शिवधर्मशिवमूर्तिभेदवर्णनं नन्दिकेश्वरप्रोक्तम् Nandikeshvaraproktam Shivadharma Shivamurti Bhedavarnanam

किं वक्तव्यं मया देवाः त्रिनेत्रस्याद्भुतं खलु ।चरित्रं तत्पवित्रं हि पवित्राणां विशेषतः ॥ १॥

kiṃ vaktavyaṃ mayā devāḥ trinetrasyādbhutaṃ khalu |caritraṃ tatpavitraṃ hi pavitrāṇāṃ viśeṣataḥ || 1||

हरस्यामरवीरस्य रङ्केष्वप्यविशङ्कया ।अनुग्रहस्तदोग्राणां परमानन्दसाधनम् ॥ २॥

harasyāmaravīrasya raṅkeṣvapyaviśaṅkayā |anugrahastadogrāṇāṃ paramānandasādhanam || 2||

स्वतन्त्रः स महादेवो यं पश्यति दयार्णवः ।तेन तीर्णः स संसारपापनक्राकरः खलु ॥ ३॥

svatantraḥ sa mahādevo yaṃ paśyati dayārṇavaḥ |tena tīrṇaḥ sa saṃsārapāpanakrākaraḥ khalu || 3||

प्रभुचित्तानुसारेण किङ्कराणां तु वर्तनम् ।अन्यथा विपरीत स्यात् इति निश्चितमेव हि ॥ ४॥

prabhucittānusāreṇa kiṅkarāṇāṃ tu vartanam |anyathā viparīta syāt iti niścitameva hi || 4||

तदुक्तिरेव वेदार्थो वेदवक्ता स एव हि ।प्रामाण्यमपि वेदानां न स्वतः परमार्थतः ॥ ५॥

taduktireva vedārtho vedavaktā sa eva hi |prāmāṇyamapi vedānāṃ na svataḥ paramārthataḥ || 5||

परन्तु शिववाक्यत्वस्वरूपेणेति निश्चितम् ।वेदास्तु शिववाक्यानि प्रामाण्यं तेषु सर्वथा ॥ ६॥

parantu śivavākyatvasvarūpeṇeti niścitam |vedāstu śivavākyāni prāmāṇyaṃ teṣu sarvathā || 6||

धर्मतत्त्वं महेशेन ज्ञायते नामरैरपि ।किन्नरैर्वा न गन्धर्वैः नराणां तत्र का कथा ॥ ७॥

dharmatattvaṃ maheśena jñāyate nāmarairapi |kinnarairvā na gandharvaiḥ narāṇāṃ tatra kā kathā || 7||

नित्यं सर्वज्ञमूर्तित्वादष्टमूर्तिः परं स्वतः ।जानाति तत्त्वधर्माणां सर्वेषामपि वस्तुतः ॥ ८॥

nityaṃ sarvajñamūrtitvādaṣṭamūrtiḥ paraṃ svataḥ |jānāti tattvadharmāṇāṃ sarveṣāmapi vastutaḥ || 8||

अयमेतादृशो धर्मः फलमस्येदनित्यपि ।जानाति भगवान् शम्भुः साम्बः संसारमोचकः ॥ ९॥

ayametādṛśo dharmaḥ phalamasyedanityapi |jānāti bhagavān śambhuḥ sāmbaḥ saṃsāramocakaḥ || 9||

तन्मायया परं विश्वं मोहितं तच्चराचरम् ।संसारे पातयत्येव पुनः पुनरनेकधा ॥ १०॥

tanmāyayā paraṃ viśvaṃ mohitaṃ taccarācaram |saṃsāre pātayatyeva punaḥ punaranekadhā || 10||

अहो महेश्वरैश्वर्यमपारमतुलं खलु ।तत्केन ज्ञायते लोके वेदैर्न ज्ञायते यतः ॥ ११॥

aho maheśvaraiśvaryamapāramatulaṃ khalu |tatkena jñāyate loke vedairna jñāyate yataḥ || 11||

तदुक्तवचनैर्वेदैः तद्रूपावगमः कथम् ।अस्मदुक्तेन वाक्येन नास्मद्ज्ञानं यथा तथा ॥ १२॥

taduktavacanairvedaiḥ tadrūpāvagamaḥ katham |asmaduktena vākyena nāsmadjñānaṃ yathā tathā || 12||

वेदान्तगोचरं रूपं सच्चिदानन्दलक्षणम् ।तदस्माभिः कथं ज्ञेयं दुर्ज्ञेयत्वावधारणात् ॥ १३॥

vedāntagocaraṃ rūpaṃ saccidānandalakṣaṇam |tadasmābhiḥ kathaṃ jñeyaṃ durjñeyatvāvadhāraṇāt || 13||

ये लीलाविग्रहः शम्भोः तेऽवनन्तास्तथाविधाः ।तद्ज्ञानमप्यशक्यं हि सर्वथैव स्वभावतः ॥ १४॥

ye līlāvigrahaḥ śambhoḥ te'vanantāstathāvidhāḥ |tadjñānamapyaśakyaṃ hi sarvathaiva svabhāvataḥ || 14||

एकैको विग्रहस्तस्य नास्मन्नयनगोचरः ।तेजःपुञ्जसमाक्रान्ताः तेजःपुञ्जाः स्वभावतः ॥ १५॥

ekaiko vigrahastasya nāsmannayanagocaraḥ |tejaḥpuñjasamākrāntāḥ tejaḥpuñjāḥ svabhāvataḥ || 15||

द्विबाहवो विग्रहास्तु कोटिशः परमात्मनः ।तस्यैव कोटिशस्तावत् ते चतुर्बाहवः पराः ॥ १६॥

dvibāhavo vigrahāstu koṭiśaḥ paramātmanaḥ |tasyaiva koṭiśastāvat te caturbāhavaḥ parāḥ || 16||

केचिदष्टभुजास्तस्य केचिद्दशबाहवः ।सहस्रबाहवः केचित् () केचिदर्बुदबाहवः ॥ १७॥

kecidaṣṭabhujāstasya keciddaśabāhavaḥ |sahasrabāhavaḥ kecit () kecidarbudabāhavaḥ || 17||

(केचित्ते लक्षबाहवः । ते कोटिबाहवः केचित्)परार्धबाहवः केचित् महादेवस्य विग्रहाः ।दिव्याभरणसम्पन्नाः ते सर्वे मेरुसन्निभाः ॥ १८॥

(kecitte lakṣabāhavaḥ | te koṭibāhavaḥ kecit)parārdhabāhavaḥ kecit mahādevasya vigrahāḥ |divyābharaṇasampannāḥ te sarve merusannibhāḥ || 18||

दुकूलसंवृताः सर्वे दिव्यचन्दनचर्चिताः ।उमार्धविग्रहाः सर्वे त्रिशूलवरबाहवः ॥ १९॥

dukūlasaṃvṛtāḥ sarve divyacandanacarcitāḥ |umārdhavigrahāḥ sarve triśūlavarabāhavaḥ || 19||

ते सर्वे चन्द्ररेखाङ्काः नीलकण्ठाः कपर्दिनः ।कैलासभुवनागारं व्याप्य सर्वे व्यवस्थिताः ॥ २०॥

te sarve candrarekhāṅkāḥ nīlakaṇṭhāḥ kapardinaḥ |kailāsabhuvanāgāraṃ vyāpya sarve vyavasthitāḥ || 20||

परमानन्दसम्पूर्णाः ते सर्वेऽपि कृपार्णवाः ।तत्प्रभावार्णवान्तस्तु न वेदैरपि शस्यते ॥ २१॥

paramānandasampūrṇāḥ te sarve'pi kṛpārṇavāḥ |tatprabhāvārṇavāntastu na vedairapi śasyate || 21||

तद्ज्ञानमस्मदादीनां सुतरामपि दुर्लभम् ।एतेषां विग्रहाणां तु सर्वेषां मूलविग्रहः ॥ २२॥

tadjñānamasmadādīnāṃ sutarāmapi durlabham |eteṣāṃ vigrahāṇāṃ tu sarveṣāṃ mūlavigrahaḥ || 22||

चिद्धनः शिव एवेति तद्ज्ञानमतिदुर्लभम् ।तत्र द्विबाहुरीशानविग्रहो दृश्यते मया ॥ २३॥

ciddhanaḥ śiva eveti tadjñānamatidurlabham |tatra dvibāhurīśānavigraho dṛśyate mayā || 23||

कथञ्चिद्धोरतपसा कृपयाऽपि शिवस्य मे ।शिवया स यदा युक्तः तदा तद्दर्शनं परम् ॥ २४॥

kathañciddhoratapasā kṛpayā'pi śivasya me |śivayā sa yadā yuktaḥ tadā taddarśanaṃ param || 24||

कुमारस्य गणेशस्य तदन्येषां तु दुर्लभम् ।स विहारार्थमायाति यदा बहिरुमां विना ॥ २५॥

kumārasya gaṇeśasya tadanyeṣāṃ tu durlabham |sa vihārārthamāyāti yadā bahirumāṃ vinā || 25||

तदा सकरुणापूरो हरो लोचनगोचरः ।तस्यैव लीलया सृष्टिः स्थितिः संहार इत्यपि ॥ २६॥

tadā sakaruṇāpūro haro locanagocaraḥ |tasyaiva līlayā sṛṣṭiḥ sthitiḥ saṃhāra ityapi || 26||

स कथञ्चिद्वेदवाक्यैः विरूपाक्षो निरूपितः ।तदाज्ञावशगं सर्वमिदं ब्रह्माण्डमण्डलम् ॥ २७॥

sa kathañcidvedavākyaiḥ virūpākṣo nirūpitaḥ |tadājñāvaśagaṃ sarvamidaṃ brahmāṇḍamaṇḍalam || 27||

वाति वातस्ततो भीतः शङ्करादुग्रशासनात् ।उग्रोग्रशासनादेव भीतः सूर्योऽप्युदेत्ययम् ॥ २८॥

vāti vātastato bhītaḥ śaṅkarādugraśāsanāt |ugrograśāsanādeva bhītaḥ sūryo'pyudetyayam || 28||

भीषास्मादग्निरिन्द्रश्च मृत्युर्धावति पञ्चमः ।एतादृशं महादेवं सर्वश्रुत्यन्तसंस्तुतम् ॥ २९॥

bhīṣāsmādagnirindraśca mṛtyurdhāvati pañcamaḥ |etādṛśaṃ mahādevaṃ sarvaśrutyantasaṃstutam || 29||

स्मृत्वाऽपि मुच्यते घोरैः अपारैरघसागरैः ।अर्चनं स्मरणं ध्यानं वन्दनं कीर्तन तथा ॥ ३०॥

smṛtvā'pi mucyate ghoraiḥ apārairaghasāgaraiḥ |arcanaṃ smaraṇaṃ dhyānaṃ vandanaṃ kīrtana tathā || 30||

जपोऽपि शिवलिङ्गाग्रे शिवस्यानन्तमुच्यते ॥ ३१॥

japo'pi śivaliṅgāgre śivasyānantamucyate || 31||

शिवचरणसरोजाभ्यर्चनध्यानदानस्मरणभजनगानाराधनालापनाद्यैः ।अनुपदमनुधावन्त्यादरादिन्दिराद्याः कनकरुचिरदण्डाखण्डचण्डातपत्रैः ॥ ३२॥

śivacaraṇasarojābhyarcanadhyānadānasmaraṇabhajanagānārādhanālāpanādyaiḥ |anupadamanudhāvantyādarādindirādyāḥ kanakaruciradaṇḍākhaṇḍacaṇḍātapatraiḥ || 32||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते नन्दिकेश्वरप्रोक्तं शिवधर्मशिवमूर्तिभेदवर्णनं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । हराख्यः तृतीयांशः । पूर्वार्धम् । अध्यायः २८। ६२९३ ॥

|| iti śivarahasyāntargate nandikeśvaraproktaṃ śivadharmaśivamūrtibhedavarṇanaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | harākhyaḥ tṛtīyāṃśaḥ | pūrvārdham | adhyāyaḥ 28| 6293 ||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।हराख्यः तृतीयांशः ।पूर्वार्धम् ।अध्यायः २८। ६२-९३ ॥

– || śrīśivarahasyam |harākhyaḥ tṛtīyāṃśaḥ |pūrvārdham |adhyāyaḥ 28| 62-93 ||