सरस्वतीतन्त्रम् Sarasvatitantram

विषयानुक्रमणिकाप्रथमः पटलःद्वितीयः पटलतृतीयपटलःचतुर्थः पटलःपञ्चमः पटलःषष्ठः पटलःप्रथमः पटलःश्रीपार्वत्युवाचमन्त्रार्थं मन्त्रचैतन्यं योनिमुद्रां न वेत्तियः ।शतकोटिजपेनापि तस्य विद्या न सिध्यति ॥ १॥

viṣayānukramaṇikāprathamaḥ paṭalaḥdvitīyaḥ paṭalatṛtīyapaṭalaḥcaturthaḥ paṭalaḥpañcamaḥ paṭalaḥṣaṣṭhaḥ paṭalaḥprathamaḥ paṭalaḥśrīpārvatyuvācamantrārthaṃ mantracaitanyaṃ yonimudrāṃ na vettiyaḥ |śatakoṭijapenāpi tasya vidyā na sidhyati || 1||

महादेव महादेव इति यत् पूर्वसूचितम् ।एतत्तत्वं महादेव कृपया वद् शङ्कर ॥ २॥

mahādeva mahādeva iti yat pūrvasūcitam |etattatvaṃ mahādeva kṛpayā vad śaṅkara || 2||

तथा योनिमुद्रा नहीं जानते\, उन्हें शतकोटि संख्यात्मक जप करनेहे शङ्कर ! इस तत्त्वको (पुनः) कृपापूर्वक कहिये ॥ १२॥

tathā yonimudrā nahīṃ jānate\, unheṃ śatakoṭi saṃkhyātmaka japa karanehe śaṅkara ! isa tattvako (punaḥ) kṛpāpūrvaka kahiye || 12||

ईश्वर उवाचमन्त्रार्थं परमेशानि सावधानावधारय ।तथाच मन्त्रचैतन्यं निर्वाणमुत्तमोत्तमम् ॥ ३॥

īśvara uvācamantrārthaṃ parameśāni sāvadhānāvadhāraya |tathāca mantracaitanyaṃ nirvāṇamuttamottamam || 3||

प्रसङ्गात्परमेशानि निगदामि तवाज्ञया ।मूलाधारे मूलविद्यां भावयेदिष्टदेवताम् ॥ ४॥

prasaṅgātparameśāni nigadāmi tavājñayā |mūlādhāre mūlavidyāṃ bhāvayediṣṭadevatām || 4||

ईश्वर कहते हैं हे परमेश्वरी ! तुम सावधान होकरमन्त्रार्थ तथा मन्त्र चैतन्य को सुनो । हे परमेश्वरी ! तुम्हारीका) इष्ट रूप में चिन्तन करो ॥ ३४॥

īśvara kahate haiṃ he parameśvarī ! tuma sāvadhāna hokaramantrārtha tathā mantra caitanya ko suno | he parameśvarī ! tumhārīkā) iṣṭa rūpa meṃ cintana karo || 34||

शुद्धस्फटिकसङ्काशां भावयेत् परमेश्वरीम् ।भावयेदक्षरश्रेणी मिष्टविद्यां सनातनीम् ॥ ५॥

śuddhasphaṭikasaṅkāśāṃ bhāvayet parameśvarīm |bhāvayedakṣaraśreṇī miṣṭavidyāṃ sanātanīm || 5||

उस मूलाधार कमल मे स्थित व\, श\, ष\, स अक्षरो को सनातनीइष्ट विद्या रूप से भावना करो ॥ ५॥

usa mūlādhāra kamala me sthita va\, śa\, ṣa\, sa akṣaro ko sanātanīiṣṭa vidyā rūpa se bhāvanā karo || 5||

मुहूर्तार्द्धं विभाव्यैतां पश्चाद्ध्यानपरो भवेत् ।ध्याने कृत्वा महेशानि मुहूर्तार्द्ध ततः परम् ॥ ६॥

muhūrtārddhaṃ vibhāvyaitāṃ paścāddhyānaparo bhavet |dhyāne kṛtvā maheśāni muhūrtārddha tataḥ param || 6||

ततो जीवो महेशानि मनसा कमलेक्षणे ।स्वाधिष्ठानं ततो गत्वा भावयेदिष्टदेतताम् ॥ ७॥

tato jīvo maheśāni manasā kamalekṣaṇe |svādhiṣṭhānaṃ tato gatvā bhāvayediṣṭadetatām || 7||

बन्धूकारुणसङ्काशां जवासिन्दूरसन्निभाम् । वर् जपाविभाव्य अक्षरश्रेणीं पद्ममध्यगतां पराम् ॥ ८॥

bandhūkāruṇasaṅkāśāṃ javāsindūrasannibhām | var japāvibhāvya akṣaraśreṇīṃ padmamadhyagatāṃ parām || 8||

ततो जीवः प्रसन्नात्मा पक्षिणा सह सुन्दरि ।मणिपूरं ततो गत्वा भावयेदिष्टदेवताम् ॥ ९॥

tato jīvaḥ prasannātmā pakṣiṇā saha sundari |maṇipūraṃ tato gatvā bhāvayediṣṭadevatām || 9||

जीव मुहूर्तमात्रं काल पर्यन्त इनका चिन्तन करके ध्यानरत होजाये । हे महेश्वरी ! हे कमलनेत्रों वाली ! तदनन्तर मन द्वारास्वाधिष्ठान चक्र मे जाकर इष्टदेव का चिन्तन करे । वहाँबन्धूकारुण\,जवापुष्प तथा सिन्दूर के समान गाढे रक्तवर्ण युक्त वर् जपाप्रसन्नचित्त हो जाये । हे सुन्दरी ! वह प्रसन्नचित्त जीव मनद्वारा मणिपूर चक्र मे जाकर इष्ट का चिन्तन करे ॥ ६९॥

jīva muhūrtamātraṃ kāla paryanta inakā cintana karake dhyānarata hojāye | he maheśvarī ! he kamalanetroṃ vālī ! tadanantara mana dvārāsvādhiṣṭhāna cakra me jākara iṣṭadeva kā cintana kare | vahām̐bandhūkāruṇa\,javāpuṣpa tathā sindūra ke samāna gāḍhe raktavarṇa yukta var japāprasannacitta ho jāye | he sundarī ! vaha prasannacitta jīva manadvārā maṇipūra cakra me jākara iṣṭa kā cintana kare || 69||

विभाव्य अक्षरश्रेणीं पद्ममध्यगतां पराम् ।शुद्धहाटकसङ्काशां शिवपद्मोपरि स्थिताम् ॥ १०॥

vibhāvya akṣaraśreṇīṃ padmamadhyagatāṃ parām |śuddhahāṭakasaṅkāśāṃ śivapadmopari sthitām || 10||

ततो जीवो महेशानि पक्षिणा सह पार्वति ।हृत्पद्मं प्रययौ शीघ्रं नीरजायतलोचने ॥ ११॥

tato jīvo maheśāni pakṣiṇā saha pārvati |hṛtpadmaṃ prayayau śīghraṃ nīrajāyatalocane || 11||

इष्टविद्यां महेशानि भावयेत् कमलोपरि ।विभाव्य अक्षरश्रेणीं महामरकतप्रभाम् ॥ १२॥

iṣṭavidyāṃ maheśāni bhāvayet kamalopari |vibhāvya akṣaraśreṇīṃ mahāmarakataprabhām || 12||

ततो जीवो वारारोहे विशुद्धं प्रययौ प्रिये ।तत्पद्मगहनं गत्वा पक्षिणा सह पार्वति ॥ १३॥

tato jīvo vārārohe viśuddhaṃ prayayau priye |tatpadmagahanaṃ gatvā pakṣiṇā saha pārvati || 13||

इष्टविद्यां महेशानि आकाशोपरि चिन्तयेत् ।पक्षिणा सह देवेशि खञ्जनाक्षि शुचिस्मिते ॥ १४॥

iṣṭavidyāṃ maheśāni ākāśopari cintayet |pakṣiṇā saha deveśi khañjanākṣi śucismite || 14||

इष्टविद्या महेशानि साक्षादब्रह्मस्वरूपिणीम् ।विभाष्य अक्षरश्रेणीं हरिद्वर्णां वरानने ॥ १५॥

iṣṭavidyā maheśāni sākṣādabrahmasvarūpiṇīm |vibhāṣya akṣaraśreṇīṃ haridvarṇāṃ varānane || 15||

आज्ञाचक्रे महेशानि षट्चक्रे ध्यानमाचरेत् ।षट्चक्रे परमेशानि ध्यानं कृत्वा शुचिस्मिते ॥ १६॥

ājñācakre maheśāni ṣaṭcakre dhyānamācaret |ṣaṭcakre parameśāni dhyānaṃ kṛtvā śucismite || 16||

ध्यानेन परमेशानि यद्रूपं समुपस्थितम् ।तदेव परमेशानि मन्त्रार्थं विद्धि पार्वति ॥ १७॥

dhyānena parameśāni yadrūpaṃ samupasthitam |tadeva parameśāni mantrārthaṃ viddhi pārvati || 17||

मणिपूर चक्रस्थ दशदलपद्म में विशुद्ध अक्षर श्रेणी ड ढ णसे चिन्तन करे । हे महेश्वरी ! हे कमललोचनी ! तदनन्तर जीवशीघ्रता से (मन द्वारा) हृदयकमल मे पहुँचे । (३)करे । वर्हां अक्षर श्रेणी क ख ग घ ङ च छ ज झ ञ ट ठहे पार्वती ! हे सुन्दरी ! तत्पश्चात् जीव विशुद्ध कमल में जाकरसाक्षात् ब्रह्मरूपिणी इष्टविद्यारूपेण करे । इसके पश्चात् आज्ञाचक्र

maṇipūra cakrastha daśadalapadma meṃ viśuddha akṣara śreṇī ḍa ḍha ṇase cintana kare | he maheśvarī ! he kamalalocanī ! tadanantara jīvaśīghratā se (mana dvārā) hṛdayakamala me pahum̐ce | (3)kare | varhāṃ akṣara śreṇī ka kha ga gha ṅa ca cha ja jha ña ṭa ṭhahe pārvatī ! he sundarī ! tatpaścāt jīva viśuddha kamala meṃ jākarasākṣāt brahmarūpiṇī iṣṭavidyārūpeṇa kare | isake paścāt ājñācakra

॥ इति सरस्वतीतन्त्रे प्रथमः पटलः ॥॥ सरस्वतीतन्त्र का प्रथम पटल समाप्त ॥द्वितीयः पटलःईश्वर उवाचतथाच मन्त्र चैतन्यं लिङ्गागमे प्रकाशितम् ।योनिमुद्रा मयाख्याता पुरा ते रुद्रयामले ॥इदानीं श्रूयतां देवि निर्वाणं येन विन्दति ।प्रपञ्चोऽपि ततो भूत्वा जीवस्तु पक्षिणा सह ॥प्रययौ परमं रम्यं निर्वाणं परमं पदम् ।सहस्रारं शिवं पूज्यं तन्मध्ये शाश्वती पुरी ॥तास्तु देवि पुरीं विद्धि सर्वशक्तिमयीं प्रिये ।पक्षिणा सह देवेशि जीवः शीघ्रं प्रयाति हि ॥ ४॥

|| iti sarasvatītantre prathamaḥ paṭalaḥ |||| sarasvatītantra kā prathama paṭala samāpta ||dvitīyaḥ paṭalaḥīśvara uvācatathāca mantra caitanyaṃ liṅgāgame prakāśitam |yonimudrā mayākhyātā purā te rudrayāmale ||idānīṃ śrūyatāṃ devi nirvāṇaṃ yena vindati |prapañco'pi tato bhūtvā jīvastu pakṣiṇā saha ||prayayau paramaṃ ramyaṃ nirvāṇaṃ paramaṃ padam |sahasrāraṃ śivaṃ pūjyaṃ tanmadhye śāśvatī purī ||tāstu devi purīṃ viddhi sarvaśaktimayīṃ priye |pakṣiṇā saha deveśi jīvaḥ śīghraṃ prayāti hi || 4||

ईश्वर कहते हैं हे देवी ! मन्त्र चैतन्य किसे कहते है\,परम सुख मिलता है\, वह सुनो । जीव प्रपंचरूप हो अर्थात् समस्त(पक्षी अर्थात् ऊर्ध्वगति रूपी स्पन्द के साथ) निर्वाण रूप परम पदसर्वशक्तिमयी है ।चाहिये ॥ १४॥

īśvara kahate haiṃ he devī ! mantra caitanya kise kahate hai\,parama sukha milatā hai\, vaha suno | jīva prapaṃcarūpa ho arthāt samasta(pakṣī arthāt ūrdhvagati rūpī spanda ke sātha) nirvāṇa rūpa parama padasarvaśaktimayī hai |cāhiye || 14||

विभाव्य अक्षरश्रेणीममृतार्णवशायिनीम् ।सदाशिवपुरं रम्यं कल्पवृक्षतलस्थितम् ॥ ५॥

vibhāvya akṣaraśreṇīmamṛtārṇavaśāyinīm |sadāśivapuraṃ ramyaṃ kalpavṛkṣatalasthitam || 5||

नानारत्नसमाकीर्णं तन्मूलं कमलानने ।वृक्षञ्च परमेशानि सततं त्रिगुणात्मकम् ॥ ६॥

nānāratnasamākīrṇaṃ tanmūlaṃ kamalānane |vṛkṣañca parameśāni satataṃ triguṇātmakam || 6||

पञ्चभूतात्मकं वृक्षं चतुःशाखासमन्वितम् ।चतुःशाखां चतुर्वेदं चतुर्विशतितत्वकम् ॥ ७॥

pañcabhūtātmakaṃ vṛkṣaṃ catuḥśākhāsamanvitam |catuḥśākhāṃ caturvedaṃ caturviśatitatvakam || 7||

अब समस्त अक्षर समूह अमृत समुद्र मे शयन कर रहेवह वृक्ष सर्वदा त्रिगुणात्मक है\, सत्वरजन्तमोमय है ।वह पंचभूतमय वृक्ष ऋक्यजुः साम एवं अथर्व रूपी चार

aba samasta akṣara samūha amṛta samudra me śayana kara rahevaha vṛkṣa sarvadā triguṇātmaka hai\, satvarajantamomaya hai |vaha paṃcabhūtamaya vṛkṣa ṛkyajuḥ sāma evaṃ atharva rūpī cāra

चतुर्वर्णयुतं पुष्पं शुक्लं रक्तं शचिस्मिते ।पीतं कृष्णं महेशानि पुष्पद्वयं परं शृणु ॥ ८॥

caturvarṇayutaṃ puṣpaṃ śuklaṃ raktaṃ śacismite |pītaṃ kṛṣṇaṃ maheśāni puṣpadvayaṃ paraṃ śṛṇu || 8||

हरितञ्च महेशानि विचित्रं सर्वमोहनम् ।षट्पूष्पाणि महेशानि षड्दर्शनमिदं स्मृतम् ॥ ९॥

haritañca maheśāni vicitraṃ sarvamohanam |ṣaṭpūṣpāṇi maheśāni ṣaḍdarśanamidaṃ smṛtam || 9||

अन्यानि क्षुद्रशास्त्राणि शाखानि मीनलोचने ।तानि सर्वाणि पत्राणि सर्वशास्त्राणि चेश्वरि ॥ १०॥

anyāni kṣudraśāstrāṇi śākhāni mīnalocane |tāni sarvāṇi patrāṇi sarvaśāstrāṇi ceśvari || 10||

षड्दर्शनशास्त्र हैं ।

ṣaḍdarśanaśāstra haiṃ |

इतिहासपुराणानि सर्वाणि वृक्षसंस्थितम् ।त्वगस्यिमेदमञ्जानि वृक्षशाखानि यानि च ॥ ११॥

itihāsapurāṇāni sarvāṇi vṛkṣasaṃsthitam |tvagasyimedamañjāni vṛkṣaśākhāni yāni ca || 11||

तानि सर्वाणि देवेशि इन्द्रियाणि प्रकीर्त्तितम् ।सर्वशक्तिमयं देवि विद्धि त्वं मीनलोचने ॥ १२॥

tāni sarvāṇi deveśi indriyāṇi prakīrttitam |sarvaśaktimayaṃ devi viddhi tvaṃ mīnalocane || 12||

इतिहासपुराणादि इस वृक्ष के त्वक्\, अस्थि तथा मेद एवं मज्जारूपहे मीननेत्रोवाली ! तुम उक्त वृक्ष को सर्वशक्तिमय जानो ॥ ९१२॥

itihāsapurāṇādi isa vṛkṣa ke tvak\, asthi tathā meda evaṃ majjārūpahe mīnanetrovālī ! tuma ukta vṛkṣa ko sarvaśaktimaya jāno || 912||

एवद्भुतं महावृक्षभ्रमरैः परिशोभितम् ।कोकिलैः परमेशानि शोभिता वृक्षपक्षिभिः ॥ १३॥

evadbhutaṃ mahāvṛkṣabhramaraiḥ pariśobhitam |kokilaiḥ parameśāni śobhitā vṛkṣapakṣibhiḥ || 13||

सुशोभितं देवगणैर्धनरत्नादिकांक्षिभिः ।एवं कल्पद्रुमं ध्यात्वा तदधो रत्नवेदिकाम् ॥ १४॥

suśobhitaṃ devagaṇairdhanaratnādikāṃkṣibhiḥ |evaṃ kalpadrumaṃ dhyātvā tadadho ratnavedikām || 14||

तत्रोपरि महेशानि पर्यङ्कं भावयेत् प्रिये ।सूक्ष्मं हि परमं दिव्यं पर्यङ्क सर्वमोहनम् ॥ १५॥

tatropari maheśāni paryaṅkaṃ bhāvayet priye |sūkṣmaṃ hi paramaṃ divyaṃ paryaṅka sarvamohanam || 15||

कल्पतरु का चिन्तन करके उसकी छाया मे नीचे रक्खी रत्नमयी वेदिकासूक्ष्म परम दिव्य\, सर्वमोहन पलंग की भावना करे ॥ १४१५॥

kalpataru kā cintana karake usakī chāyā me nīce rakkhī ratnamayī vedikāsūkṣma parama divya\, sarvamohana palaṃga kī bhāvanā kare || 1415||

चन्द्रकोटिसमं देवि सूर्यकोटिसमप्रभम् ।शीतांशुरश्मिसंयुक्तं नानागन्धसुमोदितम् ॥ १६॥

candrakoṭisamaṃ devi sūryakoṭisamaprabham |śītāṃśuraśmisaṃyuktaṃ nānāgandhasumoditam || 16||

नानापुष्पसमूहेन रचितं हेममालया ।ततः परं महेशानि योगिनीकोटिचेष्ठितम् ॥ १७॥

nānāpuṣpasamūhena racitaṃ hemamālayā |tataḥ paraṃ maheśāni yoginīkoṭiceṣṭhitam || 17||

योगिनीमुखगन्धेन भ्रमराः प्रपतन्ति च ।योगिनी मोहिनी साक्षात् वेष्ठितं कमलेक्षणे ॥ १८॥

yoginīmukhagandhena bhramarāḥ prapatanti ca |yoginī mohinī sākṣāt veṣṭhitaṃ kamalekṣaṇe || 18||

आकर्षित होकर भ्रमरगण वहाँ आ रहे हैं । हे कमलवदने ! जिन॥ १७१८॥

ākarṣita hokara bhramaragaṇa vahām̐ ā rahe haiṃ | he kamalavadane ! jina|| 1718||

अत्यन्तकोमलं स्वच्छं शुद्धफेनसमं प्रिये ।पर्यङ्कः परमेशानि सदाशिवः स्वयं पुनः ॥ १९॥

atyantakomalaṃ svacchaṃ śuddhaphenasamaṃ priye |paryaṅkaḥ parameśāni sadāśivaḥ svayaṃ punaḥ || 19||

हे प्रिये ! वह अत्यन्त कोमल तथा शुद्ध फेन के समान स्वच्छ॥ १९॥

he priye ! vaha atyanta komala tathā śuddha phena ke samāna svaccha|| 19||

जीवः पुष्पं वदेत् देवि भावयेत्तव पार्वति ।सदाशिवं महेशानि तन्महाकुण्डलीयुतम् ॥ २०॥

jīvaḥ puṣpaṃ vadet devi bhāvayettava pārvati |sadāśivaṃ maheśāni tanmahākuṇḍalīyutam || 20||

हे देवी ! जीव पुष्प स्वरूप है\, वह तुम्हारी भावना करे । हेमहेश्वरी ! महाकुण्डलीयुक्त सदाशिव हैं ॥ २०॥

he devī ! jīva puṣpa svarūpa hai\, vaha tumhārī bhāvanā kare | hemaheśvarī ! mahākuṇḍalīyukta sadāśiva haiṃ || 20||

कामिनीकोटिसंयुक्तं चामरैर्हस्तसंस्थितमम् ।एवं विभाव्य मनसि सदा जीवः शुचिस्मिते ॥ २१॥

kāminīkoṭisaṃyuktaṃ cāmarairhastasaṃsthitamam |evaṃ vibhāvya manasi sadā jīvaḥ śucismite || 21||

हे शुचिस्मिते ! (शुद्ध हास्य करनेवाली) वे सदाशिव करोडों

he śucismite ! (śuddha hāsya karanevālī) ve sadāśiva karoḍoṃ

यस्य यस्य महेशानि यदिर्ष्ट कमलानने ।तस्य ज्ञानसमायुक्तो मनसा परमेश्वरि ॥ २२॥

yasya yasya maheśāni yadirṣṭa kamalānane |tasya jñānasamāyukto manasā parameśvari || 22||

जोवोध्यानपरो भूत्वा जपेदस्य शतं प्रिये ।मन्त्राक्षरं महेशानि मातृकापुटितं क्रमात् ॥ २३॥

jovodhyānaparo bhūtvā japedasya śataṃ priye |mantrākṣaraṃ maheśāni mātṛkāpuṭitaṃ kramāt || 23||

है\, वे मन ही मन उस इष्ट के साथ ज्ञानयुक्त हो ध्यानरत रहेंकरके सौ वार जप करें ॥ २२२३॥

hai\, ve mana hī mana usa iṣṭa ke sātha jñānayukta ho dhyānarata raheṃkarake sau vāra japa kareṃ || 2223||

कृत्वा जीवः प्रसन्नात्मा जपेदस्य शतं प्रिये ।यत्संख्यापरमारेणौ पार्थिवे परिवर्त्तते ।तावद्वर्षसहस्राणि शिवलोके महीयते ॥ २४॥

kṛtvā jīvaḥ prasannātmā japedasya śataṃ priye |yatsaṃkhyāparamāreṇau pārthive parivarttate |tāvadvarṣasahasrāṇi śivaloke mahīyate || 24||

जीव प्रसन्तचित्त स्थिति मे इष्टमन्त्र १०० वार जपे । इससे पार्थिवपरमाणुओं की जितनी संख्या है\, उतने हजार वर्ष पर्यन्त जीवशिवलोक मे निवास करता है ।॥ इति सरस्वतीतन्त्रे द्वितीयः पटलः ॥॥ सरस्वतीतन्त्र का द्वितीय पटल समाप्त ॥तृतीयः पटलः ।देव्युवाचकुल्लुका कीदृशी नाथ सेतुर्वा कीदृशो भवेत् ।कीदृशो वा महासेतुर्निर्वाणं त्वय कीदृशम् ॥ १॥

jīva prasantacitta sthiti me iṣṭamantra 100 vāra jape | isase pārthivaparamāṇuoṃ kī jitanī saṃkhyā hai\, utane hajāra varṣa paryanta jīvaśivaloka me nivāsa karatā hai ||| iti sarasvatītantre dvitīyaḥ paṭalaḥ |||| sarasvatītantra kā dvitīya paṭala samāpta ||tṛtīyaḥ paṭalaḥ |devyuvācakullukā kīdṛśī nātha seturvā kīdṛśo bhavet |kīdṛśo vā mahāseturnirvāṇaṃ tvaya kīdṛśam || 1||

अन्यथा कथितं यन्मे कीदृश तद्वदस्व मे ॥ २॥

anyathā kathitaṃ yanme kīdṛśa tadvadasva me || 2||

है ? ॥ १२॥

hai ? || 12||

ईश्वर उवाचगुह्याद् गुह्यतरं देवि तव स्नेहेन कथ्यते ।विना येन महेशानि निष्कलञ्च जपादिकम् ॥ ३॥

īśvara uvācaguhyād guhyataraṃ devi tava snehena kathyate |vinā yena maheśāni niṣkalañca japādikam || 3||

ईश्वर कहते हैं हे देवी ! जिसके बिना जप प्रभृति निष्फलहो जाते हैं\, उस ग्रुह्यतम ज्ञान को तुम्हारे प्रेमवश प्रकाशितकरता हूम् ॥ ३॥

īśvara kahate haiṃ he devī ! jisake binā japa prabhṛti niṣphalaho jāte haiṃ\, usa gruhyatama jñāna ko tumhāre premavaśa prakāśitakaratā hūm || 3||

ताराया कुल्लुका देवि महानीलसरस्वती ।पञ्चाक्षरी कालिकाया कुल्लुका परिकीर्त्तिता ॥ ४॥

tārāyā kullukā devi mahānīlasarasvatī |pañcākṣarī kālikāyā kullukā parikīrttitā || 4||

हे देवी ! महानीलसरस्वती का बीज (ह्रीं स्त्री हुँ) समस्त तारामन्त्रो॥ ४॥

he devī ! mahānīlasarasvatī kā bīja (hrīṃ strī hum̐) samasta tārāmantro|| 4||

कालीकूर्चवधुर्माया फट्कारान्ता महेश्वरि ।छिन्नायास्तु महेशानि कुल्लुकाष्टाक्षरी भवेत् ॥ ५॥

kālīkūrcavadhurmāyā phaṭkārāntā maheśvari |chinnāyāstu maheśāni kullukāṣṭākṣarī bhavet || 5||

हे महेश्वरी ! काली बीज\, कूर्चबीज\, वधुबीज तथा मायाबीज के अन्तका कुल्तुका कहा जाता ह । (क्रीं हुं स्त्रीं ह्रीं फट्) । हे महश्वरी !

he maheśvarī ! kālī bīja\, kūrcabīja\, vadhubīja tathā māyābīja ke antakā kultukā kahā jātā ha | (krīṃ huṃ strīṃ hrīṃ phaṭ) | he mahaśvarī !

बज्रवैरोचनीये च अन्त वर्म प्रकीर्त्तयेत् ।सम्पत्प्रदाया : प्रथम भैरव्या: कुल्लुका भवेत् ॥ ६॥

bajravairocanīye ca anta varma prakīrttayet |sampatpradāyā : prathama bhairavyā: kullukā bhavet || 6||

श्रीमत्रिपुरसुन्दर्याः कुल्लुका द्वादशाक्षरी ।वाग्भवं प्रथमं बीजं कामबीजमनन्तरम ॥ ७॥

śrīmatripurasundaryāḥ kullukā dvādaśākṣarī |vāgbhavaṃ prathamaṃ bījaṃ kāmabījamanantarama || 7||

लक्ष्मीबीजं ततः पश्चात् त्रिपुरे चेति तत् परम् ।भगवतीति तत्पश्चात् अन्ते ठद्वयमुद्धरेत् ॥ ८॥

lakṣmībījaṃ tataḥ paścāt tripure ceti tat param |bhagavatīti tatpaścāt ante ṭhadvayamuddharet || 8||

प्रथमतः वाग्भव तदन्तर कामबीज\, तत्पश्चात् लक्ष्मीबीज\,तदन्तर त्रिपुरे\, तत्पश्चात् भगवति\, तत्पश्चात् स्वाहा लगाने सेद्वादशाक्षरी कुल्लुका होता हें जैसे ऐं क्लीं श्रीं त्रिपुरे भगवतिठः ठः ॥ ७८॥

prathamataḥ vāgbhava tadantara kāmabīja\, tatpaścāt lakṣmībīja\,tadantara tripure\, tatpaścāt bhagavati\, tatpaścāt svāhā lagāne sedvādaśākṣarī kullukā hotā heṃ jaise aiṃ klīṃ śrīṃ tripure bhagavatiṭhaḥ ṭhaḥ || 78||

अथवा कामबीजञ्च कुल्लुका परिकीर्त्तिता ।प्रासादबीजं शम्भोश्च मञ्जुघोषे षडक्षरम् ॥ ९॥

athavā kāmabījañca kullukā parikīrttitā |prāsādabījaṃ śambhośca mañjughoṣe ṣaḍakṣaram || 9||

एकार्णा भुवनेश्वर्या विष्णोः स्यादष्टवर्णकम् ।नमो नारायणायेति प्रणवाद्या च कुल्लुका ॥ १०॥

ekārṇā bhuvaneśvaryā viṣṇoḥ syādaṣṭavarṇakam |namo nārāyaṇāyeti praṇavādyā ca kullukā || 10||

लगाये । ॐ नमो नारायणाय ॥ १०॥

lagāye | oṃ namo nārāyaṇāya || 10||

मातङ्गयाः प्रथमं बीजं माया धूमावतीं प्रति ।बालायाश्च वधूबीजं लक्ष्म्याश्च निजबीजकम् ॥ ११॥

mātaṅgayāḥ prathamaṃ bījaṃ māyā dhūmāvatīṃ prati |bālāyāśca vadhūbījaṃ lakṣmyāśca nijabījakam || 11||

प्रथम बीज (ॐ) मातङ्गी का कुल्लुका हे एवं मायाबीज (ह्रीं) धूमावती

prathama bīja (oṃ) mātaṅgī kā kullukā he evaṃ māyābīja (hrīṃ) dhūmāvatī

सरस्वत्या वागृभवञ्च अन्नदाया अनङ्गकम् ।अपरेषाञ्च देवानां मन्त्रमात्र प्रकीर्त्तिता ॥ १२॥

sarasvatyā vāgṛbhavañca annadāyā anaṅgakam |apareṣāñca devānāṃ mantramātra prakīrttitā || 12||

इयन्ते कथिता देवि संक्षेपात् कुल्लुका मया ।अज्ञात्वा कुल्लुकामेतां यो जपेदधमः प्रिये ॥ १३॥

iyante kathitā devi saṃkṣepāt kullukā mayā |ajñātvā kullukāmetāṃ yo japedadhamaḥ priye || 13||

पञ्चत्वमाशु लभते सिद्धिहानिस्तु जायते ।तथा जपादिकं सर्वं निष्फलं नात्र संशयः ।तस्मात् सर्वप्रयत्नेन प्रजपेन्मूर्ध्नि कुल्लुकाम् ॥ १४॥

pañcatvamāśu labhate siddhihānistu jāyate |tathā japādikaṃ sarvaṃ niṣphalaṃ nātra saṃśayaḥ |tasmāt sarvaprayatnena prajapenmūrdhni kullukām || 14||

यत्नपूर्वक मस्तक के उपर मुर्द्धा मे कुल्लुका जपे ॥ १४॥

yatnapūrvaka mastaka ke upara murddhā me kullukā jape || 14||

॥ इति सरस्वतोतन्त्रे तृतीयः पटलः ॥॥ सरस्वतीतन्त्र का तृतीय पटल समाप्त ॥चतुर्थः पटलःईश्वर उवाचयथ वक्ष्यामि देवेशि प्राणयोग शृणुष्व मेम् ।विना प्राणं यथा देहः सर्वकर्मसु न क्षमः ॥ २॥

|| iti sarasvatotantre tṛtīyaḥ paṭalaḥ |||| sarasvatītantra kā tṛtīya paṭala samāpta ||caturthaḥ paṭalaḥīśvara uvācayatha vakṣyāmi deveśi prāṇayoga śṛṇuṣva mem |vinā prāṇaṃ yathā dehaḥ sarvakarmasu na kṣamaḥ || 2||

विना प्राणं तथा मन्त्रः पुरश्चर्याशतैरपि ।मायया पुटिता मन्त्रः सत्वधा जपतः पुनः ॥ २॥

vinā prāṇaṃ tathā mantraḥ puraścaryāśatairapi |māyayā puṭitā mantraḥ satvadhā japataḥ punaḥ || 2||

सप्राणो जायते देवि सर्वत्रायं विधिः स्मृतः ।तथैव दीपनीं वक्ष्ये सर्वमन्त्रेषु भाविनि ॥ ३॥

saprāṇo jāyate devi sarvatrāyaṃ vidhiḥ smṛtaḥ |tathaiva dīpanīṃ vakṣye sarvamantreṣu bhāvini || 3||

अन्धकारगृहे यद्वन्न किञ्चित् प्रतिभासते ।दीपनीवर्जिता मन्त्र स्तथैव परिकीर्त्तितः ॥ ४॥

andhakāragṛhe yadvanna kiñcit pratibhāsate |dīpanīvarjitā mantra stathaiva parikīrttitaḥ || 4||

कहता हूं। हे देवेशी ! उसे श्रवण करो । जैसे प्राणरहित देहकार्य नहीं करता\, उसी प्रकार प्राणरहित मन्त्र सैकडो पुरश्चरणोकरो ७ वार मन्त्र जप करने मे वह सप्राण हो जाता हैं । सभी देवोदीपनी मन्त्र अब कहूँगा । जैसे दीपक के विना अंधेरे धर मे कुछनहीं हो सकता ॥ १४॥

kahatā hūṃ| he deveśī ! use śravaṇa karo | jaise prāṇarahita dehakārya nahīṃ karatā\, usī prakāra prāṇarahita mantra saikaḍo puraścaraṇokaro 7 vāra mantra japa karane me vaha saprāṇa ho jātā haiṃ | sabhī devodīpanī mantra aba kahūm̐gā | jaise dīpaka ke vinā aṃdhere dhara me kuchanahīṃ ho sakatā || 14||

वेदादिपुटितं मन्त्रं सप्तवारं जपेत् पुनः ।दीपनीय समाख्याता सर्वत्र परमेश्वरि ॥ ५॥

vedādipuṭitaṃ mantraṃ saptavāraṃ japet punaḥ |dīpanīya samākhyātā sarvatra parameśvari || 5||

जातसूतकमादौ स्पादन्ते च मृतसूतकम् ।सूतकद्वयसंयुक्ता यो मन्त्रः स न सिध्यति ॥ ६॥

jātasūtakamādau spādante ca mṛtasūtakam |sūtakadvayasaṃyuktā yo mantraḥ sa na sidhyati || 6||

शौच लगता है ।अतः अशौचयुक्त मन्त्र सिद्ध नहीं होते ॥ ६॥

śauca lagatā hai |ataḥ aśaucayukta mantra siddha nahīṃ hote || 6||

वेदादिपुटितं मन्त्रं सप्तबारं जपेन्मुखे ।जपस्यादौ तथा चान्ते सूतकद्वय ॥ ७॥

vedādipuṭitaṃ mantraṃ saptabāraṃ japenmukhe |japasyādau tathā cānte sūtakadvaya || 7||

अथोच्यते जपस्यात्र क्रमश्च परमादभुतः ।यं कृत्वा सिद्धिसङ्घानांमधिपो जायते नरः ॥ ८॥

athocyate japasyātra kramaśca paramādabhutaḥ |yaṃ kṛtvā siddhisaṅghānāṃmadhipo jāyate naraḥ || 8||

मनुष्य समस्त सिद्धि प्राप्त कर लेता हूम् ॥ ८॥

manuṣya samasta siddhi prāpta kara letā hūm || 8||

नतिर्गुर्वादीनामादौ ततो मन्त्रशिखां भजेत् ।ततोऽपि मन्त्रचैतन्यं मन्त्रार्थभावनां ततः ॥ ९॥

natirgurvādīnāmādau tato mantraśikhāṃ bhajet |tato'pi mantracaitanyaṃ mantrārthabhāvanāṃ tataḥ || 9||

प्रथमतः गुरु प्रभृति को प्रणाम करे तदन्तर मंत्रशिखा जपे ।तत्पश्चात् मन्त्र चैतन्य की भावना करके उसके उपरान्त मन्त्रार्थभावना करे ॥ ९॥

prathamataḥ guru prabhṛti ko praṇāma kare tadantara maṃtraśikhā jape |tatpaścāt mantra caitanya kī bhāvanā karake usake uparānta mantrārthabhāvanā kare || 9||

गुरु ध्यानं शिरःपद्मं हृदीष्टध्यानमावहन् ।कुल्लुकाञ्च ततः सेतुं महासेतुमनन्तरम् ॥ १०॥

guru dhyānaṃ śiraḥpadmaṃ hṛdīṣṭadhyānamāvahan |kullukāñca tataḥ setuṃ mahāsetumanantaram || 10||

निर्वाणञ्च ततो देवि योनिमुद्राविमावनाम् ।अङ्गन्यासं प्राणायाम जिह्वाशोधनमेव च ॥ ११॥

nirvāṇañca tato devi yonimudrāvimāvanām |aṅganyāsaṃ prāṇāyāma jihvāśodhanameva ca || 11||

प्राणयोग दीपनीञ्च अशौचभङ्गः मेव च ।भ्रूमध्ये वा नसोरग्रै दृष्टिं सेतुजपं पुनः ॥ १२॥

prāṇayoga dīpanīñca aśaucabhaṅgaḥ meva ca |bhrūmadhye vā nasoragrai dṛṣṭiṃ setujapaṃ punaḥ || 12||

सेतुमशौचभङ्गञ्च प्राणायाममिति क्रमात् ।एतत्ते कथित देवि रहस्य जपकर्मणः ॥ १३॥

setumaśaucabhaṅgañca prāṇāyāmamiti kramāt |etatte kathita devi rahasya japakarmaṇaḥ || 13||

गोपनीयं प्रयत्नेन शपथस्मरणान्मम ।एतत्तन्त्रं गृहे यस्य तत्रांह सुरवन्दिते ।तिष्ठामि नात्र सन्देहो गोप्तव्यममरेष्वपि ॥ १४॥

gopanīyaṃ prayatnena śapathasmaraṇānmama |etattantraṃ gṛhe yasya tatrāṃha suravandite |tiṣṭhāmi nātra sandeho goptavyamamareṣvapi || 14||

शिर स्थित पद्म मे गुरु ध्यान करे । हृदय मे इष्टदेव का ध्यानकरके कुल्लुका जपे । तदन्तर सेतु जप\, तत्पश्चात् महासेतु जपकरना चाहिये ।हे देवी ! अब क्रमशः यह करेनिर्वाण जपयोनि मुद्रा भावनाअंगन्यासप्राणायामजिह्वाशोधनन्प्राणयोगदीपनी कर्म जपअशौचभङ्ग जपभ्रूमध्य में या नासाग्र मे दृष्टि करके सेतु जप करे । पुनः जपसेतु जपअशोचभङ्ग जपप्राणायामयाद रखकर इसे गुप्त रखना । हे सुरो द्वारा नमस्कृते ! जिसके

śira sthita padma me guru dhyāna kare | hṛdaya me iṣṭadeva kā dhyānakarake kullukā jape | tadantara setu japa\, tatpaścāt mahāsetu japakaranā cāhiye |he devī ! aba kramaśaḥ yaha karenirvāṇa japayoni mudrā bhāvanāaṃganyāsaprāṇāyāmajihvāśodhananprāṇayogadīpanī karma japaaśaucabhaṅga japabhrūmadhya meṃ yā nāsāgra me dṛṣṭi karake setu japa kare | punaḥ japasetu japaaśocabhaṅga japaprāṇāyāmayāda rakhakara ise gupta rakhanā | he suro dvārā namaskṛte ! jisake

॥ इति सरस्वतीतन्त्रे चतुर्थः पटलः ॥॥ सरस्वतीतन्त्र का चतुर्थ पटल समाप्त ॥पञ्चमः पटलःईश्वर उवाचअथातः सम्प्रवक्ष्यामि शृणुष्व तं प्रियम्वदे ।यस्याज्ञानेन विफलं जपहोमादिकं भवेत् ॥ १॥

|| iti sarasvatītantre caturthaḥ paṭalaḥ |||| sarasvatītantra kā caturtha paṭala samāpta ||pañcamaḥ paṭalaḥīśvara uvācaathātaḥ sampravakṣyāmi śṛṇuṣva taṃ priyamvade |yasyājñānena viphalaṃ japahomādikaṃ bhavet || 1||

ईश्वर कहते हैं हे प्रियम्वदे ! जिसे जाने बिना होम प्रभृतिविफल हो जाते हैं; उसे कहता हूँ । श्रवण करो ॥ १॥

īśvara kahate haiṃ he priyamvade ! jise jāne binā homa prabhṛtiviphala ho jāte haiṃ; use kahatā hūm̐ | śravaṇa karo || 1||

कुल्लुकां मूर्ध्नि संजप्य हृदि सेतुं विचिन्तयेत् ।महासेतुं विशुद्धे तु कण्ठदेशे समुद्धरेत् ॥ २॥

kullukāṃ mūrdhni saṃjapya hṛdi setuṃ vicintayet |mahāsetuṃ viśuddhe tu kaṇṭhadeśe samuddharet || 2||

सेतुचिन्तन\, महानसेतु का विशुद्ध चक्रमे उद्धार करे अर्थात्उच्चारण करे ॥ २॥

setucintana\, mahānasetu kā viśuddha cakrame uddhāra kare arthātuccāraṇa kare || 2||

मणिपुरे तु निर्वाणं महाकुण्डलिनीमधः ।स्वाधिष्ठाने कामबीजं राकिनीमूर्ध्नि संस्थितम् ॥ ३॥

maṇipure tu nirvāṇaṃ mahākuṇḍalinīmadhaḥ |svādhiṣṭhāne kāmabījaṃ rākinīmūrdhni saṃsthitam || 3||

चिन्तन करे ॥ ३॥

cintana kare || 3||

विचिन्त्य विधिवद्देवि मूलाधारान्तिकाच्छिवे ।विशुद्धास्तां स्मरेद्देवि विसतन्तुतनीयसीम् ॥ ४॥

vicintya vidhivaddevi mūlādhārāntikācchive |viśuddhāstāṃ smareddevi visatantutanīyasīm || 4||

चक्र पर्यन्त प्रसरित् मृणालसूत्र के समान सूक्ष्मतम कुण्डलिनी॥ ४॥

cakra paryanta prasarit mṛṇālasūtra ke samāna sūkṣmatama kuṇḍalinī|| 4||

वेदिस्थानं द्विजिह्वान्तं मूलमन्त्रावृतं मुहुः ।विप्राणां प्रणवः सेतुः क्षत्रियाणां तथैव च ॥ ५॥

vedisthānaṃ dvijihvāntaṃ mūlamantrāvṛtaṃ muhuḥ |viprāṇāṃ praṇavaḥ setuḥ kṣatriyāṇāṃ tathaiva ca || 5||

वैश्यानाञ्चैव फट्कारो माया शूद्रस्य कथ्यते ।अजा हृदि देवेशि या वं मन्त्रं समुच्चरेत् ॥ ६॥

vaiśyānāñcaiva phaṭkāro māyā śūdrasya kathyate |ajā hṛdi deveśi yā vaṃ mantraṃ samuccaret || 6||

सर्वेषामेव मन्त्राणामधिकारो न तस्य हि ।महासेतुश्च देवेशि सुन्दर्या भुवनेश्वरी ॥ ७॥

sarveṣāmeva mantrāṇāmadhikāro na tasya hi |mahāsetuśca deveśi sundaryā bhuvaneśvarī || 7||

कालिकायाः स्वबीजञ्च तारायाः कूर्चबीजकम् ।अन्यासान्तु वधुबीजं महासेतुर्वरानने ॥ ८॥

kālikāyāḥ svabījañca tārāyāḥ kūrcabījakam |anyāsāntu vadhubījaṃ mahāseturvarānane || 8||

आदौ जप्त्वा महासेतुं जपेन्मन्त्रमनन्य धीः ।धने धनेशतुल्योऽसौ वाण्या वागीश्वरोपमः ॥ ९॥

ādau japtvā mahāsetuṃ japenmantramananya dhīḥ |dhane dhaneśatulyo'sau vāṇyā vāgīśvaropamaḥ || 9||

युद्धे कृतान्तसदृशो नारीणां मदनोपमः ।जपकाले भवेत्तस्य सर्वकाले न संशयः ॥ १०॥

yuddhe kṛtāntasadṛśo nārīṇāṃ madanopamaḥ |japakāle bhavettasya sarvakāle na saṃśayaḥ || 10||

पहले महासेतु का जप करके तब एकाग्र हो मंत्र जपे ।इस प्रकार

pahale mahāsetu kā japa karake taba ekāgra ho maṃtra jape |isa prakāra

अथ वक्ष्यामि निर्वाण शृणु सावहिताऽनघे ।प्रणवं पूर्वमुच्चार्य मातृकाद्यं समुद्धरेत् ॥ ११॥

atha vakṣyāmi nirvāṇa śṛṇu sāvahitā'naghe |praṇavaṃ pūrvamuccārya mātṛkādyaṃ samuddharet || 11||

ततो मूलं महेशानि ततो वाग्भवमुद्धरेत ।मातृकान्तं समस्तास्तु पुनः प्रणवमुद्धरेत् ॥ १२॥

tato mūlaṃ maheśāni tato vāgbhavamuddhareta |mātṛkāntaṃ samastāstu punaḥ praṇavamuddharet || 12||

एवं पुटितमूलन्तु प्रजपेन्मणिपूरके ।एवं निर्वाणमीशानि यो न जानाति पामरः ॥ १२॥

evaṃ puṭitamūlantu prajapenmaṇipūrake |evaṃ nirvāṇamīśāni yo na jānāti pāmaraḥ || 12||

कल्पकोटिसहस्रेण तस्य सिद्धिर्न जायते ॥ १४॥

kalpakoṭisahasreṇa tasya siddhirna jāyate || 14||

अब निर्वाण का स्वरूप कहता हूँ\, जिसे सावधान होकर सुनो ।प्रथमतः प्रणव का उच्चारण करे । हे महेश्वरी ! इसके पश्चात्मणिपूर चक्र मे करे । हे ईश्वरी ! जो पामर इस निर्वाण प्रक्रियाकर सकता ॥ १११९॥

aba nirvāṇa kā svarūpa kahatā hūm̐\, jise sāvadhāna hokara suno |prathamataḥ praṇava kā uccāraṇa kare | he maheśvarī ! isake paścātmaṇipūra cakra me kare | he īśvarī ! jo pāmara isa nirvāṇa prakriyākara sakatā || 1119||

॥ इति सरस्वतीतन्त्रे पंचमः पटलः ॥॥ सरस्वतीतन्त्र का पाचवां पटल समाप्त ॥षष्ठः पटलःईश्वर उवाचअपरैकं प्रवक्ष्यामि मुखशोधनमुत्तम् ।यन्नकृत्वा महादेवि जपपूजा वृथा भवेत् ॥ १॥

|| iti sarasvatītantre paṃcamaḥ paṭalaḥ |||| sarasvatītantra kā pācavāṃ paṭala samāpta ||ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥīśvara uvācaaparaikaṃ pravakṣyāmi mukhaśodhanamuttam |yannakṛtvā mahādevi japapūjā vṛthā bhavet || 1||

अशुद्धजिह्वा देवि यो जपेत् स तु पापकृत् ।तस्मात् सर्वप्रयत्नेन जिह्वाशोधनमाचरेत् ॥ २॥

aśuddhajihvā devi yo japet sa tu pāpakṛt |tasmāt sarvaprayatnena jihvāśodhanamācaret || 2||

अतः सभी प्रयत्न द्वारा जिह्वा शोधन करना चाहिये ॥ १२॥

ataḥ sabhī prayatna dvārā jihvā śodhana karanā cāhiye || 12||

देव्युवाचदेवदेव महादेव शूलपाणे पिनाकधृक् ।पृथक् पृथक् महादेव कथयस्व दयानिधे ॥ ३॥

devyuvācadevadeva mahādeva śūlapāṇe pinākadhṛk |pṛthak pṛthak mahādeva kathayasva dayānidhe || 3||

शोधनं सर्वाविद्यानां मुखस्य वद में प्रभो ॥ ४॥

śodhanaṃ sarvāvidyānāṃ mukhasya vada meṃ prabho || 4||

देवी कहती है हे देवदेव ! महादेव ! शूलपाणे\, पिनाकी !हे दयानिधे ! हे प्रभो ! आप पृथक्पृथक् रूप से सभी विद्याओं

devī kahatī hai he devadeva ! mahādeva ! śūlapāṇe\, pinākī !he dayānidhe ! he prabho ! āpa pṛthakpṛthak rūpa se sabhī vidyāoṃ

महादेव उवाचमहात्रिपुरसुन्दर्या मुखस्य शोधनं शुभे ।श्री बीजं प्रणवो लक्ष्मीस्तारः श्री प्रणवस्तथा ॥ ५॥

mahādeva uvācamahātripurasundaryā mukhasya śodhanaṃ śubhe |śrī bījaṃ praṇavo lakṣmīstāraḥ śrī praṇavastathā || 5||

इमं षडक्षंर मन्त्रं सुन्दर्या दशधा जपेत् ।शृणु सुन्दरि श्यामाया मुखशोधनमुत्तमम् ॥ ६॥

imaṃ ṣaḍakṣaṃra mantraṃ sundaryā daśadhā japet |śṛṇu sundari śyāmāyā mukhaśodhanamuttamam || 6||

मुखशोधन कहता हुं । श्री बीज\, प्रणव\, कार\, पुनः श्रीबीज एवंप्रणव लगाये (श्रीं ॐ श्रीं ॐ श्रीं ॐ ) । हे सुन्दरी यह षडक्षर॥ ५६ ॥

mukhaśodhana kahatā huṃ | śrī bīja\, praṇava\, kāra\, punaḥ śrībīja evaṃpraṇava lagāye (śrīṃ oṃ śrīṃ oṃ śrīṃ oṃ ) | he sundarī yaha ṣaḍakṣara|| 56 ||

निजबीजत्रयं देवि प्रणवत्रितयं पुनः ।कामत्रयं वह्निबिन्दुरतिचन्द्रयुतं पृथक् ॥ ७॥

nijabījatrayaṃ devi praṇavatritayaṃ punaḥ |kāmatrayaṃ vahnibinduraticandrayutaṃ pṛthak || 7||

एषा नवाक्षरी विद्या मुखशोधनकारिणी ।तारायाः शृणु चार्वाङ्गी अपूर्वमुखशोधनम् ॥ ८॥

eṣā navākṣarī vidyā mukhaśodhanakāriṇī |tārāyāḥ śṛṇu cārvāṅgī apūrvamukhaśodhanam || 8||

जीवनीमध्यमं लज्जां भुवनेशीं ततः प्रिये ।त्र्यक्षरीयं महाविद्या विज्ञेयामृतवर्षिणी ॥ ९॥

jīvanīmadhyamaṃ lajjāṃ bhuvaneśīṃ tataḥ priye |tryakṣarīyaṃ mahāvidyā vijñeyāmṛtavarṣiṇī || 9||

हे देवी निज बीज (क्लीं) तीन\, प्रणवत्रय तथा तनि कयोग कराकर तीन क्रीं बीज (क्रीं क्रीं क्रीं ॐ ॐ ॐ क्रींक्रीं क्रीं) इस नवाक्षरी को श्यामातन्त्र मे मुखशोधनकारिणी विद्याह्रीं ऊ ह्रीं त्र्यक्षरी महाविद्या मुखशोधिनी अमृतवर्षिणीकही जाती है ॥ ७९॥

he devī nija bīja (klīṃ) tīna\, praṇavatraya tathā tani kayoga karākara tīna krīṃ bīja (krīṃ krīṃ krīṃ oṃ oṃ oṃ krīṃkrīṃ krīṃ) isa navākṣarī ko śyāmātantra me mukhaśodhanakāriṇī vidyāhrīṃ ū hrīṃ tryakṣarī mahāvidyā mukhaśodhinī amṛtavarṣiṇīkahī jātī hai || 79||

दुर्गायाः शृणु चार्वाङ्गि मुखशोधनमुत्तमम् ।द्वादशस्वरमुद्धृत्य बिन्दुयुक्तत्रयस्तथा ॥ १०॥

durgāyāḥ śṛṇu cārvāṅgi mukhaśodhanamuttamam |dvādaśasvaramuddhṛtya binduyuktatrayastathā || 10||

मन्त्र कहते हैं ॥ १०॥ (पोस्सिब्ल्य् ऐं ह्रीं दुं)

mantra kahate haiṃ || 10|| (possibly aiṃ hrīṃ duṃ)

अपरैकं प्रवक्ष्यामि बगलामुखशोधनम् ।वाग्भवं भुवनेशीञ्च वाग्बीजं सुरवन्दिते ॥ ११॥

aparaikaṃ pravakṣyāmi bagalāmukhaśodhanam |vāgbhavaṃ bhuvaneśīñca vāgbījaṃ suravandite || 11||

हे सुरवन्दिते ! अन्य एक विषय कहता हूँ । यह बगला मुखशोधनहै । पहले वाग्भव (ऐं)\, तदनन्तर भुवनेश्वरी बीज (ह्रीं)वाग्बीज (ऐं) लगाये । "ऐं ह्रीं ऐं" ही बगला का मुखशोधन मन्त्रहै ॥ ११॥

he suravandite ! anya eka viṣaya kahatā hūm̐ | yaha bagalā mukhaśodhanahai | pahale vāgbhava (aiṃ)\, tadanantara bhuvaneśvarī bīja (hrīṃ)vāgbīja (aiṃ) lagāye | "aiṃ hrīṃ aiṃ" hī bagalā kā mukhaśodhana mantrahai || 11||

मातङ्गया शोधनं देवि अंकुशं वाग्भवस्तथा ।बीजञ्चाङ्कुशमेतद्धि विज्ञेयं त्र्यक्षरीयकम् ॥ १२॥

mātaṅgayā śodhanaṃ devi aṃkuśaṃ vāgbhavastathā |bījañcāṅkuśametaddhi vijñeyaṃ tryakṣarīyakam || 12||

त्र्यक्षरी मातङ्गी मुखशोधन मन्त्रं क्रों ऐं क्रों गठित होताहै ॥ १२॥

tryakṣarī mātaṅgī mukhaśodhana mantraṃ kroṃ aiṃ kroṃ gaṭhita hotāhai || 12||

लक्ष्म्याश्च शोधनं देवि श्रीबीजं कमलानने ।दुर्गायाः शोधने माया वाग्बीजपुटिता भवेत् ॥ १३॥

lakṣmyāśca śodhanaṃ devi śrībījaṃ kamalānane |durgāyāḥ śodhane māyā vāgbījapuṭitā bhavet || 13||

दुर्गे स्वाहा पुनर्माया वाग्बीजञ्च पुनश्च वाक् ।प्रणवं दान्तमुद्धृत्य वामकर्णविभूषितम् ॥ १४॥

durge svāhā punarmāyā vāgbījañca punaśca vāk |praṇavaṃ dāntamuddhṛtya vāmakarṇavibhūṣitam || 14||

पुनः प्रणवमुद्धृत्य धनदामुखशोधनम् ।एवं मन्त्रं महादेवि धूमावत्या भवेदपि ॥ १५॥

punaḥ praṇavamuddhṛtya dhanadāmukhaśodhanam |evaṃ mantraṃ mahādevi dhūmāvatyā bhavedapi || 15||

पुटित माया बीज\, पुनः यही बीज ऐं ह्रीं ऐं दुर्गे स्वाहा ह्रींऐं ऐं । प्रणवोच्चारण करके वामकर्णयुक्त (उ) दान्त (घ)का उच्चारण करके पुनः प्रणव लगाये ॐ धूं ॐभी मुखशोधन मन्त्र ॥ १३१५॥

puṭita māyā bīja\, punaḥ yahī bīja aiṃ hrīṃ aiṃ durge svāhā hrīṃaiṃ aiṃ | praṇavoccāraṇa karake vāmakarṇayukta (u) dānta (gha)kā uccāraṇa karake punaḥ praṇava lagāye oṃ dhūṃ oṃbhī mukhaśodhana mantra || 1315||

प्रणवो बिन्दुमान् देवि पञ्चान्तको गणेशितुः ।वेदादि गगनं वह्निमनुयुग् बिन्दुचन्द्रवत् ॥ १६॥

praṇavo bindumān devi pañcāntako gaṇeśituḥ |vedādi gaganaṃ vahnimanuyug binducandravat || 16||

द्वयक्षरं परमेशानि विष्णोश्च मुखशोधने ।अन्यासां प्रणवो देवि बालादीनां प्रकीर्त्तितम् ॥ १७॥

dvayakṣaraṃ parameśāni viṣṇośca mukhaśodhane |anyāsāṃ praṇavo devi bālādīnāṃ prakīrttitam || 17||

हे देवी ! प्रणव तथा बिन्दु युक्त पचान्तक (ग) गणेशमन्त्र कामुखशोधन है\, अर्थात् ॐ गं । हे परमेश्वरी ! वेदादि बीजहकार = ॐ ह्रौँ ही विष्णुमन्त्र का मुख

he devī ! praṇava tathā bindu yukta pacāntaka (ga) gaṇeśamantra kāmukhaśodhana hai\, arthāt oṃ gaṃ | he parameśvarī ! vedādi bījahakāra = oṃ hraum̐ hī viṣṇumantra kā mukha

स्त्रीणाञ्च शद्रतुल्यं हि मुखशोधनमीरितम् ।मुखशोधनमात्रेण जिह्वामृतमयी भवेत् ॥ १८॥

strīṇāñca śadratulyaṃ hi mukhaśodhanamīritam |mukhaśodhanamātreṇa jihvāmṛtamayī bhavet || 18||

का प्रयोग करे । मुखशोधन क्रिया द्वारा जिह्वा तत्काल अमृतमयीहो जाती है ॥ १८॥

kā prayoga kare | mukhaśodhana kriyā dvārā jihvā tatkāla amṛtamayīho jātī hai || 18||

अन्यथा मूत्रविड्युक्ता जिह्वा भवति सर्वदा ।भक्षणैर्दूषिता जिह्वा मिथ्यावाक्येत दूषिता ॥ १९॥

anyathā mūtraviḍyuktā jihvā bhavati sarvadā |bhakṣaṇairdūṣitā jihvā mithyāvākyeta dūṣitā || 19||

कलहेर्दूषिता जिह्वा तत् कथं प्रजपेन्मनूम ।तत्शोधनमनाचर्य न जपेत् पामरः क्वचित् ॥ २०॥

kalaherdūṣitā jihvā tat kathaṃ prajapenmanūma |tatśodhanamanācarya na japet pāmaraḥ kvacit || 20||

मानव कभी भी जिह्वा शोधन किये बिना जप न करे ॥ १९२०॥

mānava kabhī bhī jihvā śodhana kiye binā japa na kare || 1920||

शैवशाक्तवैष्णवादेः सर्वस्यांवश्यमेव च ।अन्यथा प्रजपेन्मन्त्रं मोहेन यदि भाविनि ॥ २१॥

śaivaśāktavaiṣṇavādeḥ sarvasyāṃvaśyameva ca |anyathā prajapenmantraṃ mohena yadi bhāvini || 21||

शैवशाक्त वैष्णव समी इसे जानेम् । हे भाविनी ! यदि मानवमोहवशात् इसके विना मन्त्रजप करता है\, तब ॥ २१॥

śaivaśākta vaiṣṇava samī ise jānem | he bhāvinī ! yadi mānavamohavaśāt isake vinā mantrajapa karatā hai\, taba || 21||

सर्वः तस्य वृथा देवि मन्त्रसिद्धिर्न जायते ।अन्ते नरकवासी च भवेत् सोऽपि न चान्यथा ॥ २२॥

sarvaḥ tasya vṛthā devi mantrasiddhirna jāyate |ante narakavāsī ca bhavet so'pi na cānyathā || 22||

देवो यदि जपेन्मन्त्रं न कृत्वा मुखशोधनम् ।पतनं तस्य देवेशि किं पुनर्मर्त्यंवासिनाम् ॥ २३॥

devo yadi japenmantraṃ na kṛtvā mukhaśodhanam |patanaṃ tasya deveśi kiṃ punarmartyaṃvāsinām || 23||

॥ इति सरस्वतीतन्त्रे षष्ठः पटलः ॥॥ सरस्वतीतन्त्र का छठवाँ पटल समाप्त ॥॥ समाप्त ॥

|| iti sarasvatītantre ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥ |||| sarasvatītantra kā chaṭhavām̐ paṭala samāpta |||| samāpta ||