मनसातन्त्रम् Shri Manasa Tantram

मानसे मानसीविद्ये पद्मावति नमोस्तु ते ।सिद्धयोगिनि मां पाहि नागराज्ञि नमोस्तु ते ॥

mānase mānasīvidye padmāvati namostu te |siddhayogini māṃ pāhi nāgarājñi namostu te ||

अथ श्री मनसा तन्त्रं प्रथमपटलः ।भैरव्युवाच ।किं तन्त्रं सर्वसुलभं सर्वेषामधिकारिणाम् ।येन सिद्धिर्भवेदाशु मनसामीहितार्थदा ॥ १॥

atha śrī manasā tantraṃ prathamapaṭalaḥ |bhairavyuvāca |kiṃ tantraṃ sarvasulabhaṃ sarveṣāmadhikāriṇām |yena siddhirbhavedāśu manasāmīhitārthadā || 1||

न जातिविचारो यस्मिन्नाश्रमो न कुलक्रमः ।यत्र भक्तिर्मुखं ज्ञेयं तन्मे ब्रूहि कृपानिधे ॥ २॥

na jātivicāro yasminnāśramo na kulakramaḥ |yatra bhaktirmukhaṃ jñeyaṃ tanme brūhi kṛpānidhe || 2||

नातिदुर्गं न चात्युग्रं नातिगूढं दुरासदम् ।यत्समाश्रित्य संसिद्धिर्भवेदल्पप्रयत्नतः ॥ ३॥

nātidurgaṃ na cātyugraṃ nātigūḍhaṃ durāsadam |yatsamāśritya saṃsiddhirbhavedalpaprayatnataḥ || 3||

श्रुतानि बहुशस्तन्त्राण्यनेकानि मया प्रभो ।तथापि न मनस्तृप्तिर्जायते ज्ञानविस्तरैः ॥ ४॥

śrutāni bahuśastantrāṇyanekāni mayā prabho |tathāpi na manastṛptirjāyate jñānavistaraiḥ || 4||

अस्ति चेन्निगूढतन्त्रं किञ्चिदप्रकटं विभो ।यत्रेच्छाफलसम्पत्तिर्भवेद्भक्तस्य निश्चितम् ॥ ५॥

asti cennigūḍhatantraṃ kiñcidaprakaṭaṃ vibho |yatrecchāphalasampattirbhavedbhaktasya niścitam || 5||

तच्छ्रुत्वा क्रोधभैरवः प्रहसन्निव सुस्थितः ।क्षणमन्तर्निमीलाक्षो ध्यानगम्भीरमानसः ॥ ६॥

tacchrutvā krodhabhairavaḥ prahasanniva susthitaḥ |kṣaṇamantarnimīlākṣo dhyānagambhīramānasaḥ || 6||

क्रोधभैरव उवाच ।साधु साधु महाभागे रहस्यं पृष्टवानसि ।नैतत्सर्वत्र वक्तव्यं न प्रकाश्यं कदाचन ॥ ७॥

krodhabhairava uvāca |sādhu sādhu mahābhāge rahasyaṃ pṛṣṭavānasi |naitatsarvatra vaktavyaṃ na prakāśyaṃ kadācana || 7||

गुह्याद्गुह्यतरं देवि नानाशास्त्रार्थगोचरम् ।योगिनीहृदये नित्यं निःशब्दं परिवर्तते ॥ ८॥

guhyādguhyataraṃ devi nānāśāstrārthagocaram |yoginīhṛdaye nityaṃ niḥśabdaṃ parivartate || 8||

न वेदैर्न पुराणैश्च न यज्ञैर्न तपोधनैः ।लब्धुं शक्यं रहस्यैतद्भक्तिशुद्धैकचेतसा ॥ ९॥

na vedairna purāṇaiśca na yajñairna tapodhanaiḥ |labdhuṃ śakyaṃ rahasyaitadbhaktiśuddhaikacetasā || 9||

अस्ति तन्त्रं महागुप्तं निगूढं नागयोषिताम् ।मनोरथप्रदं दिव्यं मानसायाः प्रकीर्तितम् ॥ १०॥

asti tantraṃ mahāguptaṃ nigūḍhaṃ nāgayoṣitām |manorathapradaṃ divyaṃ mānasāyāḥ prakīrtitam || 10||

न सर्वलोकविदितं नापि राजसभासु च ।सिद्धयोगिनिभिर्गुप्तं मौनरेखेव संस्थितम् ॥ ११॥

na sarvalokaviditaṃ nāpi rājasabhāsu ca |siddhayoginibhirguptaṃ maunarekheva saṃsthitam || 11||

यत्र मन्त्रो न केवलं शब्दराशिर्न दृश्यते ।चैतन्यस्य प्रवाहोऽयं सूक्ष्मसूत्रमिव स्थितः ॥ १२॥

yatra mantro na kevalaṃ śabdarāśirna dṛśyate |caitanyasya pravāho'yaṃ sūkṣmasūtramiva sthitaḥ || 12||

मन एव महद्देवि कारणं बन्धमोक्षयोः ।मन एव महाशक्तिर्मन एव परं पदम् ॥ १३॥

mana eva mahaddevi kāraṇaṃ bandhamokṣayoḥ |mana eva mahāśaktirmana eva paraṃ padam || 13||

मन एव हि संसारो मन एव परा गतिः ।मन एव हि विज्ञानं मन एव शिवालयः ॥ १४॥

mana eva hi saṃsāro mana eva parā gatiḥ |mana eva hi vijñānaṃ mana eva śivālayaḥ || 14||

तस्य मनस एवाध्या या शक्तिः सूक्ष्मरूपिणी ।सा मानसा समाख्याता योगिनां हृदयेश्वरी ॥ १५॥

tasya manasa evādhyā yā śaktiḥ sūkṣmarūpiṇī |sā mānasā samākhyātā yogināṃ hṛdayeśvarī || 15||

नवीनाम्बुदसङ्काशं नित्यं विश्वं प्रवर्तते ।मनःस्रोतसि सा देवी सूक्ष्मरेखेव तिष्ठति ॥ १६॥

navīnāmbudasaṅkāśaṃ nityaṃ viśvaṃ pravartate |manaḥsrotasi sā devī sūkṣmarekheva tiṣṭhati || 16||

न सा गर्वं समाश्रित्य नात्युत्कर्षं प्रपद्यते ।स्वधर्मस्थितिरूपेण शक्तिचक्रे व्यवस्थितिः ॥ १७॥

na sā garvaṃ samāśritya nātyutkarṣaṃ prapadyate |svadharmasthitirūpeṇa śakticakre vyavasthitiḥ || 17||

कश्यपस्य मुनेः कन्या मानसा नाम विश्रुता ।योगमायास्वरूपा सा नागशक्तिप्रकाशिनी ॥ १८॥

kaśyapasya muneḥ kanyā mānasā nāma viśrutā |yogamāyāsvarūpā sā nāgaśaktiprakāśinī || 18||

कद्र्वाः स्नेहसमुत्पन्ना पद्मावत्यभिधा शुभा ।वैष्णवी विषशान्त्यर्थं जगद्गौर्यिति गीयते ॥ १९॥

kadrvāḥ snehasamutpannā padmāvatyabhidhā śubhā |vaiṣṇavī viṣaśāntyarthaṃ jagadgauryiti gīyate || 19||

धर्मेन्द्रराजगृहिणी नागिनी नागवल्लभा ।जगत्कारुमुनेः पत्नी मातास्तीकस्य विश्रुता ॥ २०॥

dharmendrarājagṛhiṇī nāginī nāgavallabhā |jagatkārumuneḥ patnī mātāstīkasya viśrutā || 20||

रक्तवर्णा महाकान्ता रक्ताम्बरविभूषिता ।रक्तप्रभा रक्तनेत्रा रक्तचन्दनलेपना ॥ २१॥

raktavarṇā mahākāntā raktāmbaravibhūṣitā |raktaprabhā raktanetrā raktacandanalepanā || 21||

चतुर्भुजा विशालाक्षी पद्मयुग्मविराजिता ।अभयं दक्षिणे हस्ते नागमेकं च बिभ्रती ॥ २२॥

caturbhujā viśālākṣī padmayugmavirājitā |abhayaṃ dakṣiṇe haste nāgamekaṃ ca bibhratī || 22||

मन्दस्मिता मनोज्ञास्या पूर्णचन्द्रनिभानना ।सिद्धयोगिनिरित्युक्ता योगिनीगणसेविता ॥ २३॥

mandasmitā manojñāsyā pūrṇacandranibhānanā |siddhayoginirityuktā yoginīgaṇasevitā || 23||

नागानां हृदये नित्यं मन्त्रधारामिव स्थिता ।विषबीजानि शमयेत्स्मितमात्रेण लीलया ॥ २४॥

nāgānāṃ hṛdaye nityaṃ mantradhārāmiva sthitā |viṣabījāni śamayetsmitamātreṇa līlayā || 24||

धर्मराजोऽपि यस्याः स्मृत्वा कम्पते भीतमानसः ।कालदण्डोऽपि यस्याः स्यात्सीमानं नातिवर्तते ॥ २५॥

dharmarājo'pi yasyāḥ smṛtvā kampate bhītamānasaḥ |kāladaṇḍo'pi yasyāḥ syātsīmānaṃ nātivartate || 25||

न क्रोधेन न दर्पेण न शस्त्रैर्न च वज्रिणा ।तस्याः शासनमुल्लङ्घ्य कश्चिदस्ति जगत्त्रये ॥ २६॥

na krodhena na darpeṇa na śastrairna ca vajriṇā |tasyāḥ śāsanamullaṅghya kaścidasti jagattraye || 26||

सा नित्या सूक्ष्मरूपेण नागलोकान्तरस्थिता ।भक्तचित्तसरोजेषु स्वयमाविर्भवत्यलम् ॥ २७॥

sā nityā sūkṣmarūpeṇa nāgalokāntarasthitā |bhaktacittasarojeṣu svayamāvirbhavatyalam || 27||

नागा न केवलं सर्पा न दंष्ट्रा न विषात्मकाः ।गूढशक्तेः प्रवाहास्ते भूमिनाडीषु संस्थिताः ॥ २८॥

nāgā na kevalaṃ sarpā na daṃṣṭrā na viṣātmakāḥ |gūḍhaśakteḥ pravāhāste bhūmināḍīṣu saṃsthitāḥ || 28||

यत्र यत्र मनः शुद्धं श्रद्धया परिपूरितम् ।तत्र तत्र स्थिता देवी निःशब्दा दीपशिखेव हि ॥ २९॥

yatra yatra manaḥ śuddhaṃ śraddhayā paripūritam |tatra tatra sthitā devī niḥśabdā dīpaśikheva hi || 29||

अविद्याविषदग्धानां चेतसां मोहनाशिनी ।सङ्कल्पबीजजननी मनोरथफलप्रदा ॥ ३०॥

avidyāviṣadagdhānāṃ cetasāṃ mohanāśinī |saṅkalpabījajananī manorathaphalapradā || 30||

इच्छारूपं जगत्सर्वं सङ्कल्पः कारणं स्मृतः ।सङ्कल्पबीजपालिका मानसा तत्र संस्थिता ॥ ३१॥

icchārūpaṃ jagatsarvaṃ saṅkalpaḥ kāraṇaṃ smṛtaḥ |saṅkalpabījapālikā mānasā tatra saṃsthitā || 31||

तस्याः स्वरूपमाख्यातुं नालमब्दशतैरपि ।यावद्भक्तिर्न जायेत हृदि निःशेषनिर्मला ॥ ३२॥

tasyāḥ svarūpamākhyātuṃ nālamabdaśatairapi |yāvadbhaktirna jāyeta hṛdi niḥśeṣanirmalā || 32||

इदानीं ते प्रवक्ष्यामि क्रमं गुह्यं सनातनम् ।येन विज्ञाय मानस्याः प्रसादः सुलभो भवेत् ॥ ३३॥

idānīṃ te pravakṣyāmi kramaṃ guhyaṃ sanātanam |yena vijñāya mānasyāḥ prasādaḥ sulabho bhavet || 33||

एतद्गुह्यं परं देवि शृणु सावहितेन्द्रिया ।अन्यदप्यतिगम्भीरं वक्ष्यामि परमाद्भुतम् ॥ ३४॥

etadguhyaṃ paraṃ devi śṛṇu sāvahitendriyā |anyadapyatigambhīraṃ vakṣyāmi paramādbhutam || 34||

न केवलं मनुष्याणां सिद्धिदा नागवल्लभा ।देवानामपि देवेशि सूक्ष्मकार्यैककारिणी ॥ ३५॥

na kevalaṃ manuṣyāṇāṃ siddhidā nāgavallabhā |devānāmapi deveśi sūkṣmakāryaikakāriṇī || 35||

यस्याः प्रसादमासाद्य दुर्लभं सुलभं भवेत् ।यस्याः कुपितचित्तायां सिद्धिरप्यपसर्पति ॥ ३६॥

yasyāḥ prasādamāsādya durlabhaṃ sulabhaṃ bhavet |yasyāḥ kupitacittāyāṃ siddhirapyapasarpati || 36||

सा नातिदूरसंस्थाना न च सर्वत्र दृश्यते ।भावगम्या परा शक्तिर्हृदयाम्भोजमध्यगा ॥ ३७॥

sā nātidūrasaṃsthānā na ca sarvatra dṛśyate |bhāvagamyā parā śaktirhṛdayāmbhojamadhyagā || 37||

अन्तर्बीजं यथा वृक्षो न दृश्योऽपि प्रवर्धते ।तथा तस्या महाशक्तिः शनैराविर्भवेद्धृदि ॥ ३८॥

antarbījaṃ yathā vṛkṣo na dṛśyo'pi pravardhate |tathā tasyā mahāśaktiḥ śanairāvirbhaveddhṛdi || 38||

नागरूपं न वै ग्राह्यं केवलं दृश्यगोचरम् ।प्राणरेखाप्रवाहोऽयं योगिभिर्नाग उच्यते ॥ ३९॥

nāgarūpaṃ na vai grāhyaṃ kevalaṃ dṛśyagocaram |prāṇarekhāpravāho'yaṃ yogibhirnāga ucyate || 39||

तेषामधीश्वरी देवी नागिनी परिकीर्तिता ।मानसा पद्मिनी दिव्या योगिनां हृदयेश्वरी ॥ ४०॥

teṣāmadhīśvarī devī nāginī parikīrtitā |mānasā padminī divyā yogināṃ hṛdayeśvarī || 40||

यत्र नागा वसन्त्यन्तः सूक्ष्मनाडीषु देहिनाम् ।तत्र तिष्ठति सा देवी चिद्विद्युल्लतिका यथा ॥ ४१॥

yatra nāgā vasantyantaḥ sūkṣmanāḍīṣu dehinām |tatra tiṣṭhati sā devī cidvidyullatikā yathā || 41||

विषं नाम न केवलं दंष्ट्रोत्थं भुजगोद्भवम् ।क्रोधो लोभो मदो मोहस्तद्विषं परिकीर्तितम् ॥ ४२॥

viṣaṃ nāma na kevalaṃ daṃṣṭrotthaṃ bhujagodbhavam |krodho lobho mado mohastadviṣaṃ parikīrtitam || 42||

तद्विषं शमयेद्देवी स्मरणादेव केवलम् ।यथा हिमकरः सूर्यतापं शनैरपोहति ॥ ४३॥

tadviṣaṃ śamayeddevī smaraṇādeva kevalam |yathā himakaraḥ sūryatāpaṃ śanairapohati || 43||

अशुभानि विनिर्दह्य शुभबीजानि रोपयेत् ।चित्तभूमौ महादेवि मानसा करुणानिधिः ॥ ४४॥

aśubhāni vinirdahya śubhabījāni ropayet |cittabhūmau mahādevi mānasā karuṇānidhiḥ || 44||

यत्र भक्तिर्निरालम्बा निष्कपटा निरञ्जना ।तत्र सिद्धिर्न सन्देहा मानसायाः प्रसादतः ॥ ४५॥

yatra bhaktirnirālambā niṣkapaṭā nirañjanā |tatra siddhirna sandehā mānasāyāḥ prasādataḥ || 45||

सङ्कल्पबीजसंरक्षी मनोवृक्षप्रवर्धिनी ।भवाब्धौ नौरिवाभाति भक्तानां भयनाशिनी ॥ ४६॥

saṅkalpabījasaṃrakṣī manovṛkṣapravardhinī |bhavābdhau naurivābhāti bhaktānāṃ bhayanāśinī || 46||

नागलोकस्य रहस्यं न वक्तव्यं दुरात्मनाम् ।शठे क्रूरे कृतघ्ने च न देयं सिद्धिकाङ्क्षिणा ॥ ४७॥

nāgalokasya rahasyaṃ na vaktavyaṃ durātmanām |śaṭhe krūre kṛtaghne ca na deyaṃ siddhikāṅkṣiṇā || 47||

दयालवे जितेन्द्रियाय शान्ताय गुरुवर्तिने ।श्रद्धावते शुचिर्भूत्वा प्रदेयं परमादरात् ॥ ४८॥

dayālave jitendriyāya śāntāya guruvartine |śraddhāvate śucirbhūtvā pradeyaṃ paramādarāt || 48||

यः पठेद्वा शृणुयाद्वापि भावयुक्तेन चेतसा ।तस्य चित्तं शनैः शुद्धं नागविद्यापदं व्रजेत् ॥ ४९॥

yaḥ paṭhedvā śṛṇuyādvāpi bhāvayuktena cetasā |tasya cittaṃ śanaiḥ śuddhaṃ nāgavidyāpadaṃ vrajet || 49||