शिवसङ्कल्पोपनिषत् २ Shivasankalpa Upanishad 2

ॐ येने॒दं भू॒तं भुव॑नं भवि॒ष्यत् परि॑गृहीतम॒मृते॑न॒ सर्वम्\" ।येन॑ य॒ज्ञस्त्रा॑यते स॒प्तहो॑ता॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ १॥

oṃ yenedaṃ bhūtaṃ bhuvanaṃ bhaviṣyat parigṛhītamamṛtena sarvam\" |yena yajñastrāyate saptahotā tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 1||

येन॒ कर्मा॑णि प्र॒चर॑न्ति॒ धीरा॒ यतो॑ वा॒चा मन॑सा॒ चारु॒यन्ति॑ ।यत्सम्मि॑तम॒नु संय॑न्ति प्रा॒णिन॒स्तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ २॥ (यत्सम्मि॑तं॒ मन॑स्सं॒चरं॑ति)

yena karmāṇi pracaranti dhīrā yato vācā manasā cāruyanti |yatsammitamanu saṃyanti prāṇinastanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 2|| (yatsammitaṃ manassaṃcaraṃti)

येन॒ कर्मा\"ण्य॒पसो॑ मनी॒षिणो॑ य॒ज्ञे कृ॑ण्वन्ति वि॒दथे॑षु॒ धीराः\" ।यद॑पू॒र्वं यक्ष॒मन्तः॑ प्र॒जानां॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ ३॥

yena karmā\"ṇyapaso manīṣiṇo yajñe kṛṇvanti vidatheṣu dhīrāḥ\" |yadapūrvaṃ yakṣamantaḥ prajānāṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 3||

यत्प्र॒ज्ञान॑मु॒त चेतो॒ धृति॑श्च॒ यज्ज्योति॑र॒न्तर॒मृतं॑ प्र॒जासु॑ ।यस्मा॒न्न ऋ॒ते किञ्च॒न कर्म॑ क्रि॒यते॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ ४॥

yatprajñānamuta ceto dhṛtiśca yajjyotirantaramṛtaṃ prajāsu |yasmānna ṛte kiñcana karma kriyate tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 4||

सुषा॒र॒थिरश्वा॑निव॒ यन्म॑नु॒ष्या\"न्नेनी॒यते॑ऽभी॑शुभि॑र्वा॒जिन॑ इव । (म॑नुष्या\"न्मेनि॒युते॑प॒शुभि॑र्वा॒जिनी॑वान् )हृत्प्रति॒ष्ठं॒ य॒दजि॑रं॒ जवि॑ष्ठं॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ ५॥ (हृत्प्रवि॒ष्टं॒, य॒दच॑रं॒)

suṣārathiraśvāniva yanmanuṣyā\"nnenīyate'bhīśubhirvājina iva | (manuṣyā\"nmeniyutepaśubhirvājinīvān )hṛtpratiṣṭhaṃ yadajiraṃ javiṣṭhaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 5|| (hṛtpraviṣṭaṃ, yadacaraṃ)

यस्मि॒न्नृचः॒साम॒यजू+॑षि॒ यस्मि॑न् प्रति॒ष्ठिता र॑थ॒नाभा॑वि॒वाराः\" । (प्रति॒ष्ठार॑श॒नाभा॑वि॒भारा\"ः)यस्मि+॑श्चि॒त्त+ सर्व॒मोतं॑ प्र॒जानां॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ ६॥

yasminnṛcaḥsāmayajū+ṣi yasmin pratiṣṭhitā rathanābhāvivārāḥ\" | (pratiṣṭhāraśanābhāvibhārā\"ḥ)yasmi+ścitta+ sarvamotaṃ prajānāṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 6||

यदत्र॑ ष॒ष्ठं त्रि॒शत+॑ सु॒वीरं॑ य॒ज्ञस्य॒ गु॒ह्यं नव॑नाव॒माय्यम्\" । (सु॒वीर्यं॑)दश॑ पञ्च त्रि॒+शतं॒ यत्प॑रं॒ च तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ ७॥

yadatra ṣaṣṭhaṃ triśata+ suvīraṃ yajñasya guhyaṃ navanāvamāyyam\" | (suvīryaṃ)daśa pañca tri+śataṃ yatparaṃ ca tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 7||

यज्जाग्र॑तो दू॒रमु॒दैति॒ दैवं॒ तदु सु॒प्तस्य॑ तथै॒वैति॑ । (सर्वं॒तत्सु॒प्तस्य॑)दूर॒ङ्ग॒मं ज्योति॑षां॒ ज्योति॒रेकं॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ ८॥

yajjāgrato dūramudaiti daivaṃ tadu suptasya tathaivaiti | (sarvaṃtatsuptasya)dūraṅgamaṃ jyotiṣāṃ jyotirekaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 8||

येन॒ द्यौः पृ॑थि॒वी चा॒न्तरि॑क्षं च॒ ये पर्व॑ताः प्र॒दिशो॒ दिश॑श्च ।येने॒दं जग॒द्व्याप्तं॑ प्र॒जानां॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ ९॥

yena dyauḥ pṛthivī cāntarikṣaṃ ca ye parvatāḥ pradiśo diśaśca |yenedaṃ jagadvyāptaṃ prajānāṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 9||

येने॒दं विश्वं॒ जग॑तो ब॒भूव॑ ये दे॒वापि॑ मह॒तो जा॒तवे॑दाः ।तदे॒वाग्निस्तम॑सो ज्योति॑रे॒कं तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ १०॥ (तदे॒वाग्निस्तद्वा॒युस्तत्सूर्य॒स्तदु॑च॒न्द्रमा॒स्तन्मे)

yenedaṃ viśvaṃ jagato babhūva ye devāpi mahato jātavedāḥ |tadevāgnistamaso jyotirekaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 10|| (tadevāgnistadvāyustatsūryastaducandramāstanme)

ये म॑नो॒ हृद॑यं॒ ये च॑ दे॒वा ये दि॒व्या आपो॒ ये सू\"र्यर॒श्मिः ।ते श्रोत्रे॒ चक्षु॑षी स॒ञ्चर॑न्तं॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ ११॥

ye mano hṛdayaṃ ye ca devā ye divyā āpo ye sū\"ryaraśmiḥ |te śrotre cakṣuṣī sañcarantaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 11||

अचि॑न्त्यं॒ चाप्र॑मेयं॒ च॒ व्य॒क्ता॒व्यक्त॑परं॒ च य॑त ।सूक्ष्मा\"त्सू॒क्ष्मत॑रं ज्ञे॒यं॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ १२॥

acintyaṃ cāprameyaṃ ca vyaktāvyaktaparaṃ ca yata |sūkṣmā\"tsūkṣmataraṃ jñeyaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 12||

एका॑ च द॒श श॒तं च॑ स॒हस्रं॑ चा॒युतं॑ चनि॒युतं॑ च प्र॒युतं॒ चार्बु॑दं च॒ न्य॑र्बुदं च॒ ।स॒मुद्र॑श्च म॒ध्यं चा\"न्तश्च प॒रार्ध॑श्चतन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ १३॥

ekā ca daśa śataṃ ca sahasraṃ cāyutaṃ caniyutaṃ ca prayutaṃ cārbudaṃ ca nyarbudaṃ ca |samudraśca madhyaṃ cā\"ntaśca parārdhaścatanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 13||

ये प॑ञ्च प॒ञ्चद॒श श॒त+॑ स॒हस्र॑म॒युतं॒ न्य॑र्बुदं च ।तेऽ॑ग्निचि॒त्येष्ट॑का॒स्त+ शरी॑रं॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ १४॥ (चि॒त्तेष्ट॑का॒स्त+)

ye pañca pañcadaśa śata+ sahasramayutaṃ nyarbudaṃ ca |te'gnicityeṣṭakāsta+ śarīraṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 14|| (citteṣṭakāsta+)

वेदा॒हमे॒तं पुरु॑षं म॒हान्त॑मादि॒त्यव॑र्णं॒ तम॑सः॒ पर॑स्तात् ।यस्य॒ योनिं॒ परि॒पश्य॑न्ति॒ धीरा॒स्तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ १५॥

vedāhametaṃ puruṣaṃ mahāntamādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt |yasya yoniṃ paripaśyanti dhīrāstanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 15||

यस्ये॒दं धीराः\" पु॒नन्ति॑ क॒वयो\" ब्र॒ह्माण॑मे॒तं त्वा॑ वृणुत॒मिन्दुम्\" । (यस्यै॒तं धीराः\")स्था॒व॒रं जङ्ग॑मं॒ द्यौरा॑का॒शं तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ १६॥

yasyedaṃ dhīrāḥ\" punanti kavayo\" brahmāṇametaṃ tvā vṛṇutamindum\" | (yasyaitaṃ dhīrāḥ\")sthāvaraṃ jaṅgamaṃ dyaurākāśaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 16||

परा\"त्प॒रत॑रं चै॒व॒ यत्॒परा\"च्चैव॒ यत्प॑रम् । (तत्॒पराच्चैव॒)य॒त्परा॒त्पर॑तो ज्ञे॒यं॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ १७॥

parā\"tparataraṃ caiva yatparā\"ccaiva yatparam | (tatparāccaiva)yatparātparato jñeyaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 17||

परा\"त्प॒रत॑रो ब्र॒ह्मा॒ त॒त्परा\"त्पर॒तो हरिः॑ । (परा\"त्प॒रत॑रं ब्र॒ह्म॒)तत्परा॒त्पर॑तोऽधी॒श॒स्तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ १८॥ (यत्परा॒त्परतोऽधी॒शं॒)

parā\"tparataro brahmā tatparā\"tparato hariḥ | (parā\"tparataraṃ brahma)tatparātparato'dhīśastanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 18|| (yatparātparato'dhīśaṃ)

या वेदादिषु॑ गाय॒त्री स॒र्वव्या॑पी म॒हेश्व॑री ।ऋग्यजुस्सामा॑थर्वै॒श्च॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ १९॥

yā vedādiṣu gāyatrī sarvavyāpī maheśvarī |ṛgyajussāmātharvaiśca tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 19||

यो वै॑ दे॒वं म॑हादे॒वं॒ प्र॒यतः॑ पुरु॒षोत्त॑मम् । (प्रणव॒श्शुचिः॑)यः सर्वे॑ सर्व॑वेदै॒श्च तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ २०॥

yo vai devaṃ mahādevaṃ prayataḥ puruṣottamam | (praṇavaśśuciḥ)yaḥ sarve sarvavedaiśca tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 20||

प्रय॑तः प्रण॑वोङ्का॒रं॒ प्र॒णवं॑ पुरु॒षोत्त॑मम् ।ओङ्कारं प्रण॑वात्मा॒नं॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ २१॥

prayataḥ praṇavoṅkāraṃ praṇavaṃ puruṣottamam |oṅkāraṃ praṇavātmānaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 21||

योऽसौ॑ स॒र्वेषु॑ वेदे॒षु पठ्यते\" ह्यज ईश्व॑रः ।अ॒का॒यो निर्गु॑णो ह्या॒त्मा॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ २२॥

yo'sau sarveṣu vedeṣu paṭhyate\" hyaja īśvaraḥ |akāyo nirguṇo hyātmā tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 22||

गोभि॒र्जुष्टं॒ धने॑न॒ ह्यायु॑षा च॒ बले॑न च ।प्र॒जया॑ प॒शुभिः॑ पुष्करा॒क्षं तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ २३॥

gobhirjuṣṭaṃ dhanena hyāyuṣā ca balena ca |prajayā paśubhiḥ puṣkarākṣaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 23||

त्र्य॑म्बकं यजामहे सुग॒न्धिं पु॑ष्टि॒वर्ध॑नम् ।उ॒र्वा॒रु॒कमि॑व॒ बन्ध॑नान्मृ॒त्योर्मु॑क्षीय॒माऽमृता॒त्तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ २४॥

tryambakaṃ yajāmahe sugandhiṃ puṣṭivardhanam |urvārukamiva bandhanānmṛtyormukṣīyamā'mṛtāttanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 24||

कैला॑स॒शिख॑रे र॒म्ये॒ श॒ङ्कर॑स्य शि॒वाल॑ये ।दे॒वता\"स्तत्र॑ मोद॒न्ति॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ २५॥

kailāsaśikhare ramye śaṅkarasya śivālaye |devatā\"statra modanti tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 25||

कैला॑स॒शिख॑रावा॒सा हि॒मव॑द्गिरि॒ संस्थि॑तम् ।नी॒ल॒क॒ण्ठं त्रि॑नेत्रं॒ च॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ २६॥

kailāsaśikharāvāsā himavadgiri saṃsthitam |nīlakaṇṭhaṃ trinetraṃ ca tanme manaḥ śivasaṃkalpamastu || 26||

वि॒श्वत॑श्चक्षुरु॒त वि॒श्वतो॑मुखो वि॒श्वतो॑हस्त उ॒त वि॒श्वत॑स्पात् ।सं बा॒हुभ्यां॒ नम॑ति॒ सम्पत॑त्रै॒र्द्यावा॑पृथि॒वीज॒नय॑न् दे॒व एक॒स्तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ २७॥

viśvataścakṣuruta viśvatomukho viśvatohasta uta viśvataspāt |saṃ bāhubhyāṃ namati sampatatrairdyāvāpṛthivījanayan deva ekastanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 27||

च॒तुरो॑ वे॒दान॑धीयी॒त॒ स॒र्वशा\"स्त्रम॒यं विदुः॑ ।इ॒ति॒हा॒सपु॑राणा॒नां तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ २८॥

caturo vedānadhīyīta sarvaśā\"stramayaṃ viduḥ |itihāsapurāṇānāṃ tanme manaḥ śivasaṃkalpamastu || 28||

मा नो॑ म॒हान्त॑मु॒त मा नो॑ अर्भ॒कं मा न॒ उक्ष॑न्तमु॒त मा न॑ उक्षि॒तम् ।मानो॑ऽवधीः पि॒तरं॒ मोत मा॒तरं॑ प्रि॒या मान॑स्त॒नुवो॑रुद्र रीरिष॒स्तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ २९॥

mā no mahāntamuta mā no arbhakaṃ mā na ukṣantamuta mā na ukṣitam |māno'vadhīḥ pitaraṃ mota mātaraṃ priyā mānastanuvorudra rīriṣastanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 29||

मान॑स्तो॒के तन॑ये॒ मा न॒ आयु॑षि॒ मा नो॒ गोषु॒ मा नो॒ अश्वे॑षु रीरिषः ।नम॑सा विधेमते॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ ३०॥

mānastoke tanaye mā na āyuṣi mā no goṣu mā no aśveṣu rīriṣaḥ |namasā vidhemate tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 30||

ऋ॒त॒+ स॒त्यं प॑रं ब्र॒ह्म॒ पु॒रुषं॑ कृष्ण॒पिङ्ग॑लम् ।ऊ॒र्ध्वरे॑तं वि॑रूपा॒क्षं॒ वि॒श्वरू॑पाय॒ वै नमो॒नम॒स्तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ ३१॥

ṛta+ satyaṃ paraṃ brahma puruṣaṃ kṛṣṇapiṅgalam |ūrdhvaretaṃ virūpākṣaṃ viśvarūpāya vai namonamastanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 31||

कद्रु॒द्राय॒ प्रचे॑तसे मी॒ढुष्ट॑माय॒ तव्य॑से ।वो॒चेम॒ शन्त॑म+ हृ॒दे । सर्वो॒ ह्ये॑ष रु॒द्रस्तस्मै॑ रु॒द्राय॒नमो॑ अस्तु॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ ३२॥

kadrudrāya pracetase mīḍhuṣṭamāya tavyase |vocema śantama+ hṛde | sarvo hyeṣa rudrastasmai rudrāyanamo astu tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 32||

ब्रह्म॑जज्ञा॒नं प्र॑थ॒मं पु॒रस्ता॒द्विसी॑म॒तः सु॒रुचो॑ वे॒न आ॑वः ।स बु॒ध्निया॑ उप॒मा अ॑स्य वि॒ष्ठाः स॒तश्च॒ योनि॒मस॑तश्च॒विव॒स्तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ ३३॥

brahmajajñānaṃ prathamaṃ purastādvisīmataḥ suruco vena āvaḥ |sa budhniyā upamā asya viṣṭhāḥ sataśca yonimasataścavivastanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 33||

यः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हि॒त्वैक॒ इद्राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ ।य ईशे॑ अ॒स्य द्वि॒पद॒श्चतु॑ष्पदः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ह॒विषा॑ विधेम॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ ३४॥

yaḥ prāṇato nimiṣato mahitvaika idrājā jagato babhūva |ya īśe asya dvipadaścatuṣpadaḥ kasmai devāyahaviṣā vidhema tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 34||

य आ\"त्म॒दा ब॑ल॒दा यस्य॒ विश्वे॑ उ॒पास॑ते प्र॒शिषं॒ यस्य॑ दे॒वाः ।यस्य॑ छा॒याऽमृतं॒ यस्य॑ मृ॒त्युः कस्मै॑ दे॒वाय॑ह॒विषा॑ विधेम॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ ३५॥

ya ā\"tmadā baladā yasya viśve upāsate praśiṣaṃ yasya devāḥ |yasya chāyā'mṛtaṃ yasya mṛtyuḥ kasmai devāyahaviṣā vidhema tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 35||

यो रु॒द्रो अ॒ग्नौ यो अ॒प्सु य ओष॑धीषु॒ यो रु॒द्रो विश्वा॒ भुव॑नाऽऽवि॒वेश॒ ।तस्मै॑ रु॒द्राय॒ नमो॑ अस्तु॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ ३६॥

yo rudro agnau yo apsu ya oṣadhīṣu yo rudro viśvā bhuvanā''viveśa |tasmai rudrāya namo astu tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 36||

ग॒न्ध॒द्वा॒रां दु॑राध॒र्षां॒ नि॒त्यपु॑ष्टां करी॒षिणी\"म् ।ई॒श्वरी॑+ सर्व॑भूता॒नां॒ तामि॒होप॑ह्वये॒ श्रियं॒तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ ३७॥

gandhadvārāṃ durādharṣāṃ nityapuṣṭāṃ karīṣiṇī\"m |īśvarī+ sarvabhūtānāṃ tāmihopahvaye śriyaṃtanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 37||

नमकं चम॑कं चै॒व॒ पु॒रुषसू᳚\"क्तं च॒ यद्वि॑दुः ।म॒हा॒दे॒वं च॑ तत्तु॒ल्यं॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ ३८॥

namakaṃ camakaṃ caiva puruṣasū\"ktaṃ ca yadviduḥ |mahādevaṃ ca tattulyaṃ tanme manaḥ śivasaṃkalpamastu || 38||

य इद+ शिव॑सङ्क॒ल्प॒+ स॒दा ध्या॑यन्ति॒ ब्राह्म॑णाः ।ते परं॑ मोक्षं ग॑मिष्य॒न्ति॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वस॑ङ्क॒ल्पम॑स्तु ॥ ३९॥

ya ida+ śivasaṅkalpa+ sadā dhyāyanti brāhmaṇāḥ |te paraṃ mokṣaṃ gamiṣyanti tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 39||

इति शिवसङ्कल्पोपनिषत् समाप्ता ।(शैवौपनिषदः)ॐ येनेदं भूतं भुवनं भविष्यत् परिगृहीतममृतेन सर्वम् ।येन यज्ञस्त्रायते सप्तहोता तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ १॥

iti śivasaṅkalpopaniṣat samāptā |(śaivaupaniṣadaḥ)oṃ yenedaṃ bhūtaṃ bhuvanaṃ bhaviṣyat parigṛhītamamṛtena sarvam |yena yajñastrāyate saptahotā tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 1||

येन कर्माणि प्रचरन्ति धीरा यतो वाचा मनसा चारुयन्ति ।यत्सम्मितमनु संयन्ति प्राणिनस्तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ २॥ (यत्सम्मितं मनस्सञ्चरन्ति)

yena karmāṇi pracaranti dhīrā yato vācā manasā cāruyanti |yatsammitamanu saṃyanti prāṇinastanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 2|| (yatsammitaṃ manassañcaranti)

येन कर्माण्यपसो मनीषिणो यज्ञे कृण्वन्ति विदथेषु धीराः ।यदपूर्वं यक्षमन्तः प्रजानां तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ३॥

yena karmāṇyapaso manīṣiṇo yajñe kṛṇvanti vidatheṣu dhīrāḥ |yadapūrvaṃ yakṣamantaḥ prajānāṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 3||

यत्प्रज्ञानमुत चेतो धृतिश्च यज्ज्योतिरन्तरमृतं प्रजासु ।यस्मान्न ऋते किञ्चन कर्म क्रियते तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ४॥

yatprajñānamuta ceto dhṛtiśca yajjyotirantaramṛtaṃ prajāsu |yasmānna ṛte kiñcana karma kriyate tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 4||

सुषारथिरश्वानिव यन्मनुष्यान्नेनीयतेऽभीशुभिर्वाजिन इव । (मनुष्यान्मेनियुतेपशुभिर्वाजिनीवान् )हृत्प्रतिष्ठं यदजिरं जविष्ठं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ५॥ (हृत्प्रविष्टं, यदचरं)

suṣārathiraśvāniva yanmanuṣyānnenīyate'bhīśubhirvājina iva | (manuṣyānmeniyutepaśubhirvājinīvān )hṛtpratiṣṭhaṃ yadajiraṃ javiṣṭhaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 5|| (hṛtpraviṣṭaṃ, yadacaraṃ)

यस्मिन्नृचःसामयजू+षि यस्मिन् प्रतिष्ठिता रथनाभाविवाराः । (प्रतिष्ठारशनाभाविभाराः)यस्मि+श्चित्त+ सर्वमोतं प्रजानां तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ६॥

yasminnṛcaḥsāmayajū+ṣi yasmin pratiṣṭhitā rathanābhāvivārāḥ | (pratiṣṭhāraśanābhāvibhārāḥ)yasmi+ścitta+ sarvamotaṃ prajānāṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 6||

यदत्र षष्ठं त्रिशत+ सुवीरं यज्ञस्य गुह्यं नवनावमाय्यम् । (सुवीर्यं)दश पञ्च त्रि+शतं यत्परं च तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ७॥

yadatra ṣaṣṭhaṃ triśata+ suvīraṃ yajñasya guhyaṃ navanāvamāyyam | (suvīryaṃ)daśa pañca tri+śataṃ yatparaṃ ca tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 7||

यज्जाग्रतो दूरमुदैति दैवं तदु सुप्तस्य तथैवैति । (सर्वंतत्सुप्तस्य)दूरङ्गमं ज्योतिषां ज्योतिरेकं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ८॥

yajjāgrato dūramudaiti daivaṃ tadu suptasya tathaivaiti | (sarvaṃtatsuptasya)dūraṅgamaṃ jyotiṣāṃ jyotirekaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 8||

येन द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षं च ये पर्वताः प्रदिशो दिशश्च ।येनेदं जगद्व्याप्तं प्रजानां तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ९॥

yena dyauḥ pṛthivī cāntarikṣaṃ ca ye parvatāḥ pradiśo diśaśca |yenedaṃ jagadvyāptaṃ prajānāṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 9||

येनेदं विश्वं जगतो बभूव ये देवापि महतो जातवेदाः ।तदेवाग्निस्तमसो ज्योतिरेकं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ १०॥ (तदेवाग्निस्तद्वायुस्तत्सूर्यस्तदुचन्द्रमास्तन्मे)

yenedaṃ viśvaṃ jagato babhūva ye devāpi mahato jātavedāḥ |tadevāgnistamaso jyotirekaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 10|| (tadevāgnistadvāyustatsūryastaducandramāstanme)

ये मनो हृदयं ये च देवा ये दिव्या आपो ये सूर्यरश्मिः ।ते श्रोत्रे चक्षुषी सञ्चरन्तं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ११॥

ye mano hṛdayaṃ ye ca devā ye divyā āpo ye sūryaraśmiḥ |te śrotre cakṣuṣī sañcarantaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 11||

अचिन्त्यं चाप्रमेयं च व्यक्ताव्यक्तपरं च यत ।सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरं ज्ञेयं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ १२॥

acintyaṃ cāprameyaṃ ca vyaktāvyaktaparaṃ ca yata |sūkṣmātsūkṣmataraṃ jñeyaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 12||

एका च दश शतं च सहस्रं चायुतं चनियुतं च प्रयुतं चार्बुदं च न्यर्बुदं च ।समुद्रश्च मध्यं चान्तश्च परार्धश्चतन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ १३॥

ekā ca daśa śataṃ ca sahasraṃ cāyutaṃ caniyutaṃ ca prayutaṃ cārbudaṃ ca nyarbudaṃ ca |samudraśca madhyaṃ cāntaśca parārdhaścatanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 13||

ये पञ्च पञ्चदश शत+ सहस्रमयुतं न्यर्बुदं च ।तेऽग्निचित्येष्टकास्त+ शरीरं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ १४॥ (चित्तेष्टकास्त+)

ye pañca pañcadaśa śata+ sahasramayutaṃ nyarbudaṃ ca |te'gnicityeṣṭakāsta+ śarīraṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 14|| (citteṣṭakāsta+)

वेदाहमेतं पुरुषं महान्तमादित्यवर्णं तमसः परस्तात् ।यस्य योनिं परिपश्यन्ति धीरास्तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ १५॥

vedāhametaṃ puruṣaṃ mahāntamādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt |yasya yoniṃ paripaśyanti dhīrāstanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 15||

यस्येदं धीराः पुनन्ति कवयो ब्रह्माणमेतं त्वा वृणुतमिन्दुम् । (यस्यैतं धीराः)स्थावरं जङ्गमं द्यौराकाशं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ १६॥

yasyedaṃ dhīrāḥ punanti kavayo brahmāṇametaṃ tvā vṛṇutamindum | (yasyaitaṃ dhīrāḥ)sthāvaraṃ jaṅgamaṃ dyaurākāśaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 16||

परात्परतरं चैव यत्पराच्चैव यत्परम् । (तत्पराच्चैव)यत्परात्परतो ज्ञेयं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ १७॥

parātparataraṃ caiva yatparāccaiva yatparam | (tatparāccaiva)yatparātparato jñeyaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 17||

परात्परतरो ब्रह्मा तत्परात्परतो हरिः । (परात्परतरं ब्रह्म)तत्परात्परतोऽधीशस्तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ १८॥ (यत्परात्परतोऽधीशं)

parātparataro brahmā tatparātparato hariḥ | (parātparataraṃ brahma)tatparātparato'dhīśastanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 18|| (yatparātparato'dhīśaṃ)

या वेदादिषु गायत्री सर्वव्यापी महेश्वरी ।ऋग्यजुस्सामाथर्वैश्च तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ १९॥

yā vedādiṣu gāyatrī sarvavyāpī maheśvarī |ṛgyajussāmātharvaiśca tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 19||

यो वै देवं महादेवं प्रयतः पुरुषोत्तमम् । (प्रणवश्शुचिः)यः सर्वे सर्ववेदैश्च तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ २०॥

yo vai devaṃ mahādevaṃ prayataḥ puruṣottamam | (praṇavaśśuciḥ)yaḥ sarve sarvavedaiśca tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 20||

प्रयतः प्रणवोङ्कारं प्रणवं पुरुषोत्तमम् ।ओङ्कारं प्रणवात्मानं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ २१॥

prayataḥ praṇavoṅkāraṃ praṇavaṃ puruṣottamam |oṅkāraṃ praṇavātmānaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 21||

योऽसौ सर्वेषु वेदेषु पठ्यते ह्यज ईश्वरः ।अकायो निर्गुणो ह्यात्मा तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ २२॥

yo'sau sarveṣu vedeṣu paṭhyate hyaja īśvaraḥ |akāyo nirguṇo hyātmā tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 22||

गोभिर्जुष्टं धनेन ह्यायुषा च बलेन च ।प्रजया पशुभिः पुष्कराक्षं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ २३॥

gobhirjuṣṭaṃ dhanena hyāyuṣā ca balena ca |prajayā paśubhiḥ puṣkarākṣaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 23||

त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम् ।उर्वारुकमिव बन्धनान्मृत्योर्मुक्षीयमाऽमृतात्तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ २४॥

tryambakaṃ yajāmahe sugandhiṃ puṣṭivardhanam |urvārukamiva bandhanānmṛtyormukṣīyamā'mṛtāttanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 24||

कैलासशिखरे रम्ये शङ्करस्य शिवालये ।देवतास्तत्र मोदन्ति तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ २५॥

kailāsaśikhare ramye śaṅkarasya śivālaye |devatāstatra modanti tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 25||

कैलासशिखरावासा हिमवद्गिरि संस्थितम् ।नीलकण्ठं त्रिनेत्रं च तन्मे मनः शिवसंकल्पमस्तु ॥ २६॥

kailāsaśikharāvāsā himavadgiri saṃsthitam |nīlakaṇṭhaṃ trinetraṃ ca tanme manaḥ śivasaṃkalpamastu || 26||

विश्वतश्चक्षुरुत विश्वतोमुखो विश्वतोहस्त उत विश्वतस्पात् ।सं बाहुभ्यां नमति सम्पतत्रैर्द्यावापृथिवीजनयन् देव एकस्तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ २७॥

viśvataścakṣuruta viśvatomukho viśvatohasta uta viśvataspāt |saṃ bāhubhyāṃ namati sampatatrairdyāvāpṛthivījanayan deva ekastanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 27||

चतुरो वेदानधीयीत सर्वशास्त्रमयं विदुः ।इतिहासपुराणानां तन्मे मनः शिवसंकल्पमस्तु ॥ २८॥

caturo vedānadhīyīta sarvaśāstramayaṃ viduḥ |itihāsapurāṇānāṃ tanme manaḥ śivasaṃkalpamastu || 28||

मा नो महान्तमुत मा नो अर्भकं मा न उक्षन्तमुत मा न उक्षितम् ।मानोऽवधीः पितरं मोत मातरं प्रिया मानस्तनुवोरुद्र रीरिषस्तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ २९॥

mā no mahāntamuta mā no arbhakaṃ mā na ukṣantamuta mā na ukṣitam |māno'vadhīḥ pitaraṃ mota mātaraṃ priyā mānastanuvorudra rīriṣastanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 29||

मानस्तोके तनये मा न आयुषि मा नो गोषु मा नो अश्वेषु रीरिषः ।वीरान्मा नो रुद्र भामितोऽवधीर्हविष्मन्तोनमसा विधेमते तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ३०॥

mānastoke tanaye mā na āyuṣi mā no goṣu mā no aśveṣu rīriṣaḥ |vīrānmā no rudra bhāmito'vadhīrhaviṣmantonamasā vidhemate tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 30||

ऋत+ सत्यं परं ब्रह्म पुरुषं कृष्णपिङ्गलम् ।ऊर्ध्वरेतं विरूपाक्षं विश्वरूपाय वै नमोनमस्तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ३१॥

ṛta+ satyaṃ paraṃ brahma puruṣaṃ kṛṣṇapiṅgalam |ūrdhvaretaṃ virūpākṣaṃ viśvarūpāya vai namonamastanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 31||

कद्रुद्राय प्रचेतसे मीढुष्टमाय तव्यसे ।वोचेम शन्तम+ हृदे । सर्वो ह्येष रुद्रस्तस्मै रुद्रायनमो अस्तु तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ३२॥

kadrudrāya pracetase mīḍhuṣṭamāya tavyase |vocema śantama+ hṛde | sarvo hyeṣa rudrastasmai rudrāyanamo astu tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 32||

ब्रह्मजज्ञानं प्रथमं पुरस्ताद्विसीमतः सुरुचो वेन आवः ।स बुध्निया उपमा अस्य विष्ठाः सतश्च योनिमसतश्चविवस्तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ३३॥

brahmajajñānaṃ prathamaṃ purastādvisīmataḥ suruco vena āvaḥ |sa budhniyā upamā asya viṣṭhāḥ sataśca yonimasataścavivastanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 33||

यः प्राणतो निमिषतो महित्वैक इद्राजा जगतो बभूव ।य ईशे अस्य द्विपदश्चतुष्पदः कस्मै देवायहविषा विधेम तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ३४॥

yaḥ prāṇato nimiṣato mahitvaika idrājā jagato babhūva |ya īśe asya dvipadaścatuṣpadaḥ kasmai devāyahaviṣā vidhema tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 34||

य आत्मदा बलदा यस्य विश्वे उपासते प्रशिषं यस्य देवाः ।यस्य छायाऽमृतं यस्य मृत्युः कस्मै देवायहविषा विधेम तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ३५॥

ya ātmadā baladā yasya viśve upāsate praśiṣaṃ yasya devāḥ |yasya chāyā'mṛtaṃ yasya mṛtyuḥ kasmai devāyahaviṣā vidhema tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 35||

यो रुद्रो अग्नौ यो अप्सु य ओषधीषु यो रुद्रो विश्वा भुवनाऽऽविवेश ।तस्मै रुद्राय नमो अस्तु तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ३६॥

yo rudro agnau yo apsu ya oṣadhīṣu yo rudro viśvā bhuvanā''viveśa |tasmai rudrāya namo astu tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 36||

गन्धद्वारां दुराधर्षां नित्यपुष्टां करीषिणीम् ।ईश्वरी+ सर्वभूतानां तामिहोपह्वये श्रियंतन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ३७॥

gandhadvārāṃ durādharṣāṃ nityapuṣṭāṃ karīṣiṇīm |īśvarī+ sarvabhūtānāṃ tāmihopahvaye śriyaṃtanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 37||

नमकं चमकं चैव पुरुषसू᳚क्तं च यद्विदुः ।महादेवं च तत्तुल्यं तन्मे मनः शिवसंकल्पमस्तु ॥ ३८॥

namakaṃ camakaṃ caiva puruṣasūktaṃ ca yadviduḥ |mahādevaṃ ca tattulyaṃ tanme manaḥ śivasaṃkalpamastu || 38||

य इद+ शिवसङ्कल्प+ सदा ध्यायन्ति ब्राह्मणाः ।ते परं मोक्षं गमिष्यन्ति तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ३९॥

ya ida+ śivasaṅkalpa+ sadā dhyāyanti brāhmaṇāḥ |te paraṃ mokṣaṃ gamiṣyanti tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 39||

इति शिवसङ्कल्पोपनिषत् समाप्ता ।(शैवौपनिषदः)

iti śivasaṅkalpopaniṣat samāptā |(śaivaupaniṣadaḥ)