गणेशहृदयस्तोत्रम् Shri Ganeshahridaya Stotram

॥ श्रीगणेशाय नमः ॥॥ श्रीउमामहेश्वराभ्यां नमः ॥शौनक उवाच ।प्रकृतं वद सूत त्वं संवादं शङ्करस्य च ।सनकादेर्विशेषेण सर्वसिद्धिकरं परम् ॥ १॥

|| śrīgaṇeśāya namaḥ |||| śrīumāmaheśvarābhyāṃ namaḥ ||śaunaka uvāca |prakṛtaṃ vada sūta tvaṃ saṃvādaṃ śaṅkarasya ca |sanakāderviśeṣeṇa sarvasiddhikaraṃ param || 1||

नानावतारसंयुक्तं धूम्रवर्णचरित्रकम् ।श्रुत्वा सनकमुख्यास्तं किमूचुर्योगसिद्धये ॥ २॥

nānāvatārasaṃyuktaṃ dhūmravarṇacaritrakam |śrutvā sanakamukhyāstaṃ kimūcuryogasiddhaye || 2||

सूत उवाच ।धूम्रवर्णावतारस्य श्रुत्वाऽहं वधसंश्रितम् ।चरितं हृष्टरोमाणः पप्रच्छुः शङ्करं द्विजाः ॥ ३॥

sūta uvāca |dhūmravarṇāvatārasya śrutvā'haṃ vadhasaṃśritam |caritaṃ hṛṣṭaromāṇaḥ papracchuḥ śaṅkaraṃ dvijāḥ || 3||

सनकाद्या ऊचुः ।नानावतारसंयुक्तं श्रुत्वामाहात्म्यमुत्तमम् ।धूम्रवर्णावतारस्य सन्तुष्टाः स्म सदाशिव ॥ ४॥

sanakādyā ūcuḥ |nānāvatārasaṃyuktaṃ śrutvāmāhātmyamuttamam |dhūmravarṇāvatārasya santuṣṭāḥ sma sadāśiva || 4||

अधुना शाधि सर्वेश योगप्राप्त्यर्थमुत्तमम् ।विधिं सुखकरं शीघ्रं सुगमं योगिनायक ॥ ५॥

adhunā śādhi sarveśa yogaprāptyarthamuttamam |vidhiṃ sukhakaraṃ śīghraṃ sugamaṃ yogināyaka || 5||

शिव उवाच ।गणेशहृदयं वक्ष्ये सर्वसिद्धिप्रदायकम् ।साधकाय महाभागाः शीघ्रेण शान्तिदं परम् ॥ ६॥ (शीघ्रं वै)

śiva uvāca |gaṇeśahṛdayaṃ vakṣye sarvasiddhipradāyakam |sādhakāya mahābhāgāḥ śīghreṇa śāntidaṃ param || 6|| (śīghraṃ vai)

पुराऽहं गणनाथस्य ध्यानयुक्तोऽभवं द्विजाः ।तत्र मां सरितां श्रेष्ठा जगाद वाक्यमुत्तमम् ॥ ७॥

purā'haṃ gaṇanāthasya dhyānayukto'bhavaṃ dvijāḥ |tatra māṃ saritāṃ śreṣṭhā jagāda vākyamuttamam || 7||

गङ्गोवाच ।वद शङ्कर कस्य त्वं ध्यानं करोषि नित्यदा ।इच्छामि तमहं ज्ञातु त्वत्तः किं परमं मतम् ॥ ८॥

gaṅgovāca |vada śaṅkara kasya tvaṃ dhyānaṃ karoṣi nityadā |icchāmi tamahaṃ jñātu tvattaḥ kiṃ paramaṃ matam || 8||

शिव उवाच ।गणेशं देवदेवेशं ब्रह्मब्रह्मेशमादरात् ।ध्यायामि सर्वभावज्ञे कुलदेवं सनातनम् ॥ ९॥

śiva uvāca |gaṇeśaṃ devadeveśaṃ brahmabrahmeśamādarāt |dhyāyāmi sarvabhāvajñe kuladevaṃ sanātanam || 9||

तस्य यद् हृदयं देवि गुप्तं सर्वप्रदायकम् ।कथयिष्यामि सर्वज्ञे येन ज्ञास्यसि तं विभुम् ॥ १०॥

tasya yad hṛdayaṃ devi guptaṃ sarvapradāyakam |kathayiṣyāmi sarvajñe yena jñāsyasi taṃ vibhum || 10||

पुराऽज्ञानावृतोऽहं तु तपसि संस्थितोऽभवम् ।तत्र तपः प्रभावेण हृद्यपश्यं गजाननम् ॥ ११॥

purā'jñānāvṛto'haṃ tu tapasi saṃsthito'bhavam |tatra tapaḥ prabhāveṇa hṛdyapaśyaṃ gajānanam || 11||

तस्य दर्शनमात्रेण स्फूर्तिः प्राप्ता मया प्रिये ।तया गणेश्वरं ज्ञात्वा योगिवन्द्योऽभवं मुदा ॥ १२॥

tasya darśanamātreṇa sphūrtiḥ prāptā mayā priye |tayā gaṇeśvaraṃ jñātvā yogivandyo'bhavaṃ mudā || 12||

तत्तेऽहं शृणु वक्ष्यामि गणेशहृदयं परम् ।येन गाणेशयोगे त्वं निपुणा सम्भविष्यसि ॥ १३॥

tatte'haṃ śṛṇu vakṣyāmi gaṇeśahṛdayaṃ param |yena gāṇeśayoge tvaṃ nipuṇā sambhaviṣyasi || 13||

ॐ अस्य श्रीगणेशहृदयस्तोत्रमन्त्रस्य शम्भुरृषिः ।नानाविधानि छन्दांसि । श्री गणेशो देवता । गमिति बीजम् ।ज्ञानात्मिका शक्तिः । नादः कीलकम् ।श्रीगणपतिप्रीत्यर्थमभीष्टसिद्धयर्थं जपे विनियोगः ।अथ करन्यासः ।ॐ गां अङ्गुष्ठाभ्यां नमः ।ॐ गीं तर्जनीभ्यां नमः ।ॐ गूं मध्यमाभ्यां नमः ।ॐ गैं अनामिकाभ्यां नमः ।ॐ गौं कनिष्ठिकाभ्यां नमः ।ॐ गः करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः ।इति करन्यासः ॥अथ हृदयाद्यङ्गन्यासः ।ॐ गां हृदयाय नमः ।ॐ गीं शिरसे स्वाहा ।ॐ गूं शिखायै वषट् ।ॐ गैं कवचाय हुम् ।ॐ गौं नेत्रत्रयाय वौषट् ।ॐ गः अस्त्राय फट् ।इति हृदयाद्यङ्गन्यासः ॥अथ ध्यानम् ।सिन्दूराभं त्रिनेत्रं पृथुतरजठरं रक्तवस्त्रावृतं तंपाशं चैवाङ्कुशं वै रदनमभयदं पाणिभिः सन्दधानम् ॥सिद्ध्या बुद्ध्या प्रश्लिष्टं (प्रशिष्टं) गजवदनमहं चिन्तये ह्येकदन्तंनानाभूषाभिरामं निजजनसुखदं नाभिशेषं गणेशम् ॥ १४॥

oṃ asya śrīgaṇeśahṛdayastotramantrasya śambhurṛṣiḥ |nānāvidhāni chandāṃsi | śrī gaṇeśo devatā | gamiti bījam |jñānātmikā śaktiḥ | nādaḥ kīlakam |śrīgaṇapatiprītyarthamabhīṣṭasiddhayarthaṃ jape viniyogaḥ |atha karanyāsaḥ |oṃ gāṃ aṅguṣṭhābhyāṃ namaḥ |oṃ gīṃ tarjanībhyāṃ namaḥ |oṃ gūṃ madhyamābhyāṃ namaḥ |oṃ gaiṃ anāmikābhyāṃ namaḥ |oṃ gauṃ kaniṣṭhikābhyāṃ namaḥ |oṃ gaḥ karatalakarapṛṣṭhābhyāṃ namaḥ |iti karanyāsaḥ ||atha hṛdayādyaṅganyāsaḥ |oṃ gāṃ hṛdayāya namaḥ |oṃ gīṃ śirase svāhā |oṃ gūṃ śikhāyai vaṣaṭ |oṃ gaiṃ kavacāya hum |oṃ gauṃ netratrayāya vauṣaṭ |oṃ gaḥ astrāya phaṭ |iti hṛdayādyaṅganyāsaḥ ||atha dhyānam |sindūrābhaṃ trinetraṃ pṛthutarajaṭharaṃ raktavastrāvṛtaṃ taṃpāśaṃ caivāṅkuśaṃ vai radanamabhayadaṃ pāṇibhiḥ sandadhānam ||siddhyā buddhyā praśliṣṭaṃ (praśiṣṭaṃ) gajavadanamahaṃ cintaye hyekadantaṃnānābhūṣābhirāmaṃ nijajanasukhadaṃ nābhiśeṣaṃ gaṇeśam || 14||

इति ध्यानम् ।एवं ध्यात्वा मानसोपचारैः पूजयेत् ।किञ्चिन्मूलमन्त्रं जप्त्वा हृदयं पठेत् ॥ॐ गणेशमेकदन्तं च चिन्तामणिं विनायकम् ।दुण्ढिराजं मयूरेशं लम्बोदरं गजाननम् ॥ १५॥

iti dhyānam |evaṃ dhyātvā mānasopacāraiḥ pūjayet |kiñcinmūlamantraṃ japtvā hṛdayaṃ paṭhet ||oṃ gaṇeśamekadantaṃ ca cintāmaṇiṃ vināyakam |duṇḍhirājaṃ mayūreśaṃ lambodaraṃ gajānanam || 15||

हेरम्बं वक्रतुण्डं च ज्येष्ठराजं निजस्थितम् ।आशापूरं तु वरदं विकटं धरणीधरम् ॥ १६॥

herambaṃ vakratuṇḍaṃ ca jyeṣṭharājaṃ nijasthitam |āśāpūraṃ tu varadaṃ vikaṭaṃ dharaṇīdharam || 16||

सिद्धिबुद्धिपतिं वन्दे ब्रह्मणस्पतिसंज्ञितम् ।माङ्गल्येशं सर्वपूज्यं विघ्नानां नायकं परम् ॥ १७॥

siddhibuddhipatiṃ vande brahmaṇaspatisaṃjñitam |māṅgalyeśaṃ sarvapūjyaṃ vighnānāṃ nāyakaṃ param || 17||

एकविंशति नामानि गणेशस्य महात्मनः ।अर्थेन संयूतान्येव हृदयं परिकीर्तितम् ॥ १८॥

ekaviṃśati nāmāni gaṇeśasya mahātmanaḥ |arthena saṃyūtānyeva hṛdayaṃ parikīrtitam || 18||

इति हृदयम् ।गङ्गोवाच ।एकविंशतिनाम्नां त्वमर्थं ब्रूहि सदाशिव ।गणेशहृदयं येन जानामि करुणानिधे ॥ १९॥

iti hṛdayam |gaṅgovāca |ekaviṃśatināmnāṃ tvamarthaṃ brūhi sadāśiva |gaṇeśahṛdayaṃ yena jānāmi karuṇānidhe || 19||

शिव उवाच ।गकाररूपं विविधं चराचरं णकारगं ब्रह्म तथा परात्परम् ।तयोः स्थितास्तस्य गणाः प्रकीर्तिता गणेशमेकं प्रणमाम्यहं परम् ॥ २०॥

śiva uvāca |gakārarūpaṃ vividhaṃ carācaraṃ ṇakāragaṃ brahma tathā parātparam |tayoḥ sthitāstasya gaṇāḥ prakīrtitā gaṇeśamekaṃ praṇamāmyahaṃ param || 20||

मायास्वरूपं तु सदैकवाचकं दन्तः परो मायिकरूपधारकः ।योगे तयोरेकरदं सुमानिनि धीस्थं नतोऽहं जनभक्तिलालसम् ॥ २१॥

māyāsvarūpaṃ tu sadaikavācakaṃ dantaḥ paro māyikarūpadhārakaḥ |yoge tayorekaradaṃ sumānini dhīsthaṃ nato'haṃ janabhaktilālasam || 21||

चित्तप्रकाशं विविधेषु संस्थं लिप्तं न लेपादि विवर्जितं तम् ।भोगैर्विहीनं त्वथ भोगकारकं चिन्तामणिं तं प्रणमामि नित्यम् ॥ २२॥

cittaprakāśaṃ vividheṣu saṃsthaṃ liptaṃ na lepādi vivarjitaṃ tam |bhogairvihīnaṃ tvatha bhogakārakaṃ cintāmaṇiṃ taṃ praṇamāmi nityam || 22||

विनायकं नायकवर्जितं प्रिये विशेषतो नायकमीश्वरात्मनाम् ।निरङ्कुशं तं प्रणमामि सर्वदं सदात्मकं भावयुतेन चेतसा ॥ २३॥

vināyakaṃ nāyakavarjitaṃ priye viśeṣato nāyakamīśvarātmanām |niraṅkuśaṃ taṃ praṇamāmi sarvadaṃ sadātmakaṃ bhāvayutena cetasā || 23||

वेदाः पुराणानि महेश्वरादिकाः शास्त्राणि योगेश्वरदेवमानवाः ।नागासुरा ब्रह्मगणाश्च जन्तवो ढुण्ढन्ति वन्दे त्वथ दुण्ढिराजकम् ॥ २४॥

vedāḥ purāṇāni maheśvarādikāḥ śāstrāṇi yogeśvaradevamānavāḥ |nāgāsurā brahmagaṇāśca jantavo ḍhuṇḍhanti vande tvatha duṇḍhirājakam || 24||

मायार्थवाच्यो हि मयुरभावो नानाभ्रमार्थं प्रकरोति (प्रकरोमि) तेन् ।तस्मान् मयूरेशमथो वदन्ति नमामि मायापतिमासमन्तात् ॥ २५॥

māyārthavācyo hi mayurabhāvo nānābhramārthaṃ prakaroti (prakaromi) ten |tasmān mayūreśamatho vadanti namāmi māyāpatimāsamantāt || 25||

यस्योदराद्विश्वमिदं प्रसूतं ब्रह्माणि तद्वज्जठरे स्थितानि ।अनन्तरूपं जठरं हि यस्य लम्बोदरं तं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ २६॥

yasyodarādviśvamidaṃ prasūtaṃ brahmāṇi tadvajjaṭhare sthitāni |anantarūpaṃ jaṭharaṃ hi yasya lambodaraṃ taṃ praṇato'smi nityam || 26||

जगद्गलाधो गणनायकस्य गजात्मकं ब्रह्मशिरः परेशम् ।तयोश्च योगे प्रवदन्ति सर्वे गजाननं तं प्रणमामि नित्यम् ॥ २७॥

jagadgalādho gaṇanāyakasya gajātmakaṃ brahmaśiraḥ pareśam |tayośca yoge pravadanti sarve gajānanaṃ taṃ praṇamāmi nityam || 27||

दीनार्थवाच्यस्त्वथ हेर्जगच्च ब्रह्मार्थवाच्यो निगमेषु रम्बः ।तत्पालकत्वाच्च तयोः प्रयोगे हेरम्बमेकं प्रणमामि नित्यम् ॥ २८॥

dīnārthavācyastvatha herjagacca brahmārthavācyo nigameṣu rambaḥ |tatpālakatvācca tayoḥ prayoge herambamekaṃ praṇamāmi nityam || 28||

विश्वात्मकं यस्य शरीरमेकं तस्माच्च वक्त्रं परमात्मरूपम् ।तुण्डं तदेवं हि तयोः प्रयोगे तं वक्रतुण्डं प्रणमामि नित्यम् ॥ २९॥

viśvātmakaṃ yasya śarīramekaṃ tasmācca vaktraṃ paramātmarūpam |tuṇḍaṃ tadevaṃ hi tayoḥ prayoge taṃ vakratuṇḍaṃ praṇamāmi nityam || 29||

मातापिताऽयं जगतां परेषां तस्याऽपि माता जनकादिकं न ।श्रेष्ठं वदन्ते निगमाः परेश तं ज्येष्ठराजं प्रणमामि नित्यम् ॥ ३०॥

mātāpitā'yaṃ jagatāṃ pareṣāṃ tasyā'pi mātā janakādikaṃ na |śreṣṭhaṃ vadante nigamāḥ pareśa taṃ jyeṣṭharājaṃ praṇamāmi nityam || 30||

नानाचतुःस्थं विविधात्मकेन संयोगरूपेण निजस्वरूपम् ।पूर्यस्य सा पूर्णसमाधिरूपा स्वानन्दनाथं प्रणमामि चातः ॥ ३१॥

nānācatuḥsthaṃ vividhātmakena saṃyogarūpeṇa nijasvarūpam |pūryasya sā pūrṇasamādhirūpā svānandanāthaṃ praṇamāmi cātaḥ || 31||

मनोरथान् पूरयतीह गङ्गे चराचराणां जगतां परेषाम् ।अतो गणेशं प्रवदन्ति चाशाप्रपूरकं तं प्रणमामि नित्यम् ॥ ३२॥

manorathān pūrayatīha gaṅge carācarāṇāṃ jagatāṃ pareṣām |ato gaṇeśaṃ pravadanti cāśāprapūrakaṃ taṃ praṇamāmi nityam || 32||

वरैः समास्थापितमेव सर्वं विश्वं तथा ब्रह्मविहारिणा च ।अतः परं विप्रमुखा वदन्ति वरप्रदं तं वरदं नतोऽस्मि ॥ ३३॥

varaiḥ samāsthāpitameva sarvaṃ viśvaṃ tathā brahmavihāriṇā ca |ataḥ paraṃ vipramukhā vadanti varapradaṃ taṃ varadaṃ nato'smi || 33||

मायामयं सर्वमिदं विभाति मिथ्यास्वरूपं भ्रमदायकं च ।तस्मात्परं ब्रह्म वदन्ति सत्यमेनं परेशं विकटं नमामि ॥ ३४॥

māyāmayaṃ sarvamidaṃ vibhāti mithyāsvarūpaṃ bhramadāyakaṃ ca |tasmātparaṃ brahma vadanti satyamenaṃ pareśaṃ vikaṭaṃ namāmi || 34||

चित्तस्य प्रोक्ता मुनिभिः पृथिव्यो नानाविधा योगिभिरेव गङ्गे ।तासां सदा धारक एक एव वन्दे च धरणीधरमादिभूतम् ॥ ३५॥

cittasya proktā munibhiḥ pṛthivyo nānāvidhā yogibhireva gaṅge |tāsāṃ sadā dhāraka eka eva vande ca dharaṇīdharamādibhūtam || 35||

विश्वात्मिका ब्रह्ममयी हि बुद्धिः तस्या विमोहप्रदिका च सिद्धिः ।ताभ्यां सदा खेलति योगनाथः तं सिद्धिबुद्धीशमथो नमामि ॥ ३६॥

viśvātmikā brahmamayī hi buddhiḥ tasyā vimohapradikā ca siddhiḥ |tābhyāṃ sadā khelati yoganāthaḥ taṃ siddhibuddhīśamatho namāmi || 36||

असत्यसत् साम्यतुरीयनैज्यगन्निवृत्ति रूपाणि (ब्रह्माणि) विरच्य खेलकः ।सदा स्वयं योगमयेन भाति तं नमाम्यतोऽहं त्वथ ब्रह्मणस्पतिम् ॥ ३७॥

asatyasat sāmyaturīyanaijyagannivṛtti rūpāṇi (brahmāṇi) viracya khelakaḥ |sadā svayaṃ yogamayena bhāti taṃ namāmyato'haṃ tvatha brahmaṇaspatim || 37||

अमङ्गलं विश्वमिदं सहात्मभिः अयोगसंयोगयुतं प्रणश्वरम् ।ततः परं मङ्गलरूपधधारकं नमामि माङ्गल्यपतिं सुशान्तिदम् ॥ ३८॥

amaṅgalaṃ viśvamidaṃ sahātmabhiḥ ayogasaṃyogayutaṃ praṇaśvaram |tataḥ paraṃ maṅgalarūpadhadhārakaṃ namāmi māṅgalyapatiṃ suśāntidam || 38||

सर्वत्रमान्यं सकलावभासकं सुज्ञैः शुभादावशुभादिपूजितम् ।पूज्यं न तस्मान्निगमादिसम्मतं तं सर्वपूज्यं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ ३९॥

sarvatramānyaṃ sakalāvabhāsakaṃ sujñaiḥ śubhādāvaśubhādipūjitam |pūjyaṃ na tasmānnigamādisammataṃ taṃ sarvapūjyaṃ praṇato'smi nityam || 39||

भुक्तिं च मुक्तिं प्रददाति तुष्टो भक्तिप्रियो निजविघ्नहा च ।भक्त्या विहीनाय ददाति विघ्नान् तं विघ्नराजं प्रणमामि नित्यम् ॥ ४०॥

bhuktiṃ ca muktiṃ pradadāti tuṣṭo bhaktipriyo nijavighnahā ca |bhaktyā vihīnāya dadāti vighnān taṃ vighnarājaṃ praṇamāmi nityam || 40||

नामार्थयुक्तं कथितं प्रिये ते विघ्नेश्वरस्यैव परं रहस्यम् ।सप्तत्रिनाम्नां हृदयं नरो यो ज्ञात्वा परं ब्रह्ममयो भवेदिह ॥ ४१॥

nāmārthayuktaṃ kathitaṃ priye te vighneśvarasyaiva paraṃ rahasyam |saptatrināmnāṃ hṛdayaṃ naro yo jñātvā paraṃ brahmamayo bhavediha || 41||

गङ्गोवाच ।नाम्नां यथृदयं प्रोक्तं त्वया ब्रह्मपदं परम् ।न तत्रानुभवो मे तु तदर्थं वद शङ्कर ॥ ४२॥

gaṅgovāca |nāmnāṃ yathṛdayaṃ proktaṃ tvayā brahmapadaṃ param |na tatrānubhavo me tu tadarthaṃ vada śaṅkara || 42||

शिव उवाच ।मन्त्रं गृह्य गणेशस्य पुरश्चरणमार्गतः ।भज त्वं तेन तं ज्ञानं भविष्यति न संशयः ॥ ४३॥

śiva uvāca |mantraṃ gṛhya gaṇeśasya puraścaraṇamārgataḥ |bhaja tvaṃ tena taṃ jñānaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 43||

हृदयं मन्त्रराजस्य कथयामि समासतः ।मन्त्र एव गणेशानो न भिन्नस्तत्र वर्तते ॥ ४४॥

hṛdayaṃ mantrarājasya kathayāmi samāsataḥ |mantra eva gaṇeśāno na bhinnastatra vartate || 44||

गकारो ब्रह्मदेवश्चाऽकारो विष्णुः प्रकीर्तितः ।बिन्दुः शिवस्तथा भानुः सानुनासिक संज्ञितः ॥ ४५॥

gakāro brahmadevaścā'kāro viṣṇuḥ prakīrtitaḥ |binduḥ śivastathā bhānuḥ sānunāsika saṃjñitaḥ || 45||

तेषां सन्धिर्महाशक्तिरेभिः स मन्त्र उच्यते ।देवता गणनाथस्तु तेषां संयोगकारकः ॥ ४६॥

teṣāṃ sandhirmahāśaktirebhiḥ sa mantra ucyate |devatā gaṇanāthastu teṣāṃ saṃyogakārakaḥ || 46||

तेभ्यस्तारमयं विश्वं समुत्पन्नं प्रिये पुरा ।अतस्तारयुतो मन्त्रो गणेशैकाक्षराकृतिः ॥ ४७॥

tebhyastāramayaṃ viśvaṃ samutpannaṃ priye purā |atastārayuto mantro gaṇeśaikākṣarākṛtiḥ || 47||

तारः स षड् विधः प्रोक्तस्तन्निबोध सरिद्वरे ।अकारोकारकौः प्रोक्तौः मकारो नादबिन्दुके ॥ ४८॥

tāraḥ sa ṣaḍ vidhaḥ proktastannibodha saridvare |akārokārakauḥ proktauḥ makāro nādabinduke || 48||

शून्यं विद्धि महामाये तत्र भेदं वदाम्यहम् ।शून्यं देहीस्वरूपं तु बिन्दुर्देह इति स्मृतः ॥ ४९॥

śūnyaṃ viddhi mahāmāye tatra bhedaṃ vadāmyaham |śūnyaṃ dehīsvarūpaṃ tu bindurdeha iti smṛtaḥ || 49||

ताभ्यां चतुर्विधं विश्वं स्थूलादिभेदधारकम् ।एतादृशं बिजानीहि मन्त्रराजं गजाननम् ॥ ५०॥

tābhyāṃ caturvidhaṃ viśvaṃ sthūlādibhedadhārakam |etādṛśaṃ bijānīhi mantrarājaṃ gajānanam || 50||

आगमोक्तविधानेन कृत्वा न्यासादिकं पुरा ।ततो गणेश्वरं पूज्य जपं कुर्याद्विचक्षणः ॥ ५१॥

āgamoktavidhānena kṛtvā nyāsādikaṃ purā |tato gaṇeśvaraṃ pūjya japaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ || 51||

तद्दशांशेन होमं वै कुर्यादागममार्गतः ।तद्दशांशमितं प्रोक्तं तर्पणं गणपस्य च ॥ ५२॥

taddaśāṃśena homaṃ vai kuryādāgamamārgataḥ |taddaśāṃśamitaṃ proktaṃ tarpaṇaṃ gaṇapasya ca || 52||

तद्दशांशमितं देवि मार्जनं तद्दशांशतः ।विप्राणां भोजनं प्रोक्तमेवं पञ्चाङ्गमुच्चते ॥ ५३॥

taddaśāṃśamitaṃ devi mārjanaṃ taddaśāṃśataḥ |viprāṇāṃ bhojanaṃ proktamevaṃ pañcāṅgamuccate || 53||

यथाविधिकृतं चैतत्सद्यो हि फलदं भवेत् ।अतस्त्वं मन्त्रराजस्य पञ्चकं तत्समाचर ॥ ५४॥

yathāvidhikṛtaṃ caitatsadyo hi phaladaṃ bhavet |atastvaṃ mantrarājasya pañcakaṃ tatsamācara || 54||

एवमुक्त्वाददे तस्यै मन्त्रं विधिसमन्वितम् ।गणेशस्य प्रणम्यैव मां ययौ सा तपोऽर्थतः ॥ ५५॥

evamuktvādade tasyai mantraṃ vidhisamanvitam |gaṇeśasya praṇamyaiva māṃ yayau sā tapo'rthataḥ || 55||

मयूरेशं समासाद्य चकार तप उत्तमम् ।गङ्गा तत्रैव विप्रेशा मन्त्रध्यानपरायणा ॥ ५६॥

mayūreśaṃ samāsādya cakāra tapa uttamam |gaṅgā tatraiva vipreśā mantradhyānaparāyaṇā || 56||

पुरश्चरणमेकं सा चकार सरितां वरा ।ततः प्रसन्नता यातो गणेशो भक्तवत्सलः ॥ ५७॥

puraścaraṇamekaṃ sā cakāra saritāṃ varā |tataḥ prasannatā yāto gaṇeśo bhaktavatsalaḥ || 57||

तस्यैव कृपया तस्या हृदि ज्ञानं बभूव ह ।तेनैकविंशतेर्नाम्नामर्थज्ञा तत्क्षणादभूत् ॥ ५८॥

tasyaiva kṛpayā tasyā hṛdi jñānaṃ babhūva ha |tenaikaviṃśaternāmnāmarthajñā tatkṣaṇādabhūt || 58||

ततो हर्षयुता देवी तत्र वासं चकार सा ।नित्यं भक्तिसमायुक्ताऽभजत्तं गणनायकम् ॥ ५९॥

tato harṣayutā devī tatra vāsaṃ cakāra sā |nityaṃ bhaktisamāyuktā'bhajattaṃ gaṇanāyakam || 59||

सनकाद्या ऊचुः ।ब्रह्मभूता सरित्श्रेष्ठा मयूरेशं कथं प्रभो ।अभजत्तस्य मार्गं नो ब्रूहि नाथ नमोऽस्तु ते ॥ ६०॥

sanakādyā ūcuḥ |brahmabhūtā saritśreṣṭhā mayūreśaṃ kathaṃ prabho |abhajattasya mārgaṃ no brūhi nātha namo'stu te || 60||

शिव उवाच ।ब्रह्मभूतो नरो योगी गणेशमभजत्सदा ।नवधा भक्तिभावेन तत्परश्च महर्षयः ॥ ६१॥

śiva uvāca |brahmabhūto naro yogī gaṇeśamabhajatsadā |navadhā bhaktibhāvena tatparaśca maharṣayaḥ || 61||

पुत्रः कलत्रं जनकौ सुहृदगणो द्रव्यं सखावृत्तिजविद्यया युतम् ।स्वर्गस्तु मोक्षो विविधं त्वमेव मे स्वामी गुरुर्विघ्नपतिः परात्परः ॥ ६२॥

putraḥ kalatraṃ janakau suhṛdagaṇo dravyaṃ sakhāvṛttijavidyayā yutam |svargastu mokṣo vividhaṃ tvameva me svāmī gururvighnapatiḥ parātparaḥ || 62||

सांसर्गिकं कायिकवाचिकं परं कर्माचरन्मानसजं त्रिदेहतः ।ज्ञानं हृदिस्थं च मया परात्परं विध्नेश्वरायेति समर्पितं किल ॥ ६३॥

sāṃsargikaṃ kāyikavācikaṃ paraṃ karmācaranmānasajaṃ tridehataḥ |jñānaṃ hṛdisthaṃ ca mayā parātparaṃ vidhneśvarāyeti samarpitaṃ kila || 63||

योगाकारेण विघ्नेश एकानेकादिसंश्रितः ।भुङ्क्ते स विविधान्भोगान् शुभाऽशुभसमाश्रितान् ॥ ६४॥

yogākāreṇa vighneśa ekānekādisaṃśritaḥ |bhuṅkte sa vividhānbhogān śubhā'śubhasamāśritān || 64||

नाहं नरः स्वयं साक्षात् क्रीडति गणनायकः ।स्वामिसेवकभावेन ब्रह्मणि शोभते रतः ॥ ६५॥

nāhaṃ naraḥ svayaṃ sākṣāt krīḍati gaṇanāyakaḥ |svāmisevakabhāvena brahmaṇi śobhate rataḥ || 65||

अनेन विधिना विप्रा भजन्ते गणनायकम् ।योगिनः शुकमुख्याश्च मुद्गलाद्या महर्षयः ॥ ६६॥

anena vidhinā viprā bhajante gaṇanāyakam |yoginaḥ śukamukhyāśca mudgalādyā maharṣayaḥ || 66||

एतत्सर्वं समाख्यातं गुह्यं गणपतेर्मया ।हृदयं तेन विघ्नेशं तोषयध्वं महर्षयः ॥ ६७॥

etatsarvaṃ samākhyātaṃ guhyaṃ gaṇapatermayā |hṛdayaṃ tena vighneśaṃ toṣayadhvaṃ maharṣayaḥ || 67||

यथा देहेन्द्रियाद्येषु मुख्यं स्वहृदयं स्मृतम् ।यत्र जीवस्वरूपेण तिष्ठति गणनायकः ॥ ६८॥

yathā dehendriyādyeṣu mukhyaṃ svahṛdayaṃ smṛtam |yatra jīvasvarūpeṇa tiṣṭhati gaṇanāyakaḥ || 68||

तथा गणपतेरेतद् हृदयं परिकीर्तितम् ।अत्र योगपतिः साक्षात्तिष्ठति ब्रह्मनायकः ॥ ६९॥

tathā gaṇapateretad hṛdayaṃ parikīrtitam |atra yogapatiḥ sākṣāttiṣṭhati brahmanāyakaḥ || 69||

अनेन गणनाथं तु यस्तोष्यति नरोत्तमः ।स भुक्त्वा सकलान्भोगानन्ते योगमयो भवेत् ॥ ७०॥

anena gaṇanāthaṃ tu yastoṣyati narottamaḥ |sa bhuktvā sakalānbhogānante yogamayo bhavet || 70||

एवं मदीयवाक्यं ते श्रुत्वा ब्रह्मसुताः परम् ।प्रणम्य मां ययुः सर्वे सनकाद्यास्तपोवनम् ॥ ७१॥

evaṃ madīyavākyaṃ te śrutvā brahmasutāḥ param |praṇamya māṃ yayuḥ sarve sanakādyāstapovanam || 71||

एकाक्षरमन्त्रस्य पञ्चकं सेव्य योगिनः ।गणेशहृदयं ज्ञात्वा गाणपत्या बभूविरे ॥ ७२॥

ekākṣaramantrasya pañcakaṃ sevya yoginaḥ |gaṇeśahṛdayaṃ jñātvā gāṇapatyā babhūvire || 72||

ततो नित्यं गणेशस्य हृदयं ते महर्षयः ।जपन्ति भक्तिसंयुक्ता भ्रमन्ति स्वेच्छयेरिताः ॥ ७३॥

tato nityaṃ gaṇeśasya hṛdayaṃ te maharṣayaḥ |japanti bhaktisaṃyuktā bhramanti svecchayeritāḥ || 73||

अतस्त्वमपि भावेन गणेशहृदयं परम् ।सेवस्व गाणपत्येषु मुख्यस्तथा भविष्यसि ॥ ७४॥

atastvamapi bhāvena gaṇeśahṛdayaṃ param |sevasva gāṇapatyeṣu mukhyastathā bhaviṣyasi || 74||

मुद्गल उवाच ।एवमुक्त्वा महानागं शेषाय प्रददौ शिवः ।मन्त्रमेकाक्षर साङ्गं स ययौ तं प्रणम्य च ॥ ७५॥

mudgala uvāca |evamuktvā mahānāgaṃ śeṣāya pradadau śivaḥ |mantramekākṣara sāṅgaṃ sa yayau taṃ praṇamya ca || 75||

साधयित्वा यथान्यायं हृदयज्ञो बभूव ह ।नित्यं हृदयकेनैव तुष्टाव द्विरदाननम् ॥ ७६॥

sādhayitvā yathānyāyaṃ hṛdayajño babhūva ha |nityaṃ hṛdayakenaiva tuṣṭāva dviradānanam || 76||

गणेशहृदयं पुण्यं शृणुयाच्छ्रावयेन्नरः ।ईप्सितं प्राप्नुयाच्चान्ते ब्रह्मभूतो भवेदिह ॥ ७७॥

gaṇeśahṛdayaṃ puṇyaṃ śṛṇuyācchrāvayennaraḥ |īpsitaṃ prāpnuyāccānte brahmabhūto bhavediha || 77||

नित्यं पठेन्नरश्चेदं हृदयं गणपस्य यः ।स गणेशो न सन्देहो दर्शनात्सिद्धिदो भवेत् ॥ ७८॥

nityaṃ paṭhennaraścedaṃ hṛdayaṃ gaṇapasya yaḥ |sa gaṇeśo na sandeho darśanātsiddhido bhavet || 78||

पुत्रपौत्रकलत्रादि लभते पाठतो नरः ।धनं सुविपुलं धान्यमारोग्यमचलां श्रियम् ॥ ७९॥

putrapautrakalatrādi labhate pāṭhato naraḥ |dhanaṃ suvipulaṃ dhānyamārogyamacalāṃ śriyam || 79||

एकविंशतिवारं यो दिवसानेकविंशतिम् ।पठेत् गणपतिं चिन्त्यं स लभेदीप्सितं फलम् ॥ ८०॥

ekaviṃśativāraṃ yo divasānekaviṃśatim |paṭhet gaṇapatiṃ cintyaṃ sa labhedīpsitaṃ phalam || 80||

असाध्यं साधयेन्मर्त्यौ गणेशहृदयेन यत् ।राजबद्धं त्रिकालेषु मोचयेत्पाठ तो विधे ॥ ८१॥

asādhyaṃ sādhayenmartyau gaṇeśahṛdayena yat |rājabaddhaṃ trikāleṣu mocayetpāṭha to vidhe || 81||

मारणोच्चाटनादीनि वश्यमोहादिकानि तु ।अनेन साधयेन्मर्त्यः परं कृत्यं विनाशयेत् (प्रणाशयेत्)॥ ८२॥

māraṇoccāṭanādīni vaśyamohādikāni tu |anena sādhayenmartyaḥ paraṃ kṛtyaṃ vināśayet (praṇāśayet)|| 82||

सङ्ग्रामे जयमाप्नोति वीरश्रीसंयुतो भवेत् ।अस्य पाठेन भो दक्ष न किञ्चिद् दुर्लभं भवेत् ॥ ८३॥

saṅgrāme jayamāpnoti vīraśrīsaṃyuto bhavet |asya pāṭhena bho dakṣa na kiñcid durlabhaṃ bhavet || 83||

विद्यामायुर्यशः प्रज्ञामङ्ग हीनोङ्गमाप्नुयात् ।यं यं चिन्तयते मर्त्यस्तं तं प्राप्नोति निश्चितम् ॥ ८४॥

vidyāmāyuryaśaḥ prajñāmaṅga hīnoṅgamāpnuyāt |yaṃ yaṃ cintayate martyastaṃ taṃ prāpnoti niścitam || 84||

नानेन सदृशं किञ्चिद् शीघ्रसिद्धिकरं भवेत् ।साक्षाद्गणपतेः प्रोक्तं हृदयं ते मया विधे ॥ ८५॥

nānena sadṛśaṃ kiñcid śīghrasiddhikaraṃ bhavet |sākṣādgaṇapateḥ proktaṃ hṛdayaṃ te mayā vidhe || 85||

गणेशभक्तिहीनाय दुर्विनीताय विद्विषे ।न देयं गणराजस्य हृदयं वै कदाचन ॥ ८६॥

gaṇeśabhaktihīnāya durvinītāya vidviṣe |na deyaṃ gaṇarājasya hṛdayaṃ vai kadācana || 86||

गणेशभक्तियुक्ताय साधवे च प्रयत्नतः ।दातव्यं तेन विघ्नेशः सुप्रसन्नो भविष्यति ॥ ८७॥

gaṇeśabhaktiyuktāya sādhave ca prayatnataḥ |dātavyaṃ tena vighneśaḥ suprasanno bhaviṣyati || 87||

महासिद्धिप्रदं तुभ्यं कथितं गणपस्य च ।हृदयं कि पुनः श्रोतुमिच्छसि त्वं प्रजापते ॥ ८८॥

mahāsiddhipradaṃ tubhyaṃ kathitaṃ gaṇapasya ca |hṛdayaṃ ki punaḥ śrotumicchasi tvaṃ prajāpate || 88||

॥ इति श्रीमुद्गलपुराणोक्त गणेशहृदयं स्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥गणेशहृदयं १४१८॥॥ मुद्गलपुराणं अष्टमः खण्डः । अध्यायः ४९ । ८\।४९ १८८॥– ॥ मुद्गलपुराणं अष्टमः खण्डः । अध्यायः ४९ । ८।४९ १-८८॥

|| iti śrīmudgalapurāṇokta gaṇeśahṛdayaṃ stotraṃ sampūrṇam ||gaṇeśahṛdayaṃ 1418|||| mudgalapurāṇaṃ aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ | adhyāyaḥ 49 | 8\|49 188||– || mudgalapurāṇaṃ aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ | adhyāyaḥ 49 | 8|49 1-88||