अथर्वशिखोपनिषत् Atharvashikha Upanishad

ओङ्कारार्थतया भातं तुर्योङ्काराग्रभासुरम् ।तुर्यतुर्यंत्रिपाद्रामं स्वमात्रं कलयेऽन्वहम् ॥ॐ भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवाः । भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः ।स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवा+सस्तनूभिर्व्यशेम देवहितं यदायुः ।स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः । स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः ।स्वस्ति नस्तार्क्ष्यो अरिष्टनेमिः । स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु ॥ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ॐ अथ हैनं पैप्पलादोऽङ्गिराः सनत्कुमारश्चाथर्वणमुवाचभगवन् किमादौ प्रयुक्तं ध्यानं ध्यायितव्यं किं तद्ध्यानं कोवा ध्याता कश्च ध्येयः ।स एभ्योथर्वा प्रत्युवाच ।ओमित्येतदक्षरमादौ प्रयुक्तं ध्यानं ध्यायितव्यमित्येतदक्षरंपरं ब्रह्मास्य पादाश्चत्वारो वेदाश्चतुष्पादिदमक्षरं परं ब्रह्म ।पूर्वास्य मात्रा पृथिव्यकारः ऋग्भिरृग्वेदो ब्रह्मा वसवो गायत्री गार्हपत्यः ।द्वितीयान्तरिक्षं स उकारः स यजुभिर्यजुर्वेदो विष्णुरुद्रास्त्रिष्टुब्दक्षिणाग्निः ।तृतीयः द्यौः स मकारः स सामभिः सामवेदो रुद्रा आदित्या जगत्याहवनीयः ।यावसानेऽस्य चतुर्थ्यर्धमात्रा सा सोमलोक ओङ्कारःसाथर्वणमन्त्रैरथर्ववेदः संवर्तकोऽग्निर्मरुतोविराडेकर्षिर्भास्वती स्मृता ।प्रथमा रक्तपीता महद्ब्रह्म दैवत्या ।द्वितीया विद्युमती कृष्णा विष्णुदैवत्या ।तृतीया शुभाशुभा शुक्ला रुद्रदैवत्या ।यावासानेऽस्य चतुर्थ्यर्धमात्रा सा विद्युमती सर्ववर्णा पुरुषदैवत्या ।स एष ह्योङ्कारश्चतुरक्षरश्चतुष्पादश्चतुःशिरश्चतुर्थमात्रःस्थूलमेतद्ह्रस्वदीर्घप्लुत इति ॥ॐ ॐ ॐ इति त्रिरुक्त्वा चतुर्थः शान्त आत्माप्लुतप्रणवप्रयोगेणसमस्तमोमिति प्रयुक्त आत्मज्योतिः सकृदावर्तते सकृदुच्चारितमात्रःस एष ऊर्ध्वमन्नमयतीत्योङ्कारः ।प्राणान्सर्वान्प्रलीयत इति प्रलयः ।प्राणान्सर्वान्परमात्मनि प्रणामयतीत्येतस्मात्प्रणवः ।चतुर्थावस्थित इति सर्वदेववेदयोनिः सर्ववाच्यवस्तु प्रणवात्मकम् ॥ १॥

oṅkārārthatayā bhātaṃ turyoṅkārāgrabhāsuram |turyaturyaṃtripādrāmaṃ svamātraṃ kalaye'nvaham ||oṃ bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devāḥ | bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ |sthirairaṅgaistuṣṭuvā+sastanūbhirvyaśema devahitaṃ yadāyuḥ |svasti na indro vṛddhaśravāḥ | svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ |svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ | svasti no bṛhaspatirdadhātu ||oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||oṃ atha hainaṃ paippalādo'ṅgirāḥ sanatkumāraścātharvaṇamuvācabhagavan kimādau prayuktaṃ dhyānaṃ dhyāyitavyaṃ kiṃ taddhyānaṃ kovā dhyātā kaśca dhyeyaḥ |sa ebhyotharvā pratyuvāca |omityetadakṣaramādau prayuktaṃ dhyānaṃ dhyāyitavyamityetadakṣaraṃparaṃ brahmāsya pādāścatvāro vedāścatuṣpādidamakṣaraṃ paraṃ brahma |pūrvāsya mātrā pṛthivyakāraḥ ṛgbhirṛgvedo brahmā vasavo gāyatrī gārhapatyaḥ |dvitīyāntarikṣaṃ sa ukāraḥ sa yajubhiryajurvedo viṣṇurudrāstriṣṭubdakṣiṇāgniḥ |tṛtīyaḥ dyauḥ sa makāraḥ sa sāmabhiḥ sāmavedo rudrā ādityā jagatyāhavanīyaḥ |yāvasāne'sya caturthyardhamātrā sā somaloka oṅkāraḥsātharvaṇamantrairatharvavedaḥ saṃvartako'gnirmarutovirāḍekarṣirbhāsvatī smṛtā |prathamā raktapītā mahadbrahma daivatyā |dvitīyā vidyumatī kṛṣṇā viṣṇudaivatyā |tṛtīyā śubhāśubhā śuklā rudradaivatyā |yāvāsāne'sya caturthyardhamātrā sā vidyumatī sarvavarṇā puruṣadaivatyā |sa eṣa hyoṅkāraścaturakṣaraścatuṣpādaścatuḥśiraścaturthamātraḥsthūlametadhrasvadīrghapluta iti ||oṃ oṃ oṃ iti triruktvā caturthaḥ śānta ātmāplutapraṇavaprayogeṇasamastamomiti prayukta ātmajyotiḥ sakṛdāvartate sakṛduccāritamātraḥsa eṣa ūrdhvamannamayatītyoṅkāraḥ |prāṇānsarvānpralīyata iti pralayaḥ |prāṇānsarvānparamātmani praṇāmayatītyetasmātpraṇavaḥ |caturthāvasthita iti sarvadevavedayoniḥ sarvavācyavastu praṇavātmakam || 1||

देवाश्चेति संधत्तां सर्वेभ्यो दुःखभयेभ्यः संतारयतीतितारणात्तारः । सर्वे देवाः संविशन्तीति विष्णुः । सर्वाणिबृहयतीति ब्रह्मा । सर्वेभ्योऽन्तस्थानेभ्यो ध्येयेभ्यःप्रदीपवत्प्रकाशयतीति प्रकाशः । प्रकाशेभ्यः सदोमित्यन्तः शरीरेविद्युद्वद्द्योतयति मुहुर्मुहुरिति विद्युद्वत्प्रतीयाद्दिशं दिशं भित्त्वासर्वांल्लोकान्व्याप्नोति व्यापयतीति व्यापनाद्व्यापी महादेवः ॥ २॥

devāśceti saṃdhattāṃ sarvebhyo duḥkhabhayebhyaḥ saṃtārayatītitāraṇāttāraḥ | sarve devāḥ saṃviśantīti viṣṇuḥ | sarvāṇibṛhayatīti brahmā | sarvebhyo'ntasthānebhyo dhyeyebhyaḥpradīpavatprakāśayatīti prakāśaḥ | prakāśebhyaḥ sadomityantaḥ śarīrevidyudvaddyotayati muhurmuhuriti vidyudvatpratīyāddiśaṃ diśaṃ bhittvāsarvāṃllokānvyāpnoti vyāpayatīti vyāpanādvyāpī mahādevaḥ || 2||

पूर्वास्य मात्रा जागर्ति जागरितं द्वितीया स्वप्नं तृतीयासुषुप्तिश्चतुर्थी तुरीयं मात्रा मात्राः प्रतिमात्रागताःसम्यक्समस्तानपि पादाञ्जयतीति स्वयंप्रकाशः स्वयं ब्रह्मभवतीत्येष सिद्धिकर एतस्माद्ध्यानादौ प्रयुज्यते । सर्वकरणोपसंहारत्वाद्धार्यधारणाद्ब्रह्म तुरीयम् । सर्वकरणानिमनसि सम्प्रतिष्ठाप्य ध्यानं विष्णुः प्राणं मनसि सह करणैःसम्प्रतिष्ठाप्य ध्याता रुद्रः प्राणं मनसि सहकरणैर्नादान्तेपरमात्मनि सम्प्रतिष्ठाप्य ध्यायीतेशानं प्रध्यायितव्यं सर्वमिदंब्रह्मविष्णुरुद्रेन्द्रास्ते सम्प्रसूयन्ते सर्वाणि चेन्द्रियाणि सह भूतैर्नकारणं कारणानां ध्याता कारणं तु ध्येयः सर्वैश्वर्यसम्पन्नःशंभुराकाशमध्ये ध्रुवं स्तब्ध्वाधिकं क्षणमेकं क्रतुशतस्यापिचतुःसप्तत्या यत्फलं तदवाप्नोति कृत्स्नमोङ्कारगतिं चसर्वध्यानयोगज्ञानानां यत्फलमोङ्कारो वेद पर ईशो वा शिव एकोध्येयः शिवंकरः सर्वमन्यत्परित्यज्य समस्ताथर्वशिखैतामधीत्यद्विजो गर्भवासाद्विमुक्तो विमुच्यत एतामधीत्य द्विजो गर्भवासाद्विमुक्तोविमुच्यत इत्यो+सत्यमित्युपनिषत् ॥ ३॥

pūrvāsya mātrā jāgarti jāgaritaṃ dvitīyā svapnaṃ tṛtīyāsuṣuptiścaturthī turīyaṃ mātrā mātrāḥ pratimātrāgatāḥsamyaksamastānapi pādāñjayatīti svayaṃprakāśaḥ svayaṃ brahmabhavatītyeṣa siddhikara etasmāddhyānādau prayujyate | sarvakaraṇopasaṃhāratvāddhāryadhāraṇādbrahma turīyam | sarvakaraṇānimanasi sampratiṣṭhāpya dhyānaṃ viṣṇuḥ prāṇaṃ manasi saha karaṇaiḥsampratiṣṭhāpya dhyātā rudraḥ prāṇaṃ manasi sahakaraṇairnādānteparamātmani sampratiṣṭhāpya dhyāyīteśānaṃ pradhyāyitavyaṃ sarvamidaṃbrahmaviṣṇurudrendrāste samprasūyante sarvāṇi cendriyāṇi saha bhūtairnakāraṇaṃ kāraṇānāṃ dhyātā kāraṇaṃ tu dhyeyaḥ sarvaiśvaryasampannaḥśaṃbhurākāśamadhye dhruvaṃ stabdhvādhikaṃ kṣaṇamekaṃ kratuśatasyāpicatuḥsaptatyā yatphalaṃ tadavāpnoti kṛtsnamoṅkāragatiṃ casarvadhyānayogajñānānāṃ yatphalamoṅkāro veda para īśo vā śiva ekodhyeyaḥ śivaṃkaraḥ sarvamanyatparityajya samastātharvaśikhaitāmadhītyadvijo garbhavāsādvimukto vimucyata etāmadhītya dvijo garbhavāsādvimuktovimucyata ityo+satyamityupaniṣat || 3||

ॐ भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवाः । भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः ।स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवा+सस्तनूभिर्व्यशेम देवहितं यदायुः ।स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः । स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः ।स्वस्ति नस्तार्क्ष्यो अरिष्टनेमिः । स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु ॥ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥॥ इति अथर्ववेदीय अथर्वशिखोपनिषत्समाप्ता ॥

oṃ bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devāḥ | bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ |sthirairaṅgaistuṣṭuvā+sastanūbhirvyaśema devahitaṃ yadāyuḥ |svasti na indro vṛddhaśravāḥ | svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ |svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ | svasti no bṛhaspatirdadhātu ||oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ |||| iti atharvavedīya atharvaśikhopaniṣatsamāptā ||