बालबोधः Balabodhah

नत्वा हरिं सदानन्दं सर्वसिद्धान्तसङ्ग्रहम् ।बालप्रबोधनार्थाय वदामि सुविनिश्चितम् ॥ १॥

natvā hariṃ sadānandaṃ sarvasiddhāntasaṅgraham |bālaprabodhanārthāya vadāmi suviniścitam || 1||

धर्मार्थकाममोक्षाख्याश्चत्वारोऽर्था मनीषिणाम् ।जीवेश्वरविचारेण द्विधा ते हि विचारिताः ॥ २॥

dharmārthakāmamokṣākhyāścatvāro'rthā manīṣiṇām |jīveśvaravicāreṇa dvidhā te hi vicāritāḥ || 2||

अलौकिकास्तु वेदोक्ता साध्यसाधनसंयुताः ।लौकिका ऋषिभिः प्रोक्तास्तथैवेश्वरशिक्षया ॥ ३॥

alaukikāstu vedoktā sādhyasādhanasaṃyutāḥ |laukikā ṛṣibhiḥ proktāstathaiveśvaraśikṣayā || 3||

लौकिकांस्तु प्रवक्ष्यामि वेदादाद्या यतः स्थिताः ।धर्मशास्त्राणि नीतिश्च कामशास्त्राणि च क्रमात् ॥ ४॥

laukikāṃstu pravakṣyāmi vedādādyā yataḥ sthitāḥ |dharmaśāstrāṇi nītiśca kāmaśāstrāṇi ca kramāt || 4||

त्रिवर्गसाधकानीति न तन्निर्णय उच्यते ।मोक्षे चत्वारि शास्त्राणि लौकिके परतः स्वतः ॥ ५॥

trivargasādhakānīti na tannirṇaya ucyate |mokṣe catvāri śāstrāṇi laukike parataḥ svataḥ || 5||

द्विधे द्वे द्वे स्वस्ततः साङ्ख्ययोगौ प्रकीर्तितौ ।त्यागात्यागविभागेन साङ्ख्ये त्यागः प्रकीर्तितः ॥ ६॥

dvidhe dve dve svastataḥ sāṅkhyayogau prakīrtitau |tyāgātyāgavibhāgena sāṅkhye tyāgaḥ prakīrtitaḥ || 6||

अहन्ताममतानाशे सर्वथा निरहङ्कृतः ।स्वरूपस्थो यदा जीवः कृतार्थः स निगद्यते ॥ ७॥

ahantāmamatānāśe sarvathā nirahaṅkṛtaḥ |svarūpastho yadā jīvaḥ kṛtārthaḥ sa nigadyate || 7||

तदर्थं प्रक्रिया काचित्पुराणेऽपि निरूपिता ।ऋषिभिर्बहुधा प्रोक्ता फलमेकमबाह्यतः ॥ ८॥

tadarthaṃ prakriyā kācitpurāṇe'pi nirūpitā |ṛṣibhirbahudhā proktā phalamekamabāhyataḥ || 8||

अत्यागे योगमार्गो हि त्यागोऽपि मनसैव हि ।यमादयस्तु कर्तव्याः सिद्धे योगे कृतार्थता ॥ ९॥

atyāge yogamārgo hi tyāgo'pi manasaiva hi |yamādayastu kartavyāḥ siddhe yoge kṛtārthatā || 9||

पराश्रयेण मोक्षस्तु द्विधा सोऽपि निरूप्यते ।ब्रह्मा ब्राह्मणतां यातस्तद्रूपेण च सेव्यते ॥ १०॥

parāśrayeṇa mokṣastu dvidhā so'pi nirūpyate |brahmā brāhmaṇatāṃ yātastadrūpeṇa ca sevyate || 10||

ते सर्वार्था न चाद्येन शास्त्रं किञ्चिदुदीरितम् ।अतः शिवश्च विष्णुश्च जगतो हितकारकौ ॥ ११॥

te sarvārthā na cādyena śāstraṃ kiñcidudīritam |ataḥ śivaśca viṣṇuśca jagato hitakārakau || 11||

वस्तुनः स्थितिसंहारौ कार्यौ शास्त्रप्रवर्तकौ ।ब्रह्मैव तादृशं यस्मात्सर्वात्मकतयोदितौ ॥ १२॥

vastunaḥ sthitisaṃhārau kāryau śāstrapravartakau |brahmaiva tādṛśaṃ yasmātsarvātmakatayoditau || 12||

निर्दोषपूर्णगुणता तत्तच्छास्त्रे तयोः कृता ।भोगमोक्षफले दातुं शक्तौ द्वावपि यद्यपि ॥ १३॥

nirdoṣapūrṇaguṇatā tattacchāstre tayoḥ kṛtā |bhogamokṣaphale dātuṃ śaktau dvāvapi yadyapi || 13||

भोगः शिवेन मोक्षस्तु विष्णुनेति विनिश्चयः ।लोकेऽपि यत्प्रभुर्भुङ्क्ते तन्न यच्छति कर्हिचित् ॥ १४॥

bhogaḥ śivena mokṣastu viṣṇuneti viniścayaḥ |loke'pi yatprabhurbhuṅkte tanna yacchati karhicit || 14||

अतिप्रियाय तदपि दीयते क्वचिदेव हि ।नियतार्थप्रदानेन तदीयत्वे तदाश्रयः ॥ १५॥

atipriyāya tadapi dīyate kvacideva hi |niyatārthapradānena tadīyatve tadāśrayaḥ || 15||

प्रत्येकं साधनं चैतद्।ह्द्वितीयार्थे महान् श्रमः ।जीवाः स्वभावतो दुष्टा दोषाभावाय सर्वदा ॥ १६॥

pratyekaṃ sādhanaṃ caitad|hdvitīyārthe mahān śramaḥ |jīvāḥ svabhāvato duṣṭā doṣābhāvāya sarvadā || 16||

श्रवणादि ततः प्रेम्णा सर्वं कार्यं हि सिद्ध्यति ।मोक्षस्तु सुलभो विष्णोर्भोगश्च शिवतस्तथा ॥ १७॥

śravaṇādi tataḥ premṇā sarvaṃ kāryaṃ hi siddhyati |mokṣastu sulabho viṣṇorbhogaśca śivatastathā || 17||

समर्पणेनात्मनो हि तदीयत्वं भवेद्ध्रुवम् ।अतदीयतया चापि केवलश्चेत्समाश्रितः ॥ १८॥

samarpaṇenātmano hi tadīyatvaṃ bhaveddhruvam |atadīyatayā cāpi kevalaścetsamāśritaḥ || 18||

तदाश्रयतदीयत्वबुद्।ह्ध्यै किञ्चित्समाचरेत् ।स्वधर्ममनुतिष्ठन् वै भारद्वैगुण्यमन्यथा ॥इत्येवं कथितं सर्वं नैतज्ज्ञाने भ्रमः पुनः ॥ १९॥

tadāśrayatadīyatvabud|hdhyai kiñcitsamācaret |svadharmamanutiṣṭhan vai bhāradvaiguṇyamanyathā ||ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ naitajjñāne bhramaḥ punaḥ || 19||

इति श्रीवल्लभाचार्यविरचितो बालबोधः सम्पूर्णः ।

iti śrīvallabhācāryaviracito bālabodhaḥ sampūrṇaḥ |