नन्दिकेश्वरकाशिका अथवा नन्दिकेशकाशिका Nandikeshvarakashika or Nandikeshakashika

॥ श्री शिवाय नमः ॥नन्दिकेश्वरकाशिका अथवा नन्दिकेशकाशिका(नन्दिकेश्वरप्रमथप्रणीता)नृत्तावसाने नटराजराजो ननाद ढक्कां नवपञ्चवारम् ।उद्धर्तुकामस्सनकादिसिद्धानेतद्विमर्शे शिवसूत्रजालम् ॥ १॥

|| śrī śivāya namaḥ ||nandikeśvarakāśikā athavā nandikeśakāśikā(nandikeśvarapramathapraṇītā)nṛttāvasāne naṭarājarājo nanāda ḍhakkāṃ navapañcavāram |uddhartukāmassanakādisiddhānetadvimarśe śivasūtrajālam || 1||

अत्र सर्वत्र सूत्रेषु ह्यन्त्यं वर्णं चतुर्दशम् ।धात्वर्थं समुपादिष्टं पाणिन्यादीष्टसिद्धये ॥ २॥

atra sarvatra sūtreṣu hyantyaṃ varṇaṃ caturdaśam |dhātvarthaṃ samupādiṣṭaṃ pāṇinyādīṣṭasiddhaye || 2||

अकारो ब्रह्मरूपः स्यान्निर्गुणः सर्ववस्तुषु ।चित्कलाम् इं समाश्रित्य जगद्रूप उण् ईश्वरः ॥ ३॥

akāro brahmarūpaḥ syānnirguṇaḥ sarvavastuṣu |citkalām iṃ samāśritya jagadrūpa uṇ īśvaraḥ || 3||

अकारः सर्ववर्णाग्रयः प्रकाशः परमेश्वरः ।आद्यमन्त्येन संयोगात् अहमित्येव जायते ॥ ४॥

akāraḥ sarvavarṇāgrayaḥ prakāśaḥ parameśvaraḥ |ādyamantyena saṃyogāt ahamityeva jāyate || 4||

सर्वं परात्मकं पूर्वं ज्ञप्तिमात्रमिदं जगत् ।ज्ञप्तेर्बभूव पश्यन्ती मध्यमा वाक् ततः स्मृता ॥ ५॥

sarvaṃ parātmakaṃ pūrvaṃ jñaptimātramidaṃ jagat |jñapterbabhūva paśyantī madhyamā vāk tataḥ smṛtā || 5||

वक्त्रे विशुद्धचक्राख्ये वैखरी सा मता ततः ।सृष्ट्याविर्भावमात्रात्मा मध्यमावत् समायुतम् ॥ ६॥

vaktre viśuddhacakrākhye vaikharī sā matā tataḥ |sṛṣṭyāvirbhāvamātrātmā madhyamāvat samāyutam || 6||

अकारं सन्निधीकृत्य जगतां कारणत्वतः ।इकारः सर्ववर्णानां शक्तित्वात् कारणं मतम् ॥ ७॥

akāraṃ sannidhīkṛtya jagatāṃ kāraṇatvataḥ |ikāraḥ sarvavarṇānāṃ śaktitvāt kāraṇaṃ matam || 7||

जगत्स्रष्टुमभूद्वाञ्छा (प्रभोरिच्छा) यदा ह्यासीत्तदाऽभवत् ।कामबीजमिति प्राहुर्मुनयो वेदपारगाः ॥ ८॥

jagatsraṣṭumabhūdvāñchā (prabhoricchā) yadā hyāsīttadā'bhavat |kāmabījamiti prāhurmunayo vedapāragāḥ || 8||

अकारो ज्ञप्तिमात्रं स्यात् इकारश्चित्कला मता ।उकारो विष्णुरित्याहुर्व्यापकत्वान्महेश्वरः ॥ ९॥

akāro jñaptimātraṃ syāt ikāraścitkalā matā |ukāro viṣṇurityāhurvyāpakatvānmaheśvaraḥ || 9||

ऋऌक् सर्वेश्वरो मायां मनोवृत्तिमदर्शयत् ।तामेव वृत्तिमाश्रित्य जगद्रूपमजीजनत् ॥ १०॥

ṛḷk sarveśvaro māyāṃ manovṛttimadarśayat |tāmeva vṛttimāśritya jagadrūpamajījanat || 10||

वृत्तिवृत्तिमतोरत्र भेदलेशो न विद्यते ।चन्द्रचन्द्रिकयोर्यद्वत् तथा वागर्थयोरपि ॥ ११॥

vṛttivṛttimatoratra bhedaleśo na vidyate |candracandrikayoryadvat tathā vāgarthayorapi || 11||

स्वेच्छया स्वस्य चिच्छक्त्या विश्वमुन्मीलयत्यसौ ।वर्णानां मध्यमक्लीबमृऌवर्णद्वयं विदुः ॥ १२॥

svecchayā svasya cicchaktyā viśvamunmīlayatyasau |varṇānāṃ madhyamaklībamṛḷvarṇadvayaṃ viduḥ || 12||

एओङ् मायेश्वरात्मैक्यविज्ञानं सर्ववस्तुषु ।साक्षित्वात्सर्वभूतानां स एक इति निश्चितम् ॥ १३॥

eoṅ māyeśvarātmaikyavijñānaṃ sarvavastuṣu |sākṣitvātsarvabhūtānāṃ sa eka iti niścitam || 13||

ऐऔच् ब्रह्मस्वरूपस्सन् जगत्स्वान्तर्गतं ततः ।इच्छया विस्तरं(विस्तृतं) कर्त्तुमाविरासीन्महामुनिः(कृपानिधिः) ॥ १४॥

aiauc brahmasvarūpassan jagatsvāntargataṃ tataḥ |icchayā vistaraṃ(vistṛtaṃ) karttumāvirāsīnmahāmuniḥ(kṛpānidhiḥ) || 14||

भूतपञ्चकमेतस्मात् हयवरट् महेश्वरात् ।व्योमवाय्वम्बुवह्न्याख्यभूतान्यासीत्स एव हि ॥ १५॥

bhūtapañcakametasmāt hayavaraṭ maheśvarāt |vyomavāyvambuvahnyākhyabhūtānyāsītsa eva hi || 15||

हकारात् व्योमसंज्ञश्च यकारात् वायुरुच्यते ।रकारात् वह्निस्तोयं तु वकारात् इति शैवराट् ॥ १६॥

hakārāt vyomasaṃjñaśca yakārāt vāyurucyate |rakārāt vahnistoyaṃ tu vakārāt iti śaivarāṭ || 16||

आधारभूतं भूतानामन्नादीनां च कारणम् ।अन्नाद्रेतस्ततो जीवः कारणत्वात् लण् ईरितम् ॥ १७॥

ādhārabhūtaṃ bhūtānāmannādīnāṃ ca kāraṇam |annādretastato jīvaḥ kāraṇatvāt laṇ īritam || 17||

शब्दस्पर्शौ रूपरसगन्धाश्च ञमङणनम् ।व्योमादीनां गुणा ह्येते जानीयात्सर्ववस्तुषु ॥ १८॥

śabdasparśau rūparasagandhāśca ñamaṅaṇanam |vyomādīnāṃ guṇā hyete jānīyātsarvavastuṣu || 18||

वाक्पाणी च झभञ् आसीद्विराड्रूपं चिदात्मनः ।सर्वजन्तुषु विज्ञेयं स्थावरादौ न विद्यते ॥ १९॥

vākpāṇī ca jhabhañ āsīdvirāḍrūpaṃ cidātmanaḥ |sarvajantuṣu vijñeyaṃ sthāvarādau na vidyate || 19||

घढधष् सर्वभूतानां पादपायू उपस्थकः ।कर्मेन्द्रियगणा ह्येते जाता हि परमार्थतः ॥ २०॥

ghaḍhadhaṣ sarvabhūtānāṃ pādapāyū upasthakaḥ |karmendriyagaṇā hyete jātā hi paramārthataḥ || 20||

श्रोत्रत्वङ्नयनघ्राणजिह्वादीन्द्रियपञ्चकम् ।सर्वेषामपि जन्तूनामीरितं जबगडदश् ॥ २१॥

śrotratvaṅnayanaghrāṇajihvādīndriyapañcakam |sarveṣāmapi jantūnāmīritaṃ jabagaḍadaś || 21||

प्राणादिपञ्चकं चैव मनो बुद्धिरहङ्कृतिः ।बभूव कारणत्वेन खफछठथचटतव् ॥ २२॥

prāṇādipañcakaṃ caiva mano buddhirahaṅkṛtiḥ |babhūva kāraṇatvena khaphachaṭhathacaṭatav || 22||

वर्गद्वितीयवर्णोत्थाः प्राणाद्याः पञ्चवायवः ।मध्यवर्गत्रयाज्जाता अन्तःकरणवृत्तयः ॥ २३॥

vargadvitīyavarṇotthāḥ prāṇādyāḥ pañcavāyavaḥ |madhyavargatrayājjātā antaḥkaraṇavṛttayaḥ || 23||

प्रकृतिं पुरुषञ्चैव सर्वेषामेव सम्मतम् ।सम्भूतमिति विज्ञेयं कपय् स्यादिति निश्चितम् ॥ २४॥

prakṛtiṃ puruṣañcaiva sarveṣāmeva sammatam |sambhūtamiti vijñeyaṃ kapay syāditi niścitam || 24||

सत्त्वं रजस्तम इति गुणानां त्रितयं पुरा ।समाश्रित्य महादेवः शषसर् क्रीडति प्रभुः ॥ २५॥

sattvaṃ rajastama iti guṇānāṃ tritayaṃ purā |samāśritya mahādevaḥ śaṣasar krīḍati prabhuḥ || 25||

शकारत् रजसोद्भूतिः षकारत् तमसोद्भवः ।सकारात् सत्त्वसम्भूतिरिति त्रिगुणसम्भवः ॥ २६॥

śakārat rajasodbhūtiḥ ṣakārat tamasodbhavaḥ |sakārāt sattvasambhūtiriti triguṇasambhavaḥ || 26||

तत्त्वातीतः परं साक्षी सर्वानुग्रहविग्रहः ।अहमात्मा परो हल् स्यादिति शम्भुस्तिरोदधे ॥ २७॥

tattvātītaḥ paraṃ sākṣī sarvānugrahavigrahaḥ |ahamātmā paro hal syāditi śambhustirodadhe || 27||

॥ इति नन्दिकेश्वरकृता काशिका सम्पूर्णा ॥॥ इति शिवम् ॥

|| iti nandikeśvarakṛtā kāśikā sampūrṇā |||| iti śivam ||