विद्यातारकोपनिषत् Shri Vidyataraka Upanishad

शं नो मित्रः शं वरुणः इति शान्तिः ॥

śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ iti śāntiḥ ||

अथैनमगस्त्यः पप्रच्छ हयग्रीवं किं तारकं किं तरति ।स होवाच हयग्रीवः । तारदीर्घानुलम्बिपूर्वकं प्रथमं खण्डंततो द्वितीयं खण्डं ततस्तृतीयं खण्डं ततश्चतुर्थंखण्डं ब्रह्मात्मसच्चिदानन्दात्मकमन्त्रमित्युपासितव्यम् । अकारःप्रथमकूटाक्षरो भवति । उकारो द्वितीयकूटाक्षरो भवति ।मकारस्तृतीयकूटाक्षरो भवति । अर्धमातृका चतुर्थकूटाक्षरोभवति । बिन्दुः पञ्चमकूटाक्षरो भवति । नादः षष्ठकूटाक्षरोभवति । तारकत्वात्तारको भवति । तदेव मन्त्रतारकं भवति ।तदेव मन्त्रतारकब्रह्म त्वं विद्धि । तदेवोपासितव्यम् ।गर्भजन्ममरणसंसारमहद्भयात्तं तारयति । तारकमित्येतत्तारकंब्राह्मणो नित्यं महीयते । स पाप्मानं तरति । स मृत्युं तरति ।स ब्रह्महत्यां तरति । स भ्रूणहत्यां तरति । स वीरहत्यां तरति ।स सर्वं तरति । स संसारं तरति । सोऽविमुक्तमाश्रितो भवति ॥

athainamagastyaḥ papraccha hayagrīvaṃ kiṃ tārakaṃ kiṃ tarati |sa hovāca hayagrīvaḥ | tāradīrghānulambipūrvakaṃ prathamaṃ khaṇḍaṃtato dvitīyaṃ khaṇḍaṃ tatastṛtīyaṃ khaṇḍaṃ tataścaturthaṃkhaṇḍaṃ brahmātmasaccidānandātmakamantramityupāsitavyam | akāraḥprathamakūṭākṣaro bhavati | ukāro dvitīyakūṭākṣaro bhavati |makārastṛtīyakūṭākṣaro bhavati | ardhamātṛkā caturthakūṭākṣarobhavati | binduḥ pañcamakūṭākṣaro bhavati | nādaḥ ṣaṣṭhakūṭākṣarobhavati | tārakatvāttārako bhavati | tadeva mantratārakaṃ bhavati |tadeva mantratārakabrahma tvaṃ viddhi | tadevopāsitavyam |garbhajanmamaraṇasaṃsāramahadbhayāttaṃ tārayati | tārakamityetattārakaṃbrāhmaṇo nityaṃ mahīyate | sa pāpmānaṃ tarati | sa mṛtyuṃ tarati |sa brahmahatyāṃ tarati | sa bhrūṇahatyāṃ tarati | sa vīrahatyāṃ tarati |sa sarvaṃ tarati | sa saṃsāraṃ tarati | so'vimuktamāśrito bhavati ||

अकाराक्षरसम्भूता वाग्भवा विश्वभाविता ।उकाराक्षरसम्भूता तेजसः कामराजका ॥प्राज्ञो मकारसम्भूता तार्तीया च तृतीयका ।अर्धमात्रा षोडशी च ब्रह्मानन्दैकविग्रहा ॥तस्याः सान्निध्यवशतो जगदारन्ददायिनी ।उत्पत्तिस्थितिसंहारकारिणी सर्वदेहिनाम् ॥त्रिकूटा भवति ज्ञेया मूलप्रकृतिसङ्गता ।प्रकृतिः प्रणवत्वाच्च सा त्रिकूटत्रयात्मिका ॥एवं यच्चान्यत् त्रिकालातीतम् । चतुष्कूटात्मिकैव सर्वकूटात्मिकाब्रह्ममयी । तुर्यात्मब्रह्मा सोऽयमात्मा चतुष्पाज्जगतः स्थानंन बहिःप्रज्ञं नोभयतःप्रज्ञं सप्ताङ्ग एकोनविंशतिमुखः ।स्थूलभुग्वैश्वानरात्मिकां कामपीठालयां मित्रेशनाथात्मिकांजाग्रद्दशाधिष्ठायिनीमिच्छाशक्त्यात्मिकां कामेश्वरीं प्रथमकूटांमन्यन्ते ॥

akārākṣarasambhūtā vāgbhavā viśvabhāvitā |ukārākṣarasambhūtā tejasaḥ kāmarājakā ||prājño makārasambhūtā tārtīyā ca tṛtīyakā |ardhamātrā ṣoḍaśī ca brahmānandaikavigrahā ||tasyāḥ sānnidhyavaśato jagadārandadāyinī |utpattisthitisaṃhārakāriṇī sarvadehinām ||trikūṭā bhavati jñeyā mūlaprakṛtisaṅgatā |prakṛtiḥ praṇavatvācca sā trikūṭatrayātmikā ||evaṃ yaccānyat trikālātītam | catuṣkūṭātmikaiva sarvakūṭātmikābrahmamayī | turyātmabrahmā so'yamātmā catuṣpājjagataḥ sthānaṃna bahiḥprajñaṃ nobhayataḥprajñaṃ saptāṅga ekonaviṃśatimukhaḥ |sthūlabhugvaiśvānarātmikāṃ kāmapīṭhālayāṃ mitreśanāthātmikāṃjāgraddaśādhiṣṭhāyinīmicchāśaktyātmikāṃ kāmeśvarīṃ prathamakūṭāṃmanyante ||

इति प्रथमः पादः ।

iti prathamaḥ pādaḥ |

स्वप्नस्थानेऽनन्तः संज्ञासप्ताङ्ग एकोनविंशतिमुखःप्रविभक्तोऽभूत् । तैजसात्मिकां जालन्धरपीठालयांषष्ठीशनाथात्मिकां वज्रेश्वरीं विष्ण्वात्मिकां क्रियारूपांस्वप्नावस्थानस्थितिरूपामिच्छाशक्तिस्वरूपिणीं द्वितीयकूटां मन्यन्ते ॥

svapnasthāne'nantaḥ saṃjñāsaptāṅga ekonaviṃśatimukhaḥpravibhakto'bhūt | taijasātmikāṃ jālandharapīṭhālayāṃṣaṣṭhīśanāthātmikāṃ vajreśvarīṃ viṣṇvātmikāṃ kriyārūpāṃsvapnāvasthānasthitirūpāmicchāśaktisvarūpiṇīṃ dvitīyakūṭāṃ manyante ||

इति द्वितीयः पादः ।

iti dvitīyaḥ pādaḥ |

यत्र सुप्तो न कञ्चन कामं कामयते तत्सुषुप्तम् । पश्यन्ति यत्सुषुप्तिस्थान एकीभूतप्रज्ञानघन एवानन्देऽभूत् । इच्छाशक्तिरूपांस्वप्नावस्थानसुषुप्तिदशाधिष्ठायिनीं सानन्दकलां तृतीयकूटांमन्यन्ते ॥

yatra supto na kañcana kāmaṃ kāmayate tatsuṣuptam | paśyanti yatsuṣuptisthāna ekībhūtaprajñānaghana evānande'bhūt | icchāśaktirūpāṃsvapnāvasthānasuṣuptidaśādhiṣṭhāyinīṃ sānandakalāṃ tṛtīyakūṭāṃmanyante ||

इति तृतीयः पादः ।

iti tṛtīyaḥ pādaḥ |

एषा सर्वेश्वर्येषा सर्वोत्तमैषान्तर्याम्येषा योनिः सर्वेषांप्रभवाप्ययौ हि भूतानाम् । नोभयतःप्रज्ञा प्रज्ञानघनां न प्रज्ञांनाप्रज्ञामदृष्टामव्यवहार्यामग्राह्यामलक्षणामचिन्त्यामव्यपदेश्यामेकात्मप्रत्ययसारां प्रपञ्चोपशमनीं शान्तां शिवामद्वैतां षोडशाक्षरींस्फुरत्तादृशाधिष्ठायिनीं चतुर्थखण्डात्मिकांमन्यन्ते । सात्मा विज्ञेया । सदोज्ज्वलाविद्या । तत्कार्यहीनास्वात्मबन्धहरा सर्वदाद्वैतानन्दरूपा सर्बाधिष्ठानसन्मात्रानिरस्ताविद्यातमोमोहाहमेवेति सम्भाव्याहमों तत्सद्यत् परम्ब्रह्मचतुष्कूटा परञ्ज्योतिस्साहमोमित्यात्मानमादाय मनसा चतुष्कूटामेककार्यांतदा चतुष्कूटाहमिति तत्पराः प्रवदन्ति । येन ते संसारिण आत्मनाविरागा एव । न संसारिणः । य एवं वेद स मुक्तो भवति स मुक्तोभवति इत्यगस्त्यः । इत्युपनिषत् ॥

eṣā sarveśvaryeṣā sarvottamaiṣāntaryāmyeṣā yoniḥ sarveṣāṃprabhavāpyayau hi bhūtānām | nobhayataḥprajñā prajñānaghanāṃ na prajñāṃnāprajñāmadṛṣṭāmavyavahāryāmagrāhyāmalakṣaṇāmacintyāmavyapadeśyāmekātmapratyayasārāṃ prapañcopaśamanīṃ śāntāṃ śivāmadvaitāṃ ṣoḍaśākṣarīṃsphurattādṛśādhiṣṭhāyinīṃ caturthakhaṇḍātmikāṃmanyante | sātmā vijñeyā | sadojjvalāvidyā | tatkāryahīnāsvātmabandhaharā sarvadādvaitānandarūpā sarbādhiṣṭhānasanmātrānirastāvidyātamomohāhameveti sambhāvyāhamoṃ tatsadyat parambrahmacatuṣkūṭā parañjyotissāhamomityātmānamādāya manasā catuṣkūṭāmekakāryāṃtadā catuṣkūṭāhamiti tatparāḥ pravadanti | yena te saṃsāriṇa ātmanāvirāgā eva | na saṃsāriṇaḥ | ya evaṃ veda sa mukto bhavati sa muktobhavati ityagastyaḥ | ityupaniṣat ||

इति चतुर्थः पादः ।(शाक्तौपनिषदः)

iti caturthaḥ pādaḥ |(śāktaupaniṣadaḥ)

इति श्रीविद्यातारकोपनिषत् समाप्ता ।

iti śrīvidyātārakopaniṣat samāptā |