दक्षिणामूर्तिसहस्रनामस्तोत्रम् २ Shri Dakshinamurti Sahasranama Stotram 2

श्रीगणेशाय नमः ।आदिदेवो दयासिन्धुरखिलागमदेशिकः ।दक्षिणामूर्तिरतुलः शिक्षितासुरविक्रमः ॥ १॥

śrīgaṇeśāya namaḥ |ādidevo dayāsindhurakhilāgamadeśikaḥ |dakṣiṇāmūrtiratulaḥ śikṣitāsuravikramaḥ || 1||

कैलासशिखरोल्लासी कमनीयनिजाकृतिः ।वीरासनसमासीनो वीणापुस्तलसत्करः ॥ २॥

kailāsaśikharollāsī kamanīyanijākṛtiḥ |vīrāsanasamāsīno vīṇāpustalasatkaraḥ || 2||

अक्षमालालसत्पाणिश्चिन्मुद्रितकराम्बुजः ।अपस्मारोपरिन्यस्तसव्यपादसरोरुहः ॥ ३॥

akṣamālālasatpāṇiścinmudritakarāmbujaḥ |apasmāroparinyastasavyapādasaroruhaḥ || 3||

चारुचामीकराकारजटालार्पितचन्द्रमाः ।अर्धचन्द्राभनिटिलपाटीरतिलकोज्ज्वलः ॥ ४॥

cārucāmīkarākārajaṭālārpitacandramāḥ |ardhacandrābhaniṭilapāṭīratilakojjvalaḥ || 4||

करुणालहरीपूर्ण कर्णान्तायतलोचनः ।कर्णदिव्योल्लसद्दिव्यमणिकुण्डलमण्डितः ॥ ५॥

karuṇālaharīpūrṇa karṇāntāyatalocanaḥ |karṇadivyollasaddivyamaṇikuṇḍalamaṇḍitaḥ || 5||

वरवज्रशिलादर्शपरिभाविकपोलभूः ।चारुचाम्पेयपुष्पाभनासिकापुटरञ्जितः ॥ ६॥

varavajraśilādarśaparibhāvikapolabhūḥ |cārucāmpeyapuṣpābhanāsikāpuṭarañjitaḥ || 6||

दन्तालिकुसुमोत्कृष्टकोमलाधरपल्लवः ।मुग्धस्मितपरीपाकप्रकाशितरदाङ्कुरः ॥ ७॥

dantālikusumotkṛṣṭakomalādharapallavaḥ |mugdhasmitaparīpākaprakāśitaradāṅkuraḥ || 7||

अनाकलितसादृश्यचिबुकश्रीविराजितः ।अनर्घरत्नग्रैवेय विलसत्कम्बुकन्धरः ॥ ८॥

anākalitasādṛśyacibukaśrīvirājitaḥ |anargharatnagraiveya vilasatkambukandharaḥ || 8||

माणिक्यकङ्कणोल्लासि कराम्बुजविराजितः ।मुक्ताहारलसत्तुङ्ग विपुलोरस्कराजितः ॥ ९॥

māṇikyakaṅkaṇollāsi karāmbujavirājitaḥ |muktāhāralasattuṅga vipuloraskarājitaḥ || 9||

आवर्तनाभिरोमालिवलित्रययुतोदरः ।विशङ्कटकटिन्यस्त वाचाल मणिमेखलः ॥ १०॥

āvartanābhiromālivalitrayayutodaraḥ |viśaṅkaṭakaṭinyasta vācāla maṇimekhalaḥ || 10||

करिहस्तोपमेयोरुरादर्शोज्ज्वलजानुकः ।कन्दर्पतूणीजिज्जङ्घो गुल्पोदञ्चितनूपुरः ॥ ११॥

karihastopameyorurādarśojjvalajānukaḥ |kandarpatūṇījijjaṅgho gulpodañcitanūpuraḥ || 11||

मणिमञ्जीर किरण किञ्जल्कितपदाम्बुजः ।शाणोल्लीढमणिश्रेणीरम्याङ्घ्रिनखमण्डलः ॥ १२॥

maṇimañjīra kiraṇa kiñjalkitapadāmbujaḥ |śāṇollīḍhamaṇiśreṇīramyāṅghrinakhamaṇḍalaḥ || 12||

आपादकर्णकामुक्तभूषाशतमनोहरः ।सनकादिमहायोगिसमाराधितपादुकः ॥ १३॥

āpādakarṇakāmuktabhūṣāśatamanoharaḥ |sanakādimahāyogisamārādhitapādukaḥ || 13||

यक्षकिन्नरगन्धर्वस्तूयमानात्मवैभवः ।ब्रह्मादिदेवविनुतो योगमायानियोजकः ॥ १४॥

yakṣakinnaragandharvastūyamānātmavaibhavaḥ |brahmādidevavinuto yogamāyāniyojakaḥ || 14||

शिवयोगी शिवानन्दः शिवभक्तिसमुत्तरः ।वेदान्तसारसन्दोहः सर्वसत्वावलम्बनः ॥ १५॥

śivayogī śivānandaḥ śivabhaktisamuttaraḥ |vedāntasārasandohaḥ sarvasatvāvalambanaḥ || 15||

वटमूलाश्रयो वाग्मी मान्यो मलयजप्रियः ।सुखदो वाञ्छितार्थज्ञः प्रसन्नवदनेक्षणः ॥ १६॥

vaṭamūlāśrayo vāgmī mānyo malayajapriyaḥ |sukhado vāñchitārthajñaḥ prasannavadanekṣaṇaḥ || 16||

कर्मसाक्षी कर्ममा(या)यी सर्वकर्मफलप्रदः ।ज्ञानदाता सदाचारः सर्वपापविमोचनः ॥ १७॥

karmasākṣī karmamā(yā)yī sarvakarmaphalapradaḥ |jñānadātā sadācāraḥ sarvapāpavimocanaḥ || 17||

अनाथनाथो भगवान् आश्रितामरपादपः ।वरप्रदः प्रकाशात्मा सर्वभूतहिते रतः ॥ १८॥

anāthanātho bhagavān āśritāmarapādapaḥ |varapradaḥ prakāśātmā sarvabhūtahite rataḥ || 18||

व्याघ्रचर्मासनासीनः आदिकर्ता महेश्वरः ।सुविक्रमः सर्वगतो विशिष्टजनवत्सलः ॥ १९॥

vyāghracarmāsanāsīnaḥ ādikartā maheśvaraḥ |suvikramaḥ sarvagato viśiṣṭajanavatsalaḥ || 19||

चिन्ताशोकप्रशमनो जगदानन्द कारकः ।रश्मिमान् भुवनेशानो देवासुर सुपूजितः ॥ २०॥

cintāśokapraśamano jagadānanda kārakaḥ |raśmimān bhuvaneśāno devāsura supūjitaḥ || 20||

मृत्युञ्जयो व्योमकेशः षट्त्रिंशत्तत्वसङ्ग्रहः ।अज्ञातसम्भवो भिक्षुरद्वितीयो दिगम्बरः ॥ २१॥

mṛtyuñjayo vyomakeśaḥ ṣaṭtriṃśattatvasaṅgrahaḥ |ajñātasambhavo bhikṣuradvitīyo digambaraḥ || 21||

समस्तदेवतामूर्तिः सोमसूर्याग्निलोचनः ।सर्वसाम्राज्यनिपुणो धर्ममार्गप्रवर्तकः ॥ २२॥

samastadevatāmūrtiḥ somasūryāgnilocanaḥ |sarvasāmrājyanipuṇo dharmamārgapravartakaḥ || 22||

विश्वाधिकः पशुपतिः पशुपाशविमोचकः ।अष्टमूर्तिर्दीप्तमूर्तिर्नामोच्चारणमुक्तिदः ॥ २३॥

viśvādhikaḥ paśupatiḥ paśupāśavimocakaḥ |aṣṭamūrtirdīptamūrtirnāmoccāraṇamuktidaḥ || 23||

सहस्रादित्यसङ्काशः सदाषोडशवार्षिकः ।दिव्यकेलीसमामुक्तो दिव्यमाल्याम्बरावृतः ॥ २४॥

sahasrādityasaṅkāśaḥ sadāṣoḍaśavārṣikaḥ |divyakelīsamāmukto divyamālyāmbarāvṛtaḥ || 24||

अनर्घरत्नसम्पूर्णो मल्लिकाकुसुमप्रियः ।तप्तचामीकराकारः क्रुद्धदावानलाकृतिः ॥ २५॥

anargharatnasampūrṇo mallikākusumapriyaḥ |taptacāmīkarākāraḥ kruddhadāvānalākṛtiḥ || 25||

निरञ्जनो निर्विकारो निजा(रा)वासो निराकृतिः ।जगद्गुरुर्जगत्कर्ता जगदीशो जगत्पतिः ॥ २६॥

nirañjano nirvikāro nijā(rā)vāso nirākṛtiḥ |jagadgururjagatkartā jagadīśo jagatpatiḥ || 26||

कामहन्ता काममूर्तिः कल्याणो वृषवाहनः ।गङ्गाधरो महादेवो दीनबन्धविमोचनः ॥ २७॥

kāmahantā kāmamūrtiḥ kalyāṇo vṛṣavāhanaḥ |gaṅgādharo mahādevo dīnabandhavimocanaḥ || 27||

धूर्जटिः खण्डपरशुःसद्गुणो गिरिजासखः ।अव्ययो भूतसेनेशः पापघ्नः पुण्यदायकः ॥ २८॥

dhūrjaṭiḥ khaṇḍaparaśuḥsadguṇo girijāsakhaḥ |avyayo bhūtaseneśaḥ pāpaghnaḥ puṇyadāyakaḥ || 28||

उपदेष्टा दृढप्रज्ञो रुद्रो रोगविनाशकः ।नित्यानन्दो निराधारो हरो देवशिखामणिः ॥ २९॥

upadeṣṭā dṛḍhaprajño rudro rogavināśakaḥ |nityānando nirādhāro haro devaśikhāmaṇiḥ || 29||

प्रणतार्तिहरः सोमः सान्द्रानन्दो महामतिः ।आश्च(ऐश्व)र्यवैभवो देवः संसारार्णवतारकः ॥ ३०॥

praṇatārtiharaḥ somaḥ sāndrānando mahāmatiḥ |āśca(aiśva)ryavaibhavo devaḥ saṃsārārṇavatārakaḥ || 30||

यज्ञेशो राजराजेशो भस्मरुद्राक्षलाञ्छनः ।अनन्तस्तारकः स्थाणुःसर्वविद्येश्वरो हरिः ॥ ३१॥

yajñeśo rājarājeśo bhasmarudrākṣalāñchanaḥ |anantastārakaḥ sthāṇuḥsarvavidyeśvaro hariḥ || 31||

विश्वरूपो विरूपाक्षः प्रभुः परिवृढो दृढः ।भव्यो जितारिषड्वर्गो महोदारोऽघनाशनः ॥ ३२॥

viśvarūpo virūpākṣaḥ prabhuḥ parivṛḍho dṛḍhaḥ |bhavyo jitāriṣaḍvargo mahodāro'ghanāśanaḥ || 32||

सुकीर्तिरादिपुरुषो जरामरणवर्जितः ।प्रमाणभूतो दुर्ज्ञेयः पुण्यः परपुरञ्जयः ॥ ३३॥

sukīrtirādipuruṣo jarāmaraṇavarjitaḥ |pramāṇabhūto durjñeyaḥ puṇyaḥ parapurañjayaḥ || 33||

गुणाकरो गुणश्रेष्ठः सच्चिदानन्द विग्रहः ।सुखदः कारणं कर्ता भवबन्धविमोचकः ॥ ३४॥

guṇākaro guṇaśreṣṭhaḥ saccidānanda vigrahaḥ |sukhadaḥ kāraṇaṃ kartā bhavabandhavimocakaḥ || 34||

अनिर्विण्णो गुणग्राही निष्कलङ्कः कलङ्कहा ।पुरुषः शाश्वतो योगी व्यक्ताव्यक्तः सनातनः ॥ ३५॥

anirviṇṇo guṇagrāhī niṣkalaṅkaḥ kalaṅkahā |puruṣaḥ śāśvato yogī vyaktāvyaktaḥ sanātanaḥ || 35||

चराचरात्मा विश्वात्मा विश्वकर्मा तमोऽपहृत् ।भुजङ्गभूषणो भर्गस्तरुणः करुणालयः ॥ ३६॥

carācarātmā viśvātmā viśvakarmā tamo'pahṛt |bhujaṅgabhūṣaṇo bhargastaruṇaḥ karuṇālayaḥ || 36||

अणिमादिगुणोपेतो लोकवश्यविधायकः ।योगपट्टधरो मुक्तो मुक्तानां परमा गतिः ॥ ३७॥

aṇimādiguṇopeto lokavaśyavidhāyakaḥ |yogapaṭṭadharo mukto muktānāṃ paramā gatiḥ || 37||

गुरुरूपधरः श्रीमान् परमानन्दसागरः ।सहस्रबाहुः सर्वेशः सहस्रावयवान्वितः ॥ ३८॥

gururūpadharaḥ śrīmān paramānandasāgaraḥ |sahasrabāhuḥ sarveśaḥ sahasrāvayavānvitaḥ || 38||

सहस्रमूर्धा सर्वात्मा सहस्राक्षः सहस्रपात् ।निर्विकल्पो निराभासः शान्तः सूक्ष्मः परात्परः ॥ ३९॥

sahasramūrdhā sarvātmā sahasrākṣaḥ sahasrapāt |nirvikalpo nirābhāsaḥ śāntaḥ sūkṣmaḥ parātparaḥ || 39||

सर्वात्मकः सर्वसाक्षी निस्सङ्गो निरुपद्रवः ।निर्लेपः सकलाध्यक्षः चिन्मयस्तमसः परः ॥ ४०॥

sarvātmakaḥ sarvasākṣī nissaṅgo nirupadravaḥ |nirlepaḥ sakalādhyakṣaḥ cinmayastamasaḥ paraḥ || 40||

ज्ञानवैराग्यसम्पन्नो योगानन्दमयः शिवः ।शाश्वतैश्वर्यसम्पूर्णो महायोगीश्वरेश्वरः ॥ ४१॥

jñānavairāgyasampanno yogānandamayaḥ śivaḥ |śāśvataiśvaryasampūrṇo mahāyogīśvareśvaraḥ || 41||

सहस्रशक्तिसंयुक्तः पुण्यकायो दुरासदः ।तारकब्रह्म सम्पूर्णः तपस्विजनसंवृतः ॥ ४२॥

sahasraśaktisaṃyuktaḥ puṇyakāyo durāsadaḥ |tārakabrahma sampūrṇaḥ tapasvijanasaṃvṛtaḥ || 42||

विधीन्द्रामरसम्पूज्यो ज्योतिषां ज्योतिरुत्तमः ।निरक्षरो निरालम्बः स्वात्मारामो विकर्तनः ॥ ४३॥

vidhīndrāmarasampūjyo jyotiṣāṃ jyotiruttamaḥ |nirakṣaro nirālambaḥ svātmārāmo vikartanaḥ || 43||

निरवद्यो निरातङ्को भीमो भीमपराक्रमः ।वीरभद्रः पुरारातिर्जलन्धरशिरोहरः ॥ ४४॥

niravadyo nirātaṅko bhīmo bhīmaparākramaḥ |vīrabhadraḥ purārātirjalandharaśiroharaḥ || 44||

अन्धकासुरसंहर्ता भगनेत्रभिदद्भुतः ।विश्वग्रासोऽधर्मशत्रुर्ब्रह्मज्ञानै(नन्दै)कमन्दिरः ॥ ४५॥

andhakāsurasaṃhartā bhaganetrabhidadbhutaḥ |viśvagrāso'dharmaśatrurbrahmajñānai(nandai)kamandiraḥ || 45||

अग्रेसरस्तीर्थभूतः सितभस्मावगुण्ठनः ।अकुण्ठमेधाः श्रीकण्ठो वैकुण्ठपरमप्रियः ॥ ४६॥

agresarastīrthabhūtaḥ sitabhasmāvaguṇṭhanaḥ |akuṇṭhamedhāḥ śrīkaṇṭho vaikuṇṭhaparamapriyaḥ || 46||

ललाटोज्ज्वलनेत्राब्जः तुषारकरशेखरः ।गजासुरशिरश्छेत्ता गङ्गोद्भासितमूर्धजः ॥ ४७॥

lalāṭojjvalanetrābjaḥ tuṣārakaraśekharaḥ |gajāsuraśiraśchettā gaṅgodbhāsitamūrdhajaḥ || 47||

कल्याणाचलकोदण्डः कमलापतिसायकः ।वारां शेवधितूणीरः सरोजासनसारथिः ॥ ४८॥

kalyāṇācalakodaṇḍaḥ kamalāpatisāyakaḥ |vārāṃ śevadhitūṇīraḥ sarojāsanasārathiḥ || 48||

त्रयीतुरङ्गसङ्क्रान्तो वासुकिज्याविराजितः ।रवीन्दुचरणाचारिधरारथविराजितः ॥ ४९॥

trayīturaṅgasaṅkrānto vāsukijyāvirājitaḥ |ravīnducaraṇācāridharārathavirājitaḥ || 49||

त्रय्यन्तप्रग्रहोदारः उडुकण्ठारवोज्ज्वलः ।उत्तानभल्लवामाढयो लीलाविजितदानवः ॥ ५०॥

trayyantapragrahodāraḥ uḍukaṇṭhāravojjvalaḥ |uttānabhallavāmāḍhayo līlāvijitadānavaḥ || 50||