādityā marutaḥ sarve śakreṇa saha bhāginaḥ |cakāra parameśo'yaṃ prasādena maheśvaraḥ || 55||

तथान्ये मुनयः सिद्धा महेशेन प्रसादिताः ।पशुभूतेषु युष्मासु कथं पशुपतिः शिवः ॥ ५६॥

tathānye munayaḥ siddhā maheśena prasāditāḥ |paśubhūteṣu yuṣmāsu kathaṃ paśupatiḥ śivaḥ || 56||

गण्यते देवदेवोऽसौ महादेवः सनातनः ।विश्वाधिको महारुद्रः पूजनीयस्त्वयेज्यया ॥ ५७॥

gaṇyate devadevo'sau mahādevaḥ sanātanaḥ |viśvādhiko mahārudraḥ pūjanīyastvayejyayā || 57||

पूज्योऽयं देवदेवेशः सर्वेषां सर्वकर्मभिः ।तस्य प्रसादेन तव सफलोऽस्तु मनोरथः ॥ ५८॥

pūjyo'yaṃ devadeveśaḥ sarveṣāṃ sarvakarmabhiḥ |tasya prasādena tava saphalo'stu manorathaḥ || 58||

तत्प्रसादेन सर्वस्य भुक्तिर्मुक्तिर्हि सिध्यतः ।तस्मान्मा विपदः सन्तु शृणु मद्वचनं मुदा ॥ ५९॥

tatprasādena sarvasya bhuktirmuktirhi sidhyataḥ |tasmānmā vipadaḥ santu śṛṇu madvacanaṃ mudā || 59||

रुद्रक्रोधाग्निदग्धस्य तव नान्यत्परायणम् ।न ब्रह्माऽयं नैव विष्णुः न चात्र(न्ये)सुरपुङ्गवाः ॥ ६०॥

rudrakrodhāgnidagdhasya tava nānyatparāyaṇam |na brahmā'yaṃ naiva viṣṇuḥ na cātra(nye)surapuṅgavāḥ || 60||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते दक्षप्रति ऋषिदधीचिप्रोक्तं शिवज्ञानोपदेशं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । ईशाख्यः द्वादशमांशः । अध्यायः ५ सतीदेहत्यागः । ३३६० ॥

|| iti śivarahasyāntargate dakṣaprati ṛṣidadhīciproktaṃ śivajñānopadeśaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | īśākhyaḥ dvādaśamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 5 satīdehatyāgaḥ | 3360 ||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।ईशाख्यः द्वादशमांशः ।अध्यायः ५ सतीदेहत्यागः ।३३-६० ॥

– || śrīśivarahasyam |īśākhyaḥ dvādaśamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 5 satīdehatyāgaḥ | 33-60 ||