अय्यप्पगीता Shrimad Ayyappagita

॥ ॐ ॥॥ शरणमय्यप्प ॥

|| oṃ |||| śaraṇamayyappa ||

१\। अय्यप्पयोगो नाम प्रथमोऽध्यायः ।२\। शास्तृयोगो नाम द्वितीयोऽध्यायः ।३\। अध्यात्मयोगो नाम तृतीयोऽध्यायः ।४\। भक्तियोगो नाम चतुर्थोऽध्यायः ।५\। ज्ञानविज्ञानयोगो नाम पञ्चमोऽध्यायः ।६\। विरागयोगो नामषष्ठोऽध्यायः ।७\। विचारयोगो नाम सप्तमोऽध्यायः ।८\। निर्ममयोगो नामाष्टमोऽध्यायः ।९\। मन्त्रयोगो नाम नवमोऽध्यायः ।१०\। धर्मयोगो नाम दशमोऽध्यायः ।११\। कर्मयोगो नामैकादशोऽध्यायः ।१२\। गुणयोगो नाम द्वादशोऽध्यायः ।१३\। ब्रह्मदर्शनयोगो नाम त्रयोदशोऽध्यायः ।१४\। अमरासुरसम्पद्विभागयोगो नाम चतुर्दशोऽध्यायः ।१५\। विश्वासयोगो नाम पञ्चदशोऽध्यायः ।१६\। भूमिकायोगो नाम षोडशोऽध्यायः ।१७\। शरणागतियोगो नाम सप्तदशोऽध्यायः ।१८\। अय्यप्पदर्शनयोगो नामाष्टादशोऽध्यायः ।

1\| ayyappayogo nāma prathamo'dhyāyaḥ | 2\| śāstṛyogo nāma dvitīyo'dhyāyaḥ | 3\| adhyātmayogo nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ | 4\| bhaktiyogo nāma caturtho'dhyāyaḥ | 5\| jñānavijñānayogo nāma pañcamo'dhyāyaḥ | 6\| virāgayogo nāmaṣaṣṭho'dhyāyaḥ | 7\| vicārayogo nāma saptamo'dhyāyaḥ | 8\| nirmamayogo nāmāṣṭamo'dhyāyaḥ | 9\| mantrayogo nāma navamo'dhyāyaḥ | 10\| dharmayogo nāma daśamo'dhyāyaḥ | 11\| karmayogo nāmaikādaśo'dhyāyaḥ | 12\| guṇayogo nāma dvādaśo'dhyāyaḥ | 13\| brahmadarśanayogo nāma trayodaśo'dhyāyaḥ | 14\| amarāsurasampadvibhāgayogo nāma caturdaśo'dhyāyaḥ | 15\| viśvāsayogo nāma pañcadaśo'dhyāyaḥ | 16\| bhūmikāyogo nāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ | 17\| śaraṇāgatiyogo nāma saptadaśo'dhyāyaḥ | 18\| ayyappadarśanayogo nāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ |

सम्बुध्यर्थाऽयिशब्दप्रकटितमहिमा सानुरागं समन्तात्यो भूयोऽपः प्रपाति प्रणतसुरनरानाशुशोकार्णवेभ्यः ।यश्शास्ता सर्वभूतं निजजनसुखरान् भीतिराशीन् हिनस्ति ।अय्यप्पन्तन्नमामो हरिहरतनयं बोघसौन्दर्यगात्रम् ॥ १॥

sambudhyarthā'yiśabdaprakaṭitamahimā sānurāgaṃ samantātyo bhūyo'paḥ prapāti praṇatasuranarānāśuśokārṇavebhyaḥ |yaśśāstā sarvabhūtaṃ nijajanasukharān bhītirāśīn hinasti |ayyappantannamāmo hariharatanayaṃ boghasaundaryagātram || 1||

जीवनेन विना जीवा न जीवन्ति जगत्त्रये ।ततो जीवनगोप्तारमय्यप्पं प्रणमाम्यहम् ॥ २॥

jīvanena vinā jīvā na jīvanti jagattraye |tato jīvanagoptāramayyappaṃ praṇamāmyaham || 2||

वैष्णव्यां मोहिनीदेव्याम्मृडवीर्येण तेजसा ।पुरा बभूव चाय्यप्पो धर्मरक्षणहेतवे ॥ ३॥

vaiṣṇavyāṃ mohinīdevyāmmṛḍavīryeṇa tejasā |purā babhūva cāyyappo dharmarakṣaṇahetave || 3||

प्रत्यङ्ङात्मस्वरूपे दृढतरकृतचिन्मुद्रया भद्रया हिसिद्धश्रीवस्त्रबन्धे स्थिरतरविधिना संस्थितश्शान्तमूर्तिः ।वाराणस्यां महत्यां स्वचरणरजसा पावयन् भक्तवर्गान्अय्यप्पो धर्मशास्ता विलसति सुचिरं केशवेशात्मजोऽयम् ॥ ४॥

pratyaṅṅātmasvarūpe dṛḍhatarakṛtacinmudrayā bhadrayā hisiddhaśrīvastrabandhe sthirataravidhinā saṃsthitaśśāntamūrtiḥ |vārāṇasyāṃ mahatyāṃ svacaraṇarajasā pāvayan bhaktavargānayyappo dharmaśāstā vilasati suciraṃ keśaveśātmajo'yam || 4||

पुराऽऽसीत्पन्तलो भूपः प्रजापालनतत्परः ।प्रसिद्धः केरले देशे भक्तो भक्तजनप्रियः ॥ ५॥

purā''sītpantalo bhūpaḥ prajāpālanatatparaḥ |prasiddhaḥ kerale deśe bhakto bhaktajanapriyaḥ || 5||

एकदा तु महारण्ये मृगया सम्भ्रमन्नृपः ।दिव्यं तं बालकं वीक्ष्य नयनानन्दमाययौ ॥ ६॥

ekadā tu mahāraṇye mṛgayā sambhramannṛpaḥ |divyaṃ taṃ bālakaṃ vīkṣya nayanānandamāyayau || 6||

शुद्धस्फटिकसङ्काशं कर्णान्तगतलोचनम् ।प्रस्फुरन्मञ्जुचन्द्रास्यं मायानिर्मितविग्रहम् ॥ ७॥

śuddhasphaṭikasaṅkāśaṃ karṇāntagatalocanam |prasphuranmañjucandrāsyaṃ māyānirmitavigraham || 7||

शान्तस्वरूपं सरितामधीश्वरेबालं शयानं प्रलये सुरेश्वरम् ।तं पुण्डरीकाक्षमिव स्थितं परंसस्वर्णहारं विपिने विलोकने ॥ ८॥

śāntasvarūpaṃ saritāmadhīśvarebālaṃ śayānaṃ pralaye sureśvaram |taṃ puṇḍarīkākṣamiva sthitaṃ paraṃsasvarṇahāraṃ vipine vilokane || 8||

दिव्यं तं बालकं नीत्वा राजा स्वगृहमाययौ ।लालितः पालितस्तेन विशेषेण जनप्रियः ॥ ९॥

divyaṃ taṃ bālakaṃ nītvā rājā svagṛhamāyayau |lālitaḥ pālitastena viśeṣeṇa janapriyaḥ || 9||

स वृद्धिमगमत्तत्र शुक्लपक्षे यथोडुराट् ।मापजोऽतिविशालाक्षः समुद्रकरशोमितः ॥ १०॥

sa vṛddhimagamattatra śuklapakṣe yathoḍurāṭ |māpajo'tiviśālākṣaḥ samudrakaraśomitaḥ || 10||

सुतस्य लीलापटुतां विलोकयन्सर्वे प्रसन्ना भुवि तस्य भूपतेः ।तद्द्रोहिणं मन्दमतिं तु मन्त्रिणंअज्ञातभावञ्च विना निरीश्वरम् ॥ ११॥

sutasya līlāpaṭutāṃ vilokayansarve prasannā bhuvi tasya bhūpateḥ |taddrohiṇaṃ mandamatiṃ tu mantriṇaṃajñātabhāvañca vinā nirīśvaram || 11||

अपुत्रस्य सुतो जातः अय्यप्पस्य प्रभावतः ।तेन पुत्रवती जाता राज्ञी राजमनोरमा ॥ १२॥

aputrasya suto jātaḥ ayyappasya prabhāvataḥ |tena putravatī jātā rājñī rājamanoramā || 12||

दुर्मन्त्री मन्त्रयामास मर्मवाक्यगणैरलम् ।राज्ञ्यै पन्तलराजस्य कैकय्या इव मन्धरा ॥ १३॥

durmantrī mantrayāmāsa marmavākyagaṇairalam |rājñyai pantalarājasya kaikayyā iva mandharā || 13||

युवराजपदे राजा चाय्यप्पस्याभिषेचनम् ।करिष्यति सुशीलस्य शूरवीरस्य साम्प्रतम् ॥ १४॥

yuvarājapade rājā cāyyappasyābhiṣecanam |kariṣyati suśīlasya śūravīrasya sāmpratam || 14||

त्वत्पुत्रोपस्थितौ देवि परपुत्रस्य शासनम् ।कथं सहे विशालाक्षि स्वदेशस्य दुरात्मनः ॥ १५॥

tvatputropasthitau devi paraputrasya śāsanam |kathaṃ sahe viśālākṣi svadeśasya durātmanaḥ || 15||

तद्विघ्नस्तु त्वया कार्यो युवराजाभिषेचने ।न चेदय्यप्पदासत्वं त्वत्पुत्रस्योररीकुरु ॥ १६॥

tadvighnastu tvayā kāryo yuvarājābhiṣecane |na cedayyappadāsatvaṃ tvatputrasyorarīkuru || 16||

उपायं कथये तुम्यं तस्य विघ्नकरं परम् ।कुक्षौ मे शूलपीडास्ति चेति राज्ञे निवेदय ॥ १७॥

upāyaṃ kathaye tumyaṃ tasya vighnakaraṃ param |kukṣau me śūlapīḍāsti ceti rājñe nivedaya || 17||

अहं कपटवैद्यानां मेलनं कारये तव ।तैस्तु वर्णितभैषज्यं शार्दूलीपय एव हि ॥ १८॥

ahaṃ kapaṭavaidyānāṃ melanaṃ kāraye tava |taistu varṇitabhaiṣajyaṃ śārdūlīpaya eva hi || 18||

वैद्योक्तं तु नृपं गत्वा कथयिष्यामि शोभने ।राज्ञीपीडानिवृत्यर्थं शार्दूलीपय औषधम् ॥ १९॥

vaidyoktaṃ tu nṛpaṃ gatvā kathayiṣyāmi śobhane |rājñīpīḍānivṛtyarthaṃ śārdūlīpaya auṣadham || 19||

अनेन विधिना देवि चाय्यप्यस्य विनाशनम् ।भवेत्तत्क्षीरलाभाय गमने गिरिकानने ॥ २०॥

anena vidhinā devi cāyyapyasya vināśanam |bhavettatkṣīralābhāya gamane girikānane || 20||

अप्येतदहितं वाक्यं हितं मत्वा तु भामिनी ।कापट्यं दर्शयामास स्वपत्युस्सन्निधौ सती ॥ २१॥

apyetadahitaṃ vākyaṃ hitaṃ matvā tu bhāminī |kāpaṭyaṃ darśayāmāsa svapatyussannidhau satī || 21||

कुक्षौ शूलरुजं निरूप्य रमणी भूपस्य पार्श्वं गताव्याघ्रीस्तन्यरसेन शूलशमनं सम्बोधयन्ती शुचा ।सत्यं तद्वचनं विचार्य नृपतिः स्तन्याय संसेवकान्सर्वत्राशु दिशासु तत्क्षणमहो सम्प्रेषयन्प्रोक्तवान् ॥ २२॥

kukṣau śūlarujaṃ nirūpya ramaṇī bhūpasya pārśvaṃ gatāvyāghrīstanyarasena śūlaśamanaṃ sambodhayantī śucā |satyaṃ tadvacanaṃ vicārya nṛpatiḥ stanyāya saṃsevakānsarvatrāśu diśāsu tatkṣaṇamaho sampreṣayanproktavān || 22||

शार्दूलप्रवरेभसेवितवनं गत्वा तु यूयं भटाःशार्दूलीपयसो हरेत सुचिरं राज्ञीमनोमोदकम् ।अप्राप्तं यदि तत्पयोऽश्वकदिनादूर्ध्वं भवन्तो गृहान्आयास्यन्ति तदा भवेन्मदसिना पञ्चत्वमत्रैव वः ॥ २३॥

śārdūlapravarebhasevitavanaṃ gatvā tu yūyaṃ bhaṭāḥśārdūlīpayaso hareta suciraṃ rājñīmanomodakam |aprāptaṃ yadi tatpayo'śvakadinādūrdhvaṃ bhavanto gṛhānāyāsyanti tadā bhavenmadasinā pañcatvamatraiva vaḥ || 23||

राजाज्ञाञ्च निशम्य भीतिमगमन् सर्वे च तत्सेवकाःभीतान् सर्वजनान् निरीक्ष्य भगवान् प्रोवाच तत्र स्थितान् ।यूयं स्वीयगृहेषु तिष्ठत सुखं गच्छाम्यहं केवलंशार्दूलीस्तनजन्यशुभ्रपयसा सन्तोषये स्वामिनम् ॥ २४॥

rājājñāñca niśamya bhītimagaman sarve ca tatsevakāḥbhītān sarvajanān nirīkṣya bhagavān provāca tatra sthitān |yūyaṃ svīyagṛheṣu tiṣṭhata sukhaṃ gacchāmyahaṃ kevalaṃśārdūlīstanajanyaśubhrapayasā santoṣaye svāminam || 24||

शूराणां कुलभूषणं निखिलविच्छास्ता स्वधर्मस्य चअय्यप्पो भगवान् दयापरवशो गन्तुं वनं निर्ययौ ।मार्गे भक्तजनैः समर्चिततनोः कान्त्या तमः संहरन्सह्याद्रेः पुलिनं पुरा सुविमलं प्राप्तःपरार्थेच्छया ॥ २५॥

śūrāṇāṃ kulabhūṣaṇaṃ nikhilavicchāstā svadharmasya caayyappo bhagavān dayāparavaśo gantuṃ vanaṃ niryayau |mārge bhaktajanaiḥ samarcitatanoḥ kāntyā tamaḥ saṃharansahyādreḥ pulinaṃ purā suvimalaṃ prāptaḥparārthecchayā || 25||

तस्मिन्काननमध्यदेशविलसच्छायां गतश्छागिनांशङ्खं पूरितवान् मुकुन्दतनयः पाणौ स्थितं तत्क्षणम् ।व्याघ्रास्तस्य निशम्य निष्ठुरतराः शब्दं समन्तादहोवव्रुस्तं सुरनायकं व्रजवने गोपीकुमारं यथा ॥ २६॥

tasminkānanamadhyadeśavilasacchāyāṃ gataśchāgināṃśaṅkhaṃ pūritavān mukundatanayaḥ pāṇau sthitaṃ tatkṣaṇam |vyāghrāstasya niśamya niṣṭhuratarāḥ śabdaṃ samantādahovavrustaṃ suranāyakaṃ vrajavane gopīkumāraṃ yathā || 26||

श्रीकृष्णस्तु यथा व्रजादिविपिने गोभिश्च संवेष्टितःलक्ष्मीः सत्कमलोदरे भगवती भृङ्गैरलं वेष्टिता ।चन्द्रश्चन्द्रिकया च सूर्यकिरणैरग्निस्तु धूमव्रजैःअय्यप्पश्च सुपुण्डरीकनिकरैर्बन्यैरसङ्ख्यैश्विरम् ॥ २७॥

śrīkṛṣṇastu yathā vrajādivipine gobhiśca saṃveṣṭitaḥlakṣmīḥ satkamalodare bhagavatī bhṛṅgairalaṃ veṣṭitā |candraścandrikayā ca sūryakiraṇairagnistu dhūmavrajaiḥayyappaśca supuṇḍarīkanikarairbanyairasaṅkhyaiśviram || 27||

श्रोत्रादीन्द्रियपुण्डरीकदमने दक्षस्तु योगी जनःअय्यप्पो ह्युभयोरलं सुदमने दृष्टप्रमाणं गतः ।कर्षन् व्याघ्रकुलं मतङ्गसहितं वर्णी सदा शासकःसारासारविचारनीतिनिपुणः श्रीपन्तलं प्राप्तवान् ॥ २८॥

śrotrādīndriyapuṇḍarīkadamane dakṣastu yogī janaḥayyappo hyubhayoralaṃ sudamane dṛṣṭapramāṇaṃ gataḥ |karṣan vyāghrakulaṃ mataṅgasahitaṃ varṇī sadā śāsakaḥsārāsāravicāranītinipuṇaḥ śrīpantalaṃ prāptavān || 28||

आश्चर्यं खलु पन्तलस्य नगरी संवेष्टिता सर्वशःव्याघ्रादिप्रवरैः प्रसारितनखैर्वन्यैर्महानिष्ठुरैः ।अय्यप्पस्तु जहास भूमिपतितान् प्राणावशेषान् जनान्दृष्ट्वा मन्त्रिगणश्च राजमहिषी राजा च मोहं गतः ॥ २९॥

āścaryaṃ khalu pantalasya nagarī saṃveṣṭitā sarvaśaḥvyāghrādipravaraiḥ prasāritanakhairvanyairmahāniṣṭhuraiḥ |ayyappastu jahāsa bhūmipatitān prāṇāvaśeṣān janāndṛṣṭvā mantrigaṇaśca rājamahiṣī rājā ca mohaṃ gataḥ || 29||

निश्शब्दां नगरीं विलोक्य दयया सत्वं गृहीत्वा वनंक्षिप्रं सोऽपि ययौ ततः शिवसुतः सह्यस्य मूर्ध्नि स्थितम् ।यत्राद्यापि समाधियोगकलितो जेगीयमानो जनैःधर्मायाद्रिनिकेतने प्रतिदिनं सञ्चेष्टयन् वीक्ष्यते ॥ ३०॥

niśśabdāṃ nagarīṃ vilokya dayayā satvaṃ gṛhītvā vanaṃkṣipraṃ so'pi yayau tataḥ śivasutaḥ sahyasya mūrdhni sthitam |yatrādyāpi samādhiyogakalito jegīyamāno janaiḥdharmāyādriniketane pratidinaṃ sañceṣṭayan vīkṣyate || 30||

नारदस्तु समायातो राजशेखरपत्तने ।शम्भोस्तनयवृत्तान्तं सर्वं तस्मै न्यवेदयत् ॥ ३१॥

nāradastu samāyāto rājaśekharapattane |śambhostanayavṛttāntaṃ sarvaṃ tasmai nyavedayat || 31||

गणेशः कार्तिकेयश्च अय्यप्पो मोहिनीसुतः ।शङ्करस्य त्रयःपुत्राः पितृतुल्यपराक्रमाः ॥ ३२॥

gaṇeśaḥ kārtikeyaśca ayyappo mohinīsutaḥ |śaṅkarasya trayaḥputrāḥ pitṛtulyaparākramāḥ || 32||

मायामानुषरूपेण त्वद्दास्यमुररीकृतम् ।हरिशङ्करभक्तानां कलहं वीक्ष्य भूतले ॥ ३३॥

māyāmānuṣarūpeṇa tvaddāsyamurarīkṛtam |hariśaṅkarabhaktānāṃ kalahaṃ vīkṣya bhūtale || 33||

तयोर्भेदनिरासाय चावतीर्णो विशाम्पते ।कपटं तव भामिन्या कारितं देवमायया ॥ ३४॥

tayorbhedanirāsāya cāvatīrṇo viśāmpate |kapaṭaṃ tava bhāminyā kāritaṃ devamāyayā || 34||

मनुष्यबुद्धिमय्यप्पे त्यक्त्वा देवत्वमाचर ।तेन ते कीर्तिरत्यन्ता भविष्यति महीतले।॥ ३५॥

manuṣyabuddhimayyappe tyaktvā devatvamācara |tena te kīrtiratyantā bhaviṣyati mahītale||| 35||

देवर्षेर्वाक्यमाकर्ण्य ज्ञातं तद्वैभवं पुनः ।दर्शनायाथ देवस्य प्रयत्नं कृतवान् तदा ॥ ३६॥

devarṣervākyamākarṇya jñātaṃ tadvaibhavaṃ punaḥ |darśanāyātha devasya prayatnaṃ kṛtavān tadā || 36||

अय्यप्पस्य वियोगेन दुःखितः पन्तलः प्रभुः ।जलान्नानि परित्यज्य स शिश्ये स्थण्डिले चिरम् ॥ ३७॥

ayyappasya viyogena duḥkhitaḥ pantalaḥ prabhuḥ |jalānnāni parityajya sa śiśye sthaṇḍile ciram || 37||

स्वरूपं दर्शयामास अय्यप्पोऽपि महामनाः ।मा शोकं कुरु भूप त्वं वसामि शबरीगिरौ ॥ ३८॥

svarūpaṃ darśayāmāsa ayyappo'pi mahāmanāḥ |mā śokaṃ kuru bhūpa tvaṃ vasāmi śabarīgirau || 38||

कुम्भसम्भवमाहूय यज्ञं कारय ॥ यत्नतः ।मदीयं मन्दिरं तत्र कारयेर्विश्वकर्मणा ॥ ३९॥

kumbhasambhavamāhūya yajñaṃ kāraya || yatnataḥ |madīyaṃ mandiraṃ tatra kārayerviśvakarmaṇā || 39||

तन्मध्ये विग्रहं रम्यं पञ्चलोहेन कारय ।तस्मिन्प्रतिष्ठा कर्तव्या ऋषिभिर्वेदपारगैः ॥ ४०॥

tanmadhye vigrahaṃ ramyaṃ pañcalohena kāraya |tasminpratiṣṭhā kartavyā ṛṣibhirvedapāragaiḥ || 40||

अवश्यं मम सानिध्यं भवेत्तत्र न संशयः ।एतेन विधिनाराजन् मयि भक्तिःप्रजायते ॥ ४१॥

avaśyaṃ mama sānidhyaṃ bhavettatra na saṃśayaḥ |etena vidhinārājan mayi bhaktiḥprajāyate || 41||

प्रतिवर्षन्तु सङ्क्रान्तौ माघमासस्य पार्थिव ।महोत्सवस्त्वया कार्थः सह्यपृष्ठे ममाश्रमे ॥ ४२॥

prativarṣantu saṅkrāntau māghamāsasya pārthiva |mahotsavastvayā kārthaḥ sahyapṛṣṭhe mamāśrame || 42||

आगमिष्यन्ति ये तत्र चोत्सवे ममसनिधौ ।सर्वे ते सुखिनो भूप भविष्यन्ति न संशयः ॥ ४३॥

āgamiṣyanti ye tatra cotsave mamasanidhau |sarve te sukhino bhūpa bhaviṣyanti na saṃśayaḥ || 43||

नारिकेलं च कर्पूरं पुष्पदीपादिपानकम् ।एतानि प्रियवस्तूनि पूजने मम भूपते ॥ ४४॥

nārikelaṃ ca karpūraṃ puṣpadīpādipānakam |etāni priyavastūni pūjane mama bhūpate || 44||

घृतस्नानेन सन्तुष्टो भविष्यामि विशेषतः ।गोपयोमथितेनाशु पुनः पञ्चामृतेन च ॥ ४५॥

ghṛtasnānena santuṣṭo bhaviṣyāmi viśeṣataḥ |gopayomathitenāśu punaḥ pañcāmṛtena ca || 45||

धर्मभ्रष्टास्तु या नार्यः पांशुला दोषदूषिताः ।तासान्नैवाधिकारोऽस्ति प्रवेशे मम सन्निधौ ॥ ४६॥

dharmabhraṣṭāstu yā nāryaḥ pāṃśulā doṣadūṣitāḥ |tāsānnaivādhikāro'sti praveśe mama sannidhau || 46||

पुरुषाणां गृहस्थानां ब्रह्मचर्यञ्च मण्डलम् ।विधीयते प्रवेशार्थमुत्सवे दर्शने मम ॥ ४७॥

puruṣāṇāṃ gṛhasthānāṃ brahmacaryañca maṇḍalam |vidhīyate praveśārthamutsave darśane mama || 47||

सदा हि दर्शनं पुण्यं माघमासे विशेषतः ।मयि भक्तिञ्च लभते ततःशोकं परित्यज ॥ ४८॥

sadā hi darśanaṃ puṇyaṃ māghamāse viśeṣataḥ |mayi bhaktiñca labhate tataḥśokaṃ parityaja || 48||