शालग्राममूर्तिलक्षणम् Shalagramamurtilakshanam

हरिरुवाच ।प्रसङ्गात्कथयिष्यामि शालग्रामस्य लक्षणम् ।शालग्रामशिलास्पर्शात्कोटिजन्माघनाशनम् ॥ १॥

hariruvāca |prasaṅgātkathayiṣyāmi śālagrāmasya lakṣaṇam |śālagrāmaśilāsparśātkoṭijanmāghanāśanam || 1||

शङ्खचक्रगदापद्मी(हस्तः)केशवाख्यो गदाधरः ।साब्जकौमादकीचक्रशङ्खी नारायणो विभुः ॥ २॥

śaṅkhacakragadāpadmī(hastaḥ)keśavākhyo gadādharaḥ |sābjakaumādakīcakraśaṅkhī nārāyaṇo vibhuḥ || 2||

सचक्रशङ्खाब्जगदो माधवः श्रीगदाधरः ।गदाब्जशङ्खचक्री वा गोविन्दोऽर्च्यो गदाधरः ॥ ३॥

sacakraśaṅkhābjagado mādhavaḥ śrīgadādharaḥ |gadābjaśaṅkhacakrī vā govindo'rcyo gadādharaḥ || 3||

पद्मशङ्खारिगादिने विष्णुरूपाय ते नमः ।सशङ्खाब्जगदाचक्र मधुसूदनमूर्त्तये ॥ ४॥

padmaśaṅkhārigādine viṣṇurūpāya te namaḥ |saśaṅkhābjagadācakra madhusūdanamūrttaye || 4||

नमो गदारिशङ्खाब्जमूर्तित्रैविक्रमाय च ।सारिकौमोदकीपद्मशङ्खवामनमूर्त्तये ॥ ५॥

namo gadāriśaṅkhābjamūrtitraivikramāya ca |sārikaumodakīpadmaśaṅkhavāmanamūrttaye || 5||

चक्राब्जशङ्खगादिने नमः श्रीधरमूर्त्तये ।हृषीकेशायाऽब्जगदाशङ्खिने चक्रिणे नमः ॥ ६॥

cakrābjaśaṅkhagādine namaḥ śrīdharamūrttaye |hṛṣīkeśāyā'bjagadāśaṅkhine cakriṇe namaḥ || 6||

साब्जचक्रगदाशङ्खपद्मनाभस्वरूपिणे ।शङ्खचक्रगदापद्मिन् दामोदर नमो नमः ॥ ७॥

sābjacakragadāśaṅkhapadmanābhasvarūpiṇe |śaṅkhacakragadāpadmin dāmodara namo namaḥ || 7||

सारिशङ्खगदाब्जाय वासुदेवाय वै नमः ।शङ्खाब्जचक्रगदिने नमः सङ्कर्षणाय च ॥ ८॥

sāriśaṅkhagadābjāya vāsudevāya vai namaḥ |śaṅkhābjacakragadine namaḥ saṅkarṣaṇāya ca || 8||

सुशङ्खसुगदाब्जारिधृते प्रद्युम्नमूर्त्तये ।नमोऽनिरुद्धाय गदाशङ्खाब्जारिविधारिणे ॥ ९॥

suśaṅkhasugadābjāridhṛte pradyumnamūrttaye |namo'niruddhāya gadāśaṅkhābjārividhāriṇe || 9||

साब्जशङ्खगदाचक्रपुरुषोत्तममूर्त्तये ।नमोऽधोक्षजरूपाय गदाशङ्खारिपद्मिने ॥ १०॥

sābjaśaṅkhagadācakrapuruṣottamamūrttaye |namo'dhokṣajarūpāya gadāśaṅkhāripadmine || 10||

नृसिंहमूर्त्तये पद्मगदाशङ्खारिधारिणे ।पद्मारिशङ्खगदिने नमोऽस्त्वच्युतमूर्त्तये ॥ ११॥

nṛsiṃhamūrttaye padmagadāśaṅkhāridhāriṇe |padmāriśaṅkhagadine namo'stvacyutamūrttaye || 11||

सशङ्खचक्राब्जगदं जनार्दनमिहानये ।उपेन्द्र सगद सारे पद्मशङ्खिन्नमो नमः ॥ १२॥

saśaṅkhacakrābjagadaṃ janārdanamihānaye |upendra sagada sāre padmaśaṅkhinnamo namaḥ || 12||

सुचक्राब्जगदाशङ्खयुक्ताय हरिमूर्त्तये ।सगदाब्जारिशङ्खाय नमः श्रीकृष्णमूर्त्तये ॥ १३॥

sucakrābjagadāśaṅkhayuktāya harimūrttaye |sagadābjāriśaṅkhāya namaḥ śrīkṛṣṇamūrttaye || 13||

शालग्रामशिलाद्वारगतलग्नद्विचक्रधृक् ।शुक्लाभो वासुदेवाख्यः सोऽव्याद्वः श्रीगदाधरः ॥ १४॥

śālagrāmaśilādvāragatalagnadvicakradhṛk |śuklābho vāsudevākhyaḥ so'vyādvaḥ śrīgadādharaḥ || 14||

लग्नद्विचक्रो रक्ताभः पूर्वभागस्तु पुष्कलः ।सङ्कर्षणोऽथ प्रद्युम्नः सूक्ष्मचक्रस्तु पीतकः ॥ १५॥

lagnadvicakro raktābhaḥ pūrvabhāgastu puṣkalaḥ |saṅkarṣaṇo'tha pradyumnaḥ sūkṣmacakrastu pītakaḥ || 15||

स दीर्घः स शिरश्छिद्रो योऽनिरुद्धस्तु वर्तुलः ।नीलो द्वारि त्रिरेखश्च अथ नारायणोऽसितः ॥ १६॥

sa dīrghaḥ sa śiraśchidro yo'niruddhastu vartulaḥ |nīlo dvāri trirekhaśca atha nārāyaṇo'sitaḥ || 16||

मध्ये गादकृती रेखा नाभिचक्रो महोन्नतः ।पृथुवक्षा नृसिंहो वः कपिलोऽव्यात्त्रिबिन्दुकः ॥ १७॥

madhye gādakṛtī rekhā nābhicakro mahonnataḥ |pṛthuvakṣā nṛsiṃho vaḥ kapilo'vyāttribindukaḥ || 17||

अथवा पञ्चबिन्दुस्तत्पूजनं ब्रह्मचारिणः ।वराहः शक्तिलिङ्गोऽव्याद्विषमद्वयचक्रकः ॥ १८॥

athavā pañcabindustatpūjanaṃ brahmacāriṇaḥ |varāhaḥ śaktiliṅgo'vyādviṣamadvayacakrakaḥ || 18||

नीलस्त्रिरेखः स्थूलोऽथ कूर्ममूर्त्तिः स बिन्दुमान् ।कृष्णः स वर्त्तुलावर्त्तः पातु वो नतपृष्ठकः ॥ १९॥

nīlastrirekhaḥ sthūlo'tha kūrmamūrttiḥ sa bindumān |kṛṣṇaḥ sa varttulāvarttaḥ pātu vo natapṛṣṭhakaḥ || 19||

श्रीधरः पञ्चरेखोऽव्याद्वनमाली गादाङ्कितः ।वामनो वर्त्तुलो ह्रस्वो वामचक्रः सुरेश्वरः ॥ २०॥

śrīdharaḥ pañcarekho'vyādvanamālī gādāṅkitaḥ |vāmano varttulo hrasvo vāmacakraḥ sureśvaraḥ || 20||

नानावर्णोऽनेकमूर्त्तिर्नागभोगी त्वनन्तकः ।स्थूलो दामोदरो नीलो मध्येव(च)क्रः सुनीलकः ॥ २१॥

nānāvarṇo'nekamūrttirnāgabhogī tvanantakaḥ |sthūlo dāmodaro nīlo madhyeva(ca)kraḥ sunīlakaḥ || 21||

सङ्कीर्णद्वारकः सोऽव्यादथ ब्रह्मा सुलोहितः ।स दीर्घरेखः सुषिर एकचक्राम्बुजः पृथुः ॥ २२॥

saṅkīrṇadvārakaḥ so'vyādatha brahmā sulohitaḥ |sa dīrgharekhaḥ suṣira ekacakrāmbujaḥ pṛthuḥ || 22||

पृथुच्छिद्रः स्थूलचक्रः कृष्णो विष्णुश्च बिन्दुमत् ।हयग्रीवोऽङ्कुशाकारः पञ्चरेखः सकौस्तुभः ॥ २३॥

pṛthucchidraḥ sthūlacakraḥ kṛṣṇo viṣṇuśca bindumat |hayagrīvo'ṅkuśākāraḥ pañcarekhaḥ sakaustubhaḥ || 23||

वैकुण्ठो मणिरत्नाभ एकचक्राम्बुजोऽसितः ।मत्स्यो दीर्घोऽम्बुजाकारो द्वाररेखश्च पातु वः ॥ २४॥

vaikuṇṭho maṇiratnābha ekacakrāmbujo'sitaḥ |matsyo dīrgho'mbujākāro dvārarekhaśca pātu vaḥ || 24||

रामचक्रो दक्षरेखः श्यामो वोऽव्यात्त्रिविक्रमः ।शालग्रामे द्वारकायां स्थिताय गदिने नमः ॥ २५॥

rāmacakro dakṣarekhaḥ śyāmo vo'vyāttrivikramaḥ |śālagrāme dvārakāyāṃ sthitāya gadine namaḥ || 25||

एकद्वारश्चतुश्चक्रो वनमालाविभूषितः ।स्वर्णरेखासमायुक्तो गोष्पदेन विराजितः ॥ २६॥

ekadvāraścatuścakro vanamālāvibhūṣitaḥ |svarṇarekhāsamāyukto goṣpadena virājitaḥ || 26||

कदम्बकुसुमाकारो लक्ष्मीनारायणोऽवतु ।एकेन लक्षितो योऽव्याद्गदाधारी (सुदर्शनः)॥ २७॥

kadambakusumākāro lakṣmīnārāyaṇo'vatu |ekena lakṣito yo'vyādgadādhārī (sudarśanaḥ)|| 27||

लक्ष्मीनारायणो द्वाभ्यां त्रिभिर्मूर्त्तेस्त्रिविक्रमः ।चतुर्भिश्च चतुर्व्यूहो वासुदेवश्च पञ्चभिः ॥ २८॥

lakṣmīnārāyaṇo dvābhyāṃ tribhirmūrttestrivikramaḥ |caturbhiśca caturvyūho vāsudevaśca pañcabhiḥ || 28||

प्रद्युम्नः षड्भिरेव स्यात् सङ्कर्षण इतस्ततः ।पुरुषोत्तमोऽष्टभिः स्यान्नवव्यूहो नवाङ्कितः ॥ २९॥

pradyumnaḥ ṣaḍbhireva syāt saṅkarṣaṇa itastataḥ |puruṣottamo'ṣṭabhiḥ syānnavavyūho navāṅkitaḥ || 29||

दशावतारो दशभिरनिरुद्धोऽवतादथ ।द्वादशात्मा द्वादशभिरत ऊर्द्ध्वमनन्तकः ॥ ३०॥

daśāvatāro daśabhiraniruddho'vatādatha |dvādaśātmā dvādaśabhirata ūrddhvamanantakaḥ || 30||

विष्णोर्मूर्त्तिमयं स्तोत्रं यः पठेत्स दिवं व्रजेत् ।ब्रह्मा चतुर्मुखो दण्डी कमण्डलुयुगान्वितः ॥ ३१॥

viṣṇormūrttimayaṃ stotraṃ yaḥ paṭhetsa divaṃ vrajet |brahmā caturmukho daṇḍī kamaṇḍaluyugānvitaḥ || 31||

महेश्वरः प्रञ्चवक्त्रो दशबाहुर्वृषध्वजः ।यथायुधस्तथा गौरी चण्डिका च सरस्वती ॥ ३२॥

maheśvaraḥ prañcavaktro daśabāhurvṛṣadhvajaḥ |yathāyudhastathā gaurī caṇḍikā ca sarasvatī || 32||

महालक्ष्मीर्मातरश्च पद्महस्तो दिवाकरः ।गजास्यश्च गणः स्कन्दः षण्मुखोऽनेकधागुणाः ॥ ३३॥

mahālakṣmīrmātaraśca padmahasto divākaraḥ |gajāsyaśca gaṇaḥ skandaḥ ṣaṇmukho'nekadhāguṇāḥ || 33||

एतेऽर्चिताः स्थापिताश्च प्रासादे वास्तुपूजिते ।धर्मार्थकाममोक्षाद्याः प्राप्यन्ते पुरुषेण च ॥ ३४॥

ete'rcitāḥ sthāpitāśca prāsāde vāstupūjite |dharmārthakāmamokṣādyāḥ prāpyante puruṣeṇa ca || 34||

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ।शालग्राममूर्त्तिलक्षणं नाम पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ४५॥

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe |śālagrāmamūrttilakṣaṇaṃ nāma pañcacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 45||

गरुडपुराण । पूर्वखण्ड । अध्याय ४५/४३०॥गरुडपुराण । पूर्वखण्ड । अध्याय ४५/४-३०॥

garuḍapurāṇa | pūrvakhaṇḍa | adhyāya 45/430||garuḍapurāṇa | pūrvakhaṇḍa | adhyāya 45/4-30||