देवीमहिम्नस्तोत्रम् अथवा दुर्गामहिम्नस्तोत्रम् Devi Mahimna Stotram

चन्द्रचूड उवाचत्वमन्तस्त्वं पश्चात्त्वमसि पुरतस्त्वं च परतस्त्वमूर्ध्वं त्वं चाधस्त्वमसि खलुलोकान्तर चरी ।त्वमिन्द्रस्त्वं चन्द्रस्त्वमसि निगमानामुपनिषत्तवाहं दासोऽस्मि त्रिपुरहररामे कुरु कृपाम् ॥ १॥

candracūḍa uvācatvamantastvaṃ paścāttvamasi puratastvaṃ ca paratastvamūrdhvaṃ tvaṃ cādhastvamasi khalulokāntara carī |tvamindrastvaṃ candrastvamasi nigamānāmupaniṣattavāhaṃ dāso'smi tripurahararāme kuru kṛpām || 1||

इयान् कालः सृष्टेः प्रभृति बहुकष्टेन गमितोविना यत्त्वत्सेवां करुणरसकल्लोलिनि शिवे ।तदेतद्दौर्भाग्यं विषयतृष्णाख्यरिपुणाहतः शुद्धानन्दं स्पृशिमि तव सिद्धेश्वरि पदम् ॥ २॥

iyān kālaḥ sṛṣṭeḥ prabhṛti bahukaṣṭena gamitovinā yattvatsevāṃ karuṇarasakallolini śive |tadetaddaurbhāgyaṃ viṣayatṛṣṇākhyaripuṇāhataḥ śuddhānandaṃ spṛśimi tava siddheśvari padam || 2||

सुधाधारावृष्टेस्तव जननि दृष्टेर्विषयतांवयं यामो दामोदर भगिनि भाग्येन फलितम् ।इदानीं भूतानां ध्रुवमुपरि भूताः परमुदान वाञ्छामो मोक्षं विपिन पथि कक्षं जरदिव ॥ ३॥

sudhādhārāvṛṣṭestava janani dṛṣṭerviṣayatāṃvayaṃ yāmo dāmodara bhagini bhāgyena phalitam |idānīṃ bhūtānāṃ dhruvamupari bhūtāḥ paramudāna vāñchāmo mokṣaṃ vipina pathi kakṣaṃ jaradiva || 3||

जपादौ नो सक्ता हरगृहिणि भक्ताः करुणयाभवत्या होमत्या कति कति न भावेन गमिताः ।चिदानन्दाकारं भवजलधिपारं निजपदंन ते मातुर्गर्भे जननि तव गर्भे यदि गताः ॥ ४॥

japādau no saktā haragṛhiṇi bhaktāḥ karuṇayābhavatyā homatyā kati kati na bhāvena gamitāḥ |cidānandākāraṃ bhavajaladhipāraṃ nijapadaṃna te māturgarbhe janani tava garbhe yadi gatāḥ || 4||

चिदेवेदं सर्वं श्रुतिरिति भवत्याः स्तुतिकथाप्रियं भात्यस्तीति त्रिविधमपि रूपं तव शिवे ।अणुर्दीर्घं ह्रस्वं महदजरमन्तादिरहितंत्वमेव ब्रह्मासि त्वदपरमुदारं न गिरिजे ॥ ५॥

cidevedaṃ sarvaṃ śrutiriti bhavatyāḥ stutikathāpriyaṃ bhātyastīti trividhamapi rūpaṃ tava śive |aṇurdīrghaṃ hrasvaṃ mahadajaramantādirahitaṃtvameva brahmāsi tvadaparamudāraṃ na girije || 5||

त्वयाऽन्तर्यामिन्या भगवति वशिन्याऽऽदिसहितेविधीयन्ते भावा मनसि जगतामित्युपनिषत् ।अहं कर्तेत्यन्तर्विशतु मम बुद्धिः कथमुमेसुबुद्धिस्त्वद्भक्तो न भवति कुबुद्धिः क्वचिदपि ॥ ६॥

tvayā'ntaryāminyā bhagavati vaśinyā''disahitevidhīyante bhāvā manasi jagatāmityupaniṣat |ahaṃ kartetyantarviśatu mama buddhiḥ kathamumesubuddhistvadbhakto na bhavati kubuddhiḥ kvacidapi || 6||

न मन्त्रं तन्त्रं वा किमपि खलु विद्मो गिरिसुतेक्व यामः किं कुर्मस्तव चरणसेवा न रचिता ।अये मातः प्रातः प्रभृति दिवसास्तावधि वयंकुबुध्याऽहङ्कार्यी शिव शिव न यामो निज वयः ॥ ७॥

na mantraṃ tantraṃ vā kimapi khalu vidmo girisutekva yāmaḥ kiṃ kurmastava caraṇasevā na racitā |aye mātaḥ prātaḥ prabhṛti divasāstāvadhi vayaṃkubudhyā'haṅkāryī śiva śiva na yāmo nija vayaḥ || 7||

इहामुष्मिँल्लोके ह्यपि न विषये प्रेमकरवेन मे वैरी कश्चिद्भगवति भवानि त्रिभुवने ।गुणान्नामाधारं निगम गणसारं तव पदंमनो वारं वारं जपति च विनोदं च भजते ॥ ८॥

ihāmuṣmim̐lloke hyapi na viṣaye premakaravena me vairī kaścidbhagavati bhavāni tribhuvane |guṇānnāmādhāraṃ nigama gaṇasāraṃ tava padaṃmano vāraṃ vāraṃ japati ca vinodaṃ ca bhajate || 8||

महामाये काये मम भवति यादृक्खलु मनोमनस्ते सङ्ख्याने न हि तादृक्कथमुमे ।त्वमेवान्तर्मातर्निगमयसि बुद्धिं त्रिजगतांन जाने श्रीजानेरपि न विदितस्तेऽत्र महिमा ॥ ९॥

mahāmāye kāye mama bhavati yādṛkkhalu manomanaste saṅkhyāne na hi tādṛkkathamume |tvamevāntarmātarnigamayasi buddhiṃ trijagatāṃna jāne śrījānerapi na viditaste'tra mahimā || 9||

अमीषां वर्णानां क्रतुकरणसम्पूर्णवयसांनिकाम्यं काव्यानामुरसि समुदायं प्रकटितम् ।स्तनौ मेरू मत्वा स्थगितममृतोपाख्यमुभयंदयाधाराधारं मम जननि हारं तव भजे ॥ १०॥

amīṣāṃ varṇānāṃ kratukaraṇasampūrṇavayasāṃnikāmyaṃ kāvyānāmurasi samudāyaṃ prakaṭitam |stanau merū matvā sthagitamamṛtopākhyamubhayaṃdayādhārādhāraṃ mama janani hāraṃ tava bhaje || 10||

स्तनद्वन्द्वं स्कन्दद्विपमुखमुखे यत्स्नुतमुखंकदाचिन्मे मातर्वितरतु मुखे स्तन्यकणिकाम् ।अनेनायं धन्यो जगदुपरि मान्योऽपि भवतांकुपुत्रे सत्पुत्रे न हि भवति मातुर्विषमता ॥ ११॥

stanadvandvaṃ skandadvipamukhamukhe yatsnutamukhaṃkadācinme mātarvitaratu mukhe stanyakaṇikām |anenāyaṃ dhanyo jagadupari mānyo'pi bhavatāṃkuputre satputre na hi bhavati māturviṣamatā || 11||

जगन्मूलं शूलं ह्यनुभवति कूलं कथमिदंद्विधाकुर्वे सर्वेश्वरि मम तु गर्वेण फलितम् ।पदद्वन्द्वं द्वन्द्वं व्यतिकरहरं द्वन्द्वसुखदंगुणा रामे रामे कलय हृदि कामेश्वरि सदा ॥ १२॥

jaganmūlaṃ śūlaṃ hyanubhavati kūlaṃ kathamidaṃdvidhākurve sarveśvari mama tu garveṇa phalitam |padadvandvaṃ dvandvaṃ vyatikaraharaṃ dvandvasukhadaṃguṇā rāme rāme kalaya hṛdi kāmeśvari sadā || 12||

अहोरात्रं गात्रं समजनि न पात्रं मम मुदाधनायत्तं चित्तं तृणमपि तु निश्चित्तमभवत् ।इदानीमानीता कथमपि भवानी हृदि मयास्थितं मन्ये धन्ये पथि कथमधन्येह मुचितः ॥ १३॥

ahorātraṃ gātraṃ samajani na pātraṃ mama mudādhanāyattaṃ cittaṃ tṛṇamapi tu niścittamabhavat |idānīmānītā kathamapi bhavānī hṛdi mayāsthitaṃ manye dhanye pathi kathamadhanyeha mucitaḥ || 13||

निराकारामारादधि हृदयमाराधितवतामया मायातीता सितसकलकायापहतये ।अहं कोऽहं सोऽहं मतिरिति विमोहं हतवतिकृताहन्तानन्तामुपनयति सन्तानकवति ॥ १४॥

nirākārāmārādadhi hṛdayamārādhitavatāmayā māyātītā sitasakalakāyāpahataye |ahaṃ ko'haṃ so'haṃ matiriti vimohaṃ hatavatikṛtāhantānantāmupanayati santānakavati || 14||

त्वदङ्घ्रेरुद्द्योतादरुणकिरणश्रेणिगमनात्समुद्भूता ये ये जगति जयिनः शोणमणयः ।त एते सर्वेषां शिरसि विदुषां भान्ति भुवनेत्वदीयादन्यः को भवति जनवन्द्योऽद्य गिरिजे ॥ १५॥

tvadaṅghreruddyotādaruṇakiraṇaśreṇigamanātsamudbhūtā ye ye jagati jayinaḥ śoṇamaṇayaḥ |ta ete sarveṣāṃ śirasi viduṣāṃ bhānti bhuvanetvadīyādanyaḥ ko bhavati janavandyo'dya girije || 15||

अकार्षीत्सोऽमर्षी भुवनमपरं गाधितनयःशशा पान्यो लक्ष्मीमपिबदपरो ह्यर्णवमिति ।सपर्यामाहात्म्यं तव जननि तादात्म्यफलदंकियद्वक्ष्ये यक्षेश्वरकिरणदत्तं भगवति ॥ १६॥

akārṣītso'marṣī bhuvanamaparaṃ gādhitanayaḥśaśā pānyo lakṣmīmapibadaparo hyarṇavamiti |saparyāmāhātmyaṃ tava janani tādātmyaphaladaṃkiyadvakṣye yakṣeśvarakiraṇadattaṃ bhagavati || 16||

अमी देवाः सेवां विदधति यतो मञ्चकतयाशिवोऽप्यच्छच्छायारचितरुचिर प्रच्छदतया ।कृतार्थीकर्तुं मां परमशिव वामाङ्कनिलयापरब्रह्मस्फूर्तिस्तव जयति मूर्तिः सकरुणा ॥ १७॥

amī devāḥ sevāṃ vidadhati yato mañcakatayāśivo'pyacchacchāyāracitarucira pracchadatayā |kṛtārthīkartuṃ māṃ paramaśiva vāmāṅkanilayāparabrahmasphūrtistava jayati mūrtiḥ sakaruṇā || 17||

समुद्धर्तुं भक्तान् प्रभवति विहर्तुं जगदिदंगतिं वायोर्बद्ध्वा विनिमयति रूपं च नियमात् ।यदृच्छा यस्येच्छा न च भजन विच्छेद भयतोनमस्ते भक्ताय ध्रुवभजनसक्ताय गिरिजे ॥ १८॥

samuddhartuṃ bhaktān prabhavati vihartuṃ jagadidaṃgatiṃ vāyorbaddhvā vinimayati rūpaṃ ca niyamāt |yadṛcchā yasyecchā na ca bhajana viccheda bhayatonamaste bhaktāya dhruvabhajanasaktāya girije || 18||

उमा माया माता कमलनयना कृष्णभगिनीभवानी दुर्गाऽम्बा मतिरमरलक्ष्मीति तरला ।महाविद्या देवी प्रकृतिरजजायेति जपतांभवन्ति श्रीविद्ये तव जननि नामानि निधयः ॥ १९॥

umā māyā mātā kamalanayanā kṛṣṇabhaginībhavānī durgā'mbā matiramaralakṣmīti taralā |mahāvidyā devī prakṛtirajajāyeti japatāṃbhavanti śrīvidye tava janani nāmāni nidhayaḥ || 19||

दिशां पाला बाला हरहरिसरोजासनमुखास्त्वया दुर्गे सर्वे कति कति न भक्ता अधिकृताः ।स्वयं रक्ता भक्तावहमधिकृतो नाधिमगमंसुखे वा दुःखे वा मम समतया यान्तु दिवसाः ॥ २०॥

diśāṃ pālā bālā haraharisarojāsanamukhāstvayā durge sarve kati kati na bhaktā adhikṛtāḥ |svayaṃ raktā bhaktāvahamadhikṛto nādhimagamaṃsukhe vā duḥkhe vā mama samatayā yāntu divasāḥ || 20||

भवत्या भक्तानां यदि किमपि कश्चिद्विधिकृतेपुरो वा पश्चाद्वा कपटदुरितेर्षापरवशः ।जनश्चेत्संन्यासादपि जपति नारायणपदंततोऽप्येनं देवी नयनपथवीथीं गमयति ॥ २१॥

bhavatyā bhaktānāṃ yadi kimapi kaścidvidhikṛtepuro vā paścādvā kapaṭaduriterṣāparavaśaḥ |janaścetsaṃnyāsādapi japati nārāyaṇapadaṃtato'pyenaṃ devī nayanapathavīthīṃ gamayati || 21||

क्रिया व कर्ता वा करणमपि वा कर्म यदि वाप्रणीयन्ते चेष्टा जगति पुरुषैर्भावकलुषैः ।समर्प्य स्वात्मानं तव तु पदयोरिन्द्रपदवीमिदं वा तद्विष्णोर्गणयति न भक्तोऽयमचलः ॥ २२॥

kriyā va kartā vā karaṇamapi vā karma yadi vāpraṇīyante ceṣṭā jagati puruṣairbhāvakaluṣaiḥ |samarpya svātmānaṃ tava tu padayorindrapadavīmidaṃ vā tadviṣṇorgaṇayati na bhakto'yamacalaḥ || 22||

स्वयं माया कार्याद्युदयकरणे कौतुकवतीशिवादीनां सर्गस्थितिविलयकर्माणि बिभृषे ।अयं भक्तो नाम्नां भगवति शुभः स्यात्तव यदाभवान्या भक्तानामशुभमपरं तेऽपि न कृतम् ॥ २३॥

svayaṃ māyā kāryādyudayakaraṇe kautukavatīśivādīnāṃ sargasthitivilayakarmāṇi bibhṛṣe |ayaṃ bhakto nāmnāṃ bhagavati śubhaḥ syāttava yadābhavānyā bhaktānāmaśubhamaparaṃ te'pi na kṛtam || 23||

धरित्री ह्यम्भोधिस्त्वमपि दहनस्त्वं च पवनस्त्वमाकाशस्त्वं च ग्रसति पुरुषस्तेन सहितम् ।ग्रसन्ती ब्रह्माण्डं प्रकृतिरपि दासी पशुपतेर्यदासीत्संहारे जननि तव संहारमहिमा ॥ २४॥

dharitrī hyambhodhistvamapi dahanastvaṃ ca pavanastvamākāśastvaṃ ca grasati puruṣastena sahitam |grasantī brahmāṇḍaṃ prakṛtirapi dāsī paśupateryadāsītsaṃhāre janani tava saṃhāramahimā || 24||

स्फुरत्तारा माल्यं ग्रहनिवहनीराजनविधिर्हविर्धूमो धूपो मलयपवमानः परिमलः ।इदं ते नैवेद्यं विविध रसवेद्यं खलु सुखंसपर्या मर्यादा ध्रुवमियमुमे ब्रह्मनिलये ॥ २५॥

sphurattārā mālyaṃ grahanivahanīrājanavidhirhavirdhūmo dhūpo malayapavamānaḥ parimalaḥ |idaṃ te naivedyaṃ vividha rasavedyaṃ khalu sukhaṃsaparyā maryādā dhruvamiyamume brahmanilaye || 25||

नवाधारा सृष्टिः स्फुटितनवधाशब्दरचनानवानां खेटानामुपरि नवधाऽप्यर्चितपदे ।नवानां सङ्ख्यानां प्रकृतिरगराजन्यतनयेनवद्वीपी देवी त्वमसि नवचक्रेश्वरि शिवे ॥ २६॥

navādhārā sṛṣṭiḥ sphuṭitanavadhāśabdaracanānavānāṃ kheṭānāmupari navadhā'pyarcitapade |navānāṃ saṅkhyānāṃ prakṛtiragarājanyatanayenavadvīpī devī tvamasi navacakreśvari śive || 26||

यदाऽकृष्याकृष्यातपति भवदम्बा क्व नु गताबलात्कारादारादिति यमभटे नाम विधया ।तदैवैनं दीनं स्पृशति वदने प्रश्रयवतीविधूयाम्बा धूर्तं गुहमपि धयन्तं भगवती ॥ २७॥

yadā'kṛṣyākṛṣyātapati bhavadambā kva nu gatābalātkārādārāditi yamabhaṭe nāma vidhayā |tadaivainaṃ dīnaṃ spṛśati vadane praśrayavatīvidhūyāmbā dhūrtaṃ guhamapi dhayantaṃ bhagavatī || 27||

हविर्धाने गीतं श्रुतिशिरसि निर्धारितमितंशिवस्यार्धाङ्गस्थं परममहदद्धा मम मनः ।यदाऽऽचक्षाणस्ते चरणतललाक्षासजलैर्मुखं प्रक्षाल्यायं गणयति न लक्षाणि कृतिनाम् ॥ २८॥

havirdhāne gītaṃ śrutiśirasi nirdhāritamitaṃśivasyārdhāṅgasthaṃ paramamahadaddhā mama manaḥ |yadā''cakṣāṇaste caraṇatalalākṣāsajalairmukhaṃ prakṣālyāyaṃ gaṇayati na lakṣāṇi kṛtinām || 28||

गुरूणां सर्वेषामयमुपरि विद्यागुरुरभून्मनूनां सर्वेषामयमुपरि जातो भुवमनुः ।कलानां सर्वासामियमुपरि लक्ष्मीः परकलामहिम्नां सर्वेषामयमुपरि जागर्ति महिमा ॥ २९॥

gurūṇāṃ sarveṣāmayamupari vidyāgururabhūnmanūnāṃ sarveṣāmayamupari jāto bhuvamanuḥ |kalānāṃ sarvāsāmiyamupari lakṣmīḥ parakalāmahimnāṃ sarveṣāmayamupari jāgarti mahimā || 29||

यदाऽऽलापादापादितविविधविद्यापरिणतिःकरे कृत्वा मोक्षं व्यवहरति लोकं प्रभुतया ।प्रणादेवाशाये प्रभवति दुरापे च पुरुषस्तदेतन्माहात्म्यं विरलजनसारम्यं तव शिवे ॥ ३०॥

yadā''lāpādāpāditavividhavidyāpariṇatiḥkare kṛtvā mokṣaṃ vyavaharati lokaṃ prabhutayā |praṇādevāśāye prabhavati durāpe ca puruṣastadetanmāhātmyaṃ viralajanasāramyaṃ tava śive || 30||

याभिः शङ्कर कालकृत्यदहनज्वालासमुत्सारणंयाभिः शुम्भनिशुम्भदर्पदलनं याभिर्जगन्मोहनम् ।याभिभैरवभीमरूपदलनं सद्यः कृतं मेऽन्वहंदारिद्यं दलयन्तु तास्तव दृशो दुर्गे दयामेदुराः ॥ ३१॥

yābhiḥ śaṅkara kālakṛtyadahanajvālāsamutsāraṇaṃyābhiḥ śumbhaniśumbhadarpadalanaṃ yābhirjaganmohanam |yābhibhairavabhīmarūpadalanaṃ sadyaḥ kṛtaṃ me'nvahaṃdāridyaṃ dalayantu tāstava dṛśo durge dayāmedurāḥ || 31||

याभिर्दुर्गतया कुशासनपुनःस्वाराज्यदानं कृतंयाभिर्भारतसंसदि द्रुपदजा लज्जा जवाद्रक्षिता ।याभिः कृष्णगृहीतहस्तकमलैस्त्राणं कृतं मेऽन्वहंदारिद्यं दलयन्तु तास्तव दृशो दुर्गे दयामेदुराः ॥ ३२॥

yābhirdurgatayā kuśāsanapunaḥsvārājyadānaṃ kṛtaṃyābhirbhāratasaṃsadi drupadajā lajjā javādrakṣitā |yābhiḥ kṛṣṇagṛhītahastakamalaistrāṇaṃ kṛtaṃ me'nvahaṃdāridyaṃ dalayantu tāstava dṛśo durge dayāmedurāḥ || 32||

याभिर्विष्णुकृते कृतं कुरुकुलप्रध्वंसनं सङ्गरेप्राद्युम्नेर्हृदि मुद्गरस्य कुसुमस्रग्याभिराकल्पिता ।कंसाद्याभिरपि व्यधायि वसुधा गोपालगोपायनंदारिद्यं दलयन्तु तास्तव दृशो दुर्गे दयामेदुराः ॥ ३३॥

yābhirviṣṇukṛte kṛtaṃ kurukulapradhvaṃsanaṃ saṅgareprādyumnerhṛdi mudgarasya kusumasragyābhirākalpitā |kaṃsādyābhirapi vyadhāyi vasudhā gopālagopāyanaṃdāridyaṃ dalayantu tāstava dṛśo durge dayāmedurāḥ || 33||

याभिः स्थावरजङ्गमं कृतमिदं याभिः सदा पालितंयाभिर्भासितमाक्रमेण च पुनर्याभिः सदा संहृतम् ।याभिर्दुःखमहाम्भसो भवमहासिन्धोर्न के तारितादारिद्यं दलयन्तु तास्तव दृशो दुर्गे दयामेदुराः ॥ ३४॥

yābhiḥ sthāvarajaṅgamaṃ kṛtamidaṃ yābhiḥ sadā pālitaṃyābhirbhāsitamākrameṇa ca punaryābhiḥ sadā saṃhṛtam |yābhirduḥkhamahāmbhaso bhavamahāsindhorna ke tāritādāridyaṃ dalayantu tāstava dṛśo durge dayāmedurāḥ || 34||

॥ इति देवी महिम्नस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

|| iti devī mahimnastotraṃ sampūrṇam ||